n

Buk pospolity (Fagus Sylvatica)

WYSTĘPOWANIE:

Jest to drzewo klimatu umiarkowanego o charakterze oceanicznym, najlepiej przystosowanym do panujących warunków w Europie Zachodniej i zachodniej części Europy Środkowej. Gdyby nie ingerencja człowieka (wycinka lasu) większość lasów stanowiłaby tam lasy bukowe.

Przez Polskę przebiega wschodnia granica zasięgu. Buk występuje w zachodniej części kraju na Pomorzu i w górach.

ZEWNĘTRZNY WYGLĄD:Image

Buk pospolity to okazałe drzewo. Osiąga wysokość do 40 m i średnicy do 150 cm. Okazy rosnące w zwarciu charakteryzują się prostym walcowatym pniem, natomiast egzemplarze samotnie stojące mają pień o wiele grubszy, rozdzielający się nad ziemią i tworzący ogromne kanary. Pień jest dobrze widoczny przynajmniej do połowy korony, dalej dzieli się na potężne kanary.
Konary i większe gałęzie są zwykle stromo wzniesione, na końcach zwisające.

Korona u młodych drzew smukła, u starych szeroka i sklepiona.

Kora jest gładka szarozielona o jasnym połysku. Z wiekiem srebrzystoszara nieco szorstka, jednak nigdy nie łuszczy się i nie pęka. Osiąga grubość do 1,5 cm.

Buk charakteryzuje się pękami wrzecionowymi, do 2 cm grubości, jasnobrązowymi i ostro zakończonymi.

Liście długości 5-10 cm, jajowate lub eliptyczne, całobrzegie lub słabo ząbkowane, na brzegach faliste. Początkowo młode liście z obu stron owłosione srebrzysto, później nagie i tylko owłosiony główny nerw na spodniej stronie.

Ogonek liściowy jest krótki i owłosiony. Jesienią liście przybierają piękne rudobrązowe barwy, nadając przepiękny koloryt naszym buczynom i lasom mieszanym.

Buki należą do drzew jednopiennych o kwiatach rozdzielnopłciowych i wiatropylnych, które w postaci kwiatostanów są rozlokowane w kątach liści na pędach jednorocznych. Z każdego kwiatu żeńskiego powstaje jeden owoc, tak więc w okrywie mieszczą się dwa, czasem trzy trójgraniaste orzeszki, znane powszechnie pod nazwą „bukwia”. Owoce dojrzewają we wrześniu lub październiku. Okrywa pęka wtedy orzeszki wysypują się. Stanowią one pokarm dla niektórych ptaków i zwierząt.

Buk kwitnie w końcu kwietnia lub w maju, jednocześnie z rozwojem liści. Rosnąc w lesie zaczyna kwitnąć w wieku 60-80 lat, drzewa stojące samotnie kwitną już w wieku 40-50 lat.
Owocują obficie co 5-8 lat.

Na wiosnę zwracają uwagę występujące wszędzie na dnie lasu siewki, których wielkie półkoliste liście zawierają duże ilości tłustego oleju. Orzech bukowe kiełkują tylko wtedy, gdy są przykryte ściółką. W rozprzestrzenianiu buka uczestniczą szczególnie wiewiórki i sójki które w jesieni zbierają owoce, ukrywają je w dziuplach i często o nich zapominają.

System korzeniowy buk posiada silnie rozwinięty, w młodości typu palowego, rozrastający się z wiekiem w system ukośny z silnymi korzeniami sięgającymi w głąb podłoża.

Image

ZASTOSOWANIE:

Barwa drewna jest barwy białej z odcieniem żółto-czerwonym do czerwonawo-brunatnej, ma charakterystyczny zapach. Drewno jest dość twarde podatne na skrawanie i łatwo łupliwe.

Można je z powodzeniem giąć i sklejać, polerować i barwić. Ponieważ chłonie sporo wilgoci przy suszeniu pęka, nie powinno być wykorzystywane do wyrobu przedmiotów mających styczność z wodą. Z tego względu bukowe podkłady kolejowe były impregnowane olejem kreozotowym.

W suchych pomieszczeniach drewno utrzymuje się w dobrym stanie nawet kilkaset lat.

Obecnie służy do wyrobu mebli, sklejek, parkietu, innych przedmiotów gospodarstwa domowego, instrumentów muzycznych i płyt pilśniowych. Nadaje się do toczenia. Ponadto z buka pozyskuje się ocet drzewny, węgiel drzewny i olej smołowy.

W wyniku suchej destylacji drewna bukowego otrzymujemy 33% węgla drzewnego, 8% smoły, 6% kwasu octowego, 2 % metanolu i trochę acetonu.

Aktywowany węgiel ma zastosowanie przy oczyszczaniu wody i innych cieczy, służy do nawęglania stali, produkcji karbidu, cyjanków i czterochlorku węgla.

Użyteczne są nasiona buka, w których stwierdzono tłuszcze, białka, kwas jabłkowy, cytrynowy, błonnik i inne. W ich skład wchodzi alkaloid fagina rozkładająca się pod wpływem temperatury. Dlatego orzeszki powinno się poddać prażeniu przed spożyciem.

Z orzeszków uzyskujemy przez wytłaczanie na zimno olej jadalny a na gorąco techniczny.

ImageLEGENDY I PRZEKAZY LUDOWE:

Z podań greckich dowiadujemy się, że rosły buki na Olimpie, który był siedzibą bogów. Zakładały na nich gniazda sowy, uważane powszechnie za symbol mądrości.

W mitologi greckiej buki występowały jako drzewa płodności. Podobną rolę przypisywali im Dakowie, plemiona trackie zamieszkujące w starożytności tereny obecnej Rumunii. Gromadzili oni pod bukiem jałowe zwierzęta w przekonaniu, że dzięki niemu staną się płodne.

Nasi przodkowie osiedlali się chętnie w sąsiedztwie tych drzew, wierząc w ich dobroczynny wpływ na człowieka.

Istniało też przekonanie, że słowik nigdy nie siada na buku. Dowiadujemy się o tym z angielskiej legendy związanej z sędziwym lasem bukowym w hrabstwie Sussex noszącym miana lasu Św. Leonarda. Pod osłoną cienistych buków święty wypoczywał i oddawał się kontemplacji, ale dręczyły go w dzień żmije, a w porze nocnej słowiki. Sytuacja uległa zmianie dzięki jego żarliwej modlitwie, która sprawiła, że węże zniknęły, a na bukach nie ma słowików.

Wypada dodać, że popiół z drzewa bukowego zmieszany z łojem i studzienną wodą miał stanowić czarodziejski eliksir przywracający cerze świeżość i młodość.

Wysoko osadzonej koronie drzewa należy przypisać powstanie podań ludowych:

Jeżeli chłop z buka spadnie, to sobie odpocznie”

Na Wszech Świętych Sztuka, utnij gałąź z buka”

Pośród lasów z buka woła dziewczę :kuku!”

Określenie wieku buków napotyka trudności, bo ich pień jest często wypróchniały, a jego grubość nie zawsze stanowi miarodajny wskaźnik, gdyż zależy od warunków w jakich rosło drzewo. Posługując się najnowszymi metodami pomiarów stwierdzono, że najstarszy buk rośnie w Sierakowie w woj. Wielkopolskim, według obliczeń ma 327 lat, jego obwód wynosi 678 cm, średnica 216 cm i wysokość 35 m.

W artykule wykorzystano fragmenty artykułu dr Romana Kaczmarka Buk zwyczajny w Polsce i jego znaczenie.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Powered by WordPress
n