n

Borowik

W związku ze zbliżającym sie sezonem na grzyby, postanowiliśmy przedstawić poszczególne gatunki grzybów najczęściej zbieranych w naszych lasach. Porównaliśmy gatunki grzybów jadalnych do najczęściej mylonych grzybów niejadalnych i trujących.

Zacznijmy od króla grzybowego-borowika:

na świecie rozpoznano 45 gatunków jadalnych i niejadalnych borowików. W Polsce występuje 15 gatunków tego grzyba. Wśród nich najbardziej poszukiwany przez grzybiarzy jest borowik szlachetny.
To co nazywamy borowikiem, to tylko niewielka część grzyba-owocnik służący do rozmnażania. Zasadniczą częścią borowika jest grzybnia. Ma ona postać delikatnych włosków, często ogromnych rozmiarów. Oplata ona cząstki gleby, korzenie roślin, rozprzestrzenia się w ściółce. Borowika nazywamy grzybem kapeluszowym. Jego owocnik zbudowany jest z dwóch zasadniczych elementów: trzonu-zwanego korzeniem i kapelusza. Na spodniej części kapelusza znajdują się rurki. Wyloty rurek to pory. Wszystkie borowiki tworzą związki mikoryzowe z drzewami szpilkowymi lub liściastymi. Mikoryza to rodzaj wzajemnego korzystania współżycia (symbiozy) pomiędzy grzybami,a drzewami i innymi roślinami poprzez połączenie grzybów z korzeniami tych roślin.
Borowiki można podzielić na trzy grupy ze względu na ich pory. Do pierwszej grupy zaliczamy te borowiki których pory początkowo są białkowe, potem żółte,a dojrzałe oliwkowo żółte

BOROWIK SZLACHETNY
Boletus eduklis
Image
występuje nadal dość licznie. Kapelusz wielkości do 25 cm. średnicy, najpierw półkulisty, biały lub białawy, w okresie deszczowej pogody śluzowaty. Z czasem staje się poduchowaty, rozpostarty jasno-lub ciemnobrązowy. Pory drobne białawe, z czasem żółtozielone. Trzon cylindryczny, maczugowaty u postawy rozszerzony o długości od 5-20 cm. i średnicy do 5 cm. z jasną siateczką w górnej częsci. Miąższ biały. Grzyb ucięty lub uszkodzony nie przebarwi się. Zapach intensywny i przyjemny grzybowy. Występuje od końca wiosny do zimy w lasach iglastych i mieszanych, głównie pod świerkiem. Tworzy mikoryzę ze świerkiem sosną i bukiem.
Grzyb jadalny, bardzo smaczny i wysoko ciemiony z uwagi silny aromat, zwłaszcza w postaci suszu.

Nazwy zwyczajowe w Polsce Borowika szlachetnego to: prawdziwek, borowik prawdziwy, grzyb biały, grzyb borowy, grzyb dębowy, grzyb pradziwy, grzyb sprawiedliwy, prawek, prawdzik, prawdziwiec, prawik, prawus, prawy.

Borowik usiatkowany
Boletus reticulatus
Image
Borowik szlachetny i usiatkowany sa najbardziej poszukiwane przez grzybiarzy. I chodź ten drugi często bywa robaczywym warto go szukać w lasach liściastych i mieszanych, na groblach głównie pod dębami, ale tez pod lipami i bukami. Borowik usiatkowany ma kapelusz do 30 cm. średnicy półkulisty z czasem poduchowaty, suchy, blado-lub orzechowobrązowy. Trzon drobne, białowe z czasem żółtozielone. Trzon ochrowy, cylindrycznie maczugowaty do baryłkowatego, o długości 5-15 cm.  i średnicy do 6 cm, z wyraźną siateczką. Miąższ biały. Smak i zapach jak u borowika szlachetnego. Występuje licznie od wiosny do jesieni jest ujęty na czerwonej liście grzybów zagrożonych w Polsce.

UWAGA! Borowik Szlachetny i usiatkowany może być mylony przez niedoświadczonego grzybiarza z Goryczkiem żółiowym (Tylopius telleus) zwłaszcza z jego młodymi egzemplarzami o jeszcze białych rurkach, dojrzałe grzyby maja rurki jasnożółtawe. Miąższ goryczka ma intensywnie gorzki smak, jest grzybem niejadalnym, po zjedzeniu powoduje silne zaburzenia żółądkowo-jelitowe.

Do grupy Borowików jadalnych i bardzo smacznych można zaliczyć też:

BOROWIK SOSNOWY
(boletus pinicola)
 Image
borowik ten  występuje coraz rzadziej. Charakteryzuje się tym, że ma piękny czerwonobrązowy kapelusz o średnicy do 20 cm. Początkowo półkulisty, później poduchowaty i rozpostarty.  Jest lekko pomarszczony lekko oszroniony. Pory drobne, żółte,a  nawet oliwkowozielone. Trzon maczugowaty, jasnobrązowy o długości do 16 cm. i średnicy 6 cm., pokryty czerwonobrązowową siateczką. Miąższ biały. Wystepuje od wiosny do jesieni w lasach sosnowych i mieszanych na glebach kwaśnych, najczęsciej wśród jagód i wrzosów.
 
Borowik ciemnobrązowy
(boletus areus)
 Image
określany tez jako borowik szlachetny odmiana ciemnobrązowa lub borowik szlachetny podgatunek spiżowy. W Polsce bardzo rzadko spotykany, chroniony. Rośnie pod dębami i bukami w cieplejszych regionach. Ma charakterystyczny bardzo ciemny kalpelusz, czekoladowobrązowy do czarnobrązowego, często z oliwkowym odcieniem, aksamitny, gładki, z ostrym brzegiem, oraz brązowy trzon z drobną siateczką i przez z drobną siateczką i przez długi czas zupełnie białe rurki, kontrastując z ciemnym kapeluszem.

Borowik brzozowy
(boletus betulicola)
 Image
bardzo rzadki w Polsce i tez chroniony. Ma kapelusz białawy do jasno brązowego, a trzon w kolorze białawym-bladym. Rurki jak u borowika szlachetnego w tym samym kolorze. Najczęściej występuje pod brzozami.

Te wszystkie borowiki opisane do tej pory to marzenie każdego grzybiarza. Cały proces suszenia, marynowania i kiszenia grzybów,a  później świąteczna zupa grzybowa, pierogi z grzybów, uszka i wiele,wiele innych wspaniałych dań, to tylko z tej grupy borowików. Ale są też borowiki które albo są niejadalne gorzkie, albo trujące, albo brzydko pachną.

 
Druga grupa borowików charakteryzuje się tym, że pory są czerwone, pomarańczowe lub pomarańczowowżółte.

Borowik ponury
(Boletus luridus)
 Image
rzadko występujący borowik o siniejącym owocniku z czerwonymi porami. Kapelusz o średnicy do 15 cm, półkulisty później poduchowaty, lekko pilśniowaty, płoważółty lub brązowy, czasami z czerwonym odcieniem. Pory początkowo oliwkowe z wiekiem pomarańczowo czerwone, aż do czerwonych. Trzon maczugowaty na górze żółty, na dole czerwony o długości do 12 cm, i średnicy do 5 cm,. Z czerwoną siateczką. Miąższ bladożółty, uszkodzony staje się niebieski. Występuje rzadko latem i wczesną jesienią w lasach liściastych i mieszanych. Czasem iglastych, ale też poza lasem pod lipami i dębami na glebach zawierających wapń. Grzyb niejadalny! Czasami jest podawany jako jadalny, ale dopiero po ugotowaniu, ponieważ surowy może wywołać zatrucia. Ludowe nazwy tego borowika to : pociec, czerwony grzyb, bębiak, diabeł, gniewosz czerwony gorzkul, czarny, ponury, grzyb szatański, pociech, poddębnik, siniak, swinniak, trutka. Wszystkie zmiany barwy u grzybów następują gdy do pigmentów zawartych w owocnikach dociera tlen.


Boroik szatański
(Boletus satanas)
 Image
w Polsce prawdopodobnie bardzo rzadki. Od wielu lat nie spotykany. Kapelusz do 25 cm. półkulisty, później wypukły, szary, kremowoszary z brązowymi plamkami niekiedy z odcieniem zielonym lub żółtym. Pory żółte, z czasem pomarańczowoczerwone do czerwonych. Trzon maczugowaty lub bulwiasty, na górze żółty, w dolnej części czerwony z siateczką. Długość trzonu do 15 cm, i średnicy 8 cm. Miąższ  żółty, błękitniejący. Zapach nieprzyjemny. Występuje latem i wczesną jesienią na glebach wapiennych w lasach liściastych i mieszanych pod dębami, grabami i bukami. Trujący szczególnie w stanie surowym. Ludowe nazwy borowika to: szatan, głuchy, diabelnik, diablik, diabelski, krwisty, grzyb szatański, pociecz, prawdziwek fałszywy, siniak psi, smoczy łeb, szaleniec, truciel. Bardzo podobny do borowika szatańskiego jest borowik: le Gralowej (Boletus legalie)jak widać na fotografii rożni sie tylko bardziej purpurowymi porami plamami na powierzchni kapelusza i trzonu. Niejadalny!

Borowik ceglasty
(Boletus erythropus)
Image 

gatunek tego borowika jak i poprzednie z tej grupy jest trujący na surowo. Kapelusz o średnicy do 20 cm. półkulisty później poduchowaty, mięsisty, lekko pilśniowaty, ciemnobrązowy, po dotknięciu prawie czarny. Pory żółte z czasem pomarańczowe do czerwonych. Trzon maczugowaty, w górze żółty, na dole ochrowy, o długości do 15 cm. i średnicy do 4 cm. gęsto pokryty czerwonymi ziarenkami. Miąższ intensywnie żółty, po dotknięciu natychmiast staje sie granatowy.
Występuje rzadko od wiosny do jesieni we wszystkich lasach, przede wszystkim na terenie górzystych pod świerkami, sosnami i dębami. Niejadalny, surowy trujący!
Ludowa nazwa to: grzyb wilczy, pociec, czerownożka.

Borowik gładkotrzonowy
(Boletus queletii)
 Image
grzyb ten ma kapelusz początkowo ochrowowżółty do brązowego, z wiekiem z narastającym czerwonym odcieniem aż do pomarańczowego i krwistoczerwonego. Średnica kapelusza do 15 cm. wypukły z wiekiem spłaszczony, o powierzchni zamszowej., matowej, brzeg występuje poza rurki. Pory początkowo oliwkowożółte z wiekiem pomarańczowożółte, uciśnięte błękitnieją. Trzon u góry oliwkowo-cytrynowożółty do żłotożółtego, później czerwony, karminowy u podstawy brązowoczerwony, gładki lub kosmkowato-punktowy, w dolnej części bez siateczki, długi do 13 cm i do 3,5 cm. grubości. Brzuchowaty z wiekiem równo gruby. Miąższ żółtawobiały, po uszkodzeniu słabo owocowy, kwaskowaty. Jest dość rzadki, występuje od wiosny do jesieni, w ciepłych miejscach na glebach zasadniczych w lasach liściastych zwykle pod dębami lub grabami. Niejadalny!

Trzecią grupą borowików stanowią gatunki porach żółtych przez cały czas owocowania.

Borowik omglony
(Boletus pulverulentus)
 Image
zabarwione po uszkodzeniu na niebiesko owocniki tego borowika można znaleźć również poza lasem, w parku lub ogrodzie.  Kapelusz o średnicy do 15 cm. najpierw półkulisty, później poduchowaty, lekko pilśniowaty jasno-lub ciemnokasztanowobrązowy. Pory żółte trzon lekko pilsniowaty, na górze żółty w dolnej części brązowoczerwony o długości do 12 cm. i średnicy 3 cm. Miąższ biały. Występuje sporadycznie w Polsce w okresie od lata do jesieni w parkach i ogrodach, pod bukami, dębami grabami i świerkami jadalny.

Borowik Korzeniasty
(Boletus radicans)
Image
obocnik mięsisty sztaltny ale niejadalny ze względu na gorzki smak. Kapelusz o średnicy do 20 cm. połkulisty z podwinietymi brzegami, później wypukły, białawy lub szaroochrowy. Pory żółte, po dotknięciu niebiesko-zielone. Trzon żółtawy, maczugowato-bulwiatsy, u dołu korzeniasty, zwykle z siateczką w górnej części. Długość do 12 cm. o średnicy do 16 cm. miąższ biały gorzki.
Wystepuje nielicznie latem i wczesna jesienią w lasach liściastych i mieszanych czasami w parkach pod bukami, dębami. Niejadalny! Nie niszczyć-chroniony!

Borowik grubotrzonowy
(Boletus calopus)
 Image
borowik o ładnym kolorze lecz niejadalny ze względu na gorzki smak. Kapelusz średniej do 15 cm, początkowo półkulisty później wypukły do poduchowatego z pofałdowanymi brzegami, suchy jasnoszary do szarooliwkowego z żółtym odcieniem. Pory żółte, sinieją po dotnięciu. Trzon cylindryczny, na górze żółty, w dolnej części czerwony, o długości do 12 cm, i średnicy do 5 cm, pokryty czerwoną siateczką. Miąższ biały do żółtawego, sinieją, gorzkawy. Występuje rzadko latem i jesienią w lasach iglastych i mieszanych pod świerkami, na wyżej położonych obszarach południowej Polski. Niejadalny! Surowy trujący! Nazwy ludowe to: borowik żółtopory, goryczak, gorzki, grzyb grubotrzonowy wścieklak.

Borowik królewski
(Boletus regius)
Image 

borowik o pięknym owocniku, który występuje bardzo rzadko i podlega całkowitej ochronie!

Jego kapelusz o średnicy do 15 cm. najpierw jest półkulisty, później wypukły i poduchowaty. Jest grzybem mięsistym o kapeluszu z delikatnymi czerwonymi włokiennami na żółtoróżwym tle. Pory drobne, jaskrawe, zlotożółte. Trzon maczugowaty, cytrynowożółty, o długości do 14 cm. i średnicy do 5 cm. pokryty delikatna siateczka. Miąższ żółty niezmieniający się zabarwienia owocuje od końca wieosny do jesieni. W lasach ciepłych pod debami, grabami i bukami.
Grzyb jadalny. Nie zbierać chroniony!

Do tego borowika podobne są jeszcze dwa rzadko występujące jadalne borowiki:
borowik przyczepkowy

Image
bardziej brązwoy kapelusz niz borowik królewski, miąższ jasnożółty gorzkawy lekko sniniejący
 
borowik płowy
Image 
pachnący karbalem zwłaszcza podczas gotowania o kapeluszu białym płowym lub ochrowym siniejącym po uszkodzeniu.
Do rodziny borowikowatych należy jeszcze rodzaj-goryczaków (Tylopilus) w Europie reprezentowany przez jeden gatunek.


Goryczak żółciowy
(Tylopilus felleus)
 Image
w Polsce dość często spotykany. Młode egzemplarze łatwo jest pomylić z borowikiem szlachetnym i usiatkowym lub koźlarzem babką.
Kapelusz ma o średnicy dochodzącej do 12 cm. początkowo połkulisty potem wypukły i poduszkowaty żółtobrązowy lub ciemnobrązowy. Pory nieregularne początkowo białawe, potem różowe. Trzon oliwokożółty do brązowego o dlugości do 12 cm. i średnicy 4 cm, pokryty wypukłą brązową siateczką żyłek o duzych oczkach. Miąższ biały, smak odrażająco gorzki.
Występuje bardzo licznie latem i na początku jesieni, na glebach kwaśnych w lasach iglastych i mieszanych, żadziej liściastych. Niejadalny! Ze względu na bardzo gorzki smak. Może spowodować niedyspozycje żółądkowe.Ponieważ dość często młode egzemplarze bywają mylone z borowikiem, to prostym sposobem na odrożnienie tych gatunków jest dotkniecie językiem odłamanego fragmentu kapelusza. Smak żółci nie pozostawia wątpliwości że jest to gorczak żółciowy. Inne nazwy zwyczajne i ludowe: szatan, goryczak, gorzniak, dziki borowik, gorzki podgrzybek, gorzki zajączek, gorzkielec, gorzkówka, grzyb cierki, grzyb żółciowy koński prawdziwek, prawdziwek psi, zajączek goryczak.
Potocznie nazywany sztanem co jest niezgodne z prawda gdyż borowik sztański na zupełnie inny wygląd i zabarwienie.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Powered by WordPress
n