Harcerski Klub Ekologiczny Zimorodek

Zbliża się sezon wycieczek i biwaków harcerskich. To okres kiedy drużynowi i zastępowy powinni uczyć swoich harcerzy umiejętności obserwowania przyrody i opisywania własnych obserwacji. W harcówce powinno z każdej wyprawy przybywać pamiątek i totemów, do których możemy zaliczyć: szyszki, gałązki roślin, liście, nasiona, korzenie, kamyki itp. Te pamiątki po pewnym czasie pozwolą założyć kolekcję z naszych wypraw. To jedna z form tworzenia własnej tradycji w drużynie i metoda na bliższe poznawanie otaczającej nas przyrody. Te trofea powinny być rozpoznane i opisane – gdzie i kiedy zostały znalezione, do jakiego gatunku rośliny należą, co to za kawałek skały kamienia z jakiego masywu górskiego należy , w jakiej krainie przyrodniczej zostały znalezione, te szczegóły zależą od waszej inwencji.

Oto dwa przykłady jak możemy uatrakcyjnić nasze znaleziska i pomysł na rywalizację wśród zastępów.

Preparowanie w glicerynie

Do takiego preparowania nadają się gałązki z liśćmi z kwiatami i liście drzew liściastych (bez gatunków silnie owłosionych na spodniej stronie blaszki) kwiatów o mięsistych lub bardzo delikatnych płatkach. Możemy też preparować gałązki z liśćmi i owocami krzewów liściastych, pnącza, pędy roślin iglastych i rośliny zielne sucholubne. Wykluczyć należy rośliny wodne z siedlisk wilgotnych oraz rośliny młode. Rośliny konserwowane w glicerynie zachowują zbliżoną do naturalnej elastyczność i wytrzymałość, zmienia się natomiast ich barwa.

Eksponaty można przechowywać przez wiele lat , czyści się je wodą.

Rośliny przydatne do preparowania zbieramy od czerwca do końca września. Gałązki z owocami zbiera się w fazie początku dojrzewania owoców.

Tu należy przypomnieć, że nie zbieramy roślin pod ochroną, najlepiej wykorzystujemy wiatrołomy i gałązki złamane. A jeśli pozyskujemy materiał z rosnących roślin to zanim przytniemy jedną gałązkę, zastanówcie się czy nie niszczycie przy okazji całej rośliny.

Glicerynę przemysłową kupić można w hurtowniach zaopatrujących labolatoriach i w aptekach. Jest ona znacznie tańsza od kosmetycznej . Gliceryna nie jest szkodliwa dla zdrowia nawet przy bezpośrednim kontakcie ze skórą.

Roztwór do preparowania to wodny roztwór gliceryny przemysłowej (30%-50%).

Po przygotowaniu roztworu wlewamy go do odpowiedniego naczynia i umieszczamy w nim świeżo zebrane rośliny. Dla większości roślin wystarcza słoik lub wazonik, zanurzone powinny być końcówki pędów na głębokości 5-15 cm.

Mniejsze fragmenty pędów i liście można konserwować w kuwetach zanurzając je w całości w roztworze. Preparowanie trwa od kilku dni do 1 miesiąca zależnie od gatunku.

Roślina w całości powinna zmienić barwę – na ogół na różne odcienie brązu (od sepii do niemal czarnego). Naloty woskowe nie zmieniają barwy, owoce soczyste (róży, irgi, ognika, jarzębiny i in.) częściowo zachowują swój odcień. Odmienny od reszty odcień mogą przybierać patologiczne zmiany na liściach. Zakonserwowane rośliny należy oczyścić z pozostałości gliceryny wodą i papierowymi ręcznikami.

Każdy gatunek zachowuje się nieco inaczej podczas preparowania, dlatego należy eksperymentować z różnymi roślinami, różnym stężeniem i terminem zbioru. Ciekawie zachowują się: kwitnące lipy, owocujące klony, ogniki, berberys, irgi, chmiel, gałązki buków, dębów i jesionów.

Uwaga na pojawiającą się pleśń – należy usunąć ją mokrą szmatką.

Pędy, liście i pąki zachowują naturalną elastyczność i wytrzymałość to przewaga nad kruchymi okazami suszonymi.

Szkieletowanie liściastych

Szkieletowanie liści polega na usunięciu z blaszki miękiszu i skórki. Uzyskana elastyczna siateczka pozwala demonstrować budowę liścia. Liście takie mogą tworzyć dekoracje oraz kolekcje różnych gatunków roślin.

Są dwie metody szkieletowania:

I metoda

Liście ususzone na płasko ostukuje się na twardym podłożu szczoteczką do zębów o nieprofilowanych główkach. Uderza się prostopadle do liścia bez pociągania i pocierania. Szczoteczka trzymana za koniec trzonka odskakuje po uderzeniu, co pozwala zmniejszyć wysiłek. Ta technika jest dobra jako ćwiczenie dokładności i cierpliwości.

II metoda

Liście zebrane w sierpniu i wrześniu gotować na małym ogniu w roztworze wodorotlenku sodu. Zależnie od gatunku i stopnia rozwoju liścia wystarcza kilka do kilkunastu minut. Co 3-4 minuty można wyjmować po jednym liściu i sprawdzać stopień wyługowania miękiszu. Liście wypłukać w wodzie. Oczyścić miękkim pędzelkiem. Ponownie wypłukać. Wysuszyć na płasko w gazetach.

Uwaga! Do gotowania liści poprosić osobę dorosłą.

Wodorotlenek sodu powinien mieć stężenie 10-20 % jest to związek chemiczny o właściwościach żrących.

Najlepsze efekty szkieletowania liści uzyskuje się stosując liście buków, dębów, magnolii, oczarów i brzóz. Obecność wosków i owłosienia na liściach bardzo utrudnia szkieletowanie. Liście młode rozgotowują się w roztworze i są bardziej podatne na rozerwanie nerwów siateczki przy wystukiwaniu na sucho.