Harcerski Klub Ekologiczny Zimorodek

PURCHAWICA OLBRZYMIA (Langermannia gigantea)

Grzyb podstawkowy z rodziny purchawkowatych. Jest to największy grzyb jadalny spośród wnętrzniakowców. Przybiera też nazwy czasznica olbrzymia, kulica kurzawkowata, purchawka olbrzymia.

WYSTĘPOWANIE; SIEDLISKO; ROZMIESZCZENIE

Grzyb ten występuje na półkuli północnej. W Europie Środkowej jest coraz częstszą z tendencją do rozprzestrzeniania się. U nas najczęściej występuje na północy Polski, na południu, a zwłaszcza w Karpatach bardzo rzadko spotykana.

Występuje na obszarach użytkowanych przez człowieka, na stanowiskach wieloletnich, w parkach, na cmentarzach, w ogródkach działkowych na pastwiskach, łąkach, w zaroślach rzadziej w lasach. Potrzebuje podłoża żyznego, kwaśnego, bogatego w azot. Wyrasta pojedynczo lub gromadnie od maja do października, czasem stare owocniki utrzymują się aż do wiosny następnego roku. Rośnie bezpośrednio na ziemi, albo zgniłym drewnie, jest saprofitem.

OWOCNIKI:

Niektóre są małe jaj jajka, ale niektóre przybierają rozmiary arbuzów. Ich wysokość wacha się od 10-60 cm. Są nieregularnie kuliste, nieco spłaszczone o średnicy do 70 cm. Początkowo zupełnie białe, z czasem biało-ochrowe, w końcu cieliste lub kasztanowobrązowawe.

Młode owocniki mają powierzchnię pokrytą mączystym nalotem, a z wiekiem są gładkie. Owocnik jest przytwierdzony do podłoża korzenistym dość cienkim, białym sznurem grzybni.

W miarę upływu czasu owocniki stają się szaro-żółtawe, szarobrązowe lub żółtobrązowe. Okrywa rozpada się na dość duże płaty, często długo utrzymujące się na owocniku.

MIĄŻSZ:

Wnętrze owocnika, miąższ lub tzw gleba, jest najpierw białe lub białawe, twarde i elastyczne, w miarę czasu żółto ochrowe, żółtawo oliwkowe w końcu oliwkowe lub oliwkowobrązowe o strukturze gąbczastej i watowatej.

W okresie dojrzewania owocnika gleba staje się proszkowata, pylista i składa się wyłącznie z zarodników (kłaczkowatego proszku). Zapach mocny, grzybowo mdławy, smak młodych owocników przyjemny, przypominający pieczarki.

ZARODNIKI:

Popękana purchawica rozsiewana jest przez wiatr. Zarodniki są niesamowicie małe. Mają średnicę od 3,5-5,0 mikrona, są kuliste, rdzawobrązowe, gładkie lub bardzo drobno brodawkowate.

OCHRONA:

Purchawica to grzyb charakterystyczny dzięki swoim olbrzymim owocnikom, nie można go pomylić z żadnym innym gatunkiem.

Grzyb zwraca uwagę rozmiarami, białą barwą, dobrze widoczną na zielonym tle traw, to jest powodem bardzo częstego bezmyślnego niszczenia owocników, jeszcze przed wysianiem zarodników.

CIEKAWOSTKI:

• purchawica jest jednym z największych grzybów na świecie, jej owocniki ważą mniej więcej 10 kg każdy

• największy znaleziony okaz miał ok 150 cm szerokości i 60 wysokości, a masę ponad 20 kg.

• mimo, że młode owocniki nadają się do zjedzenia, nie należy ich zbierać ze względu na rzadkość występowania.

• duże nadzieje wiąże się z występującym w tym grzybie mukoproteinowym antybiotykiem Kalwacyną, hamującą rozwój niektórych odmian raka.

• w odległej przeszłości watowanej „gleby” z dojrzałych owocników używano do tamowania krwi, także Indianie ze szczepu Dakota używali zarodnikowego proszku jako pewnego rodzaju bandaża na rany krwawiące.

• w jednym dużym owocniku może być 7x1012 zarodników, a w 4 kilowym około 1500 bilionów zarodników.

• w medycynie ludowej długo stosowano ten grzyb jako środek na krwawienie. Wewnętrzną część owocnika „glebę” suszono w cieniu i mielono na proszek, zaś mieszankę jednej części proszku i czterech części cukru zalecano przy astmie i kolce.

• Niemcy zalecali purchawicę na drogi moczowe, zaś niektóre plemiona indiańskie używały owocników w medycynie weterynaryjnej do leczenia obolałego końskiego grzbietu.