Harcerski Klub Ekologiczny Zimorodek

WYSTĘPOWANIE:

Na terenie Europy i Azji znanych jest siedem gatunków z rodziny zarazowatych, z których wszystkie są całkowitymi pasożytami. U nas w Polsce występuje tylko jeden przedstawiciel Łuskiewnik Różowy.

Tą bezzieleniową pasożytniczą bylinę leśną możemy spotkać dość często na niżu Polski w żyznych, świeżych i wilgotnych lasach liściastych, grądach, buczynach lub łęgach. Towarzyszą temu gatunkowi zawilec, ziarnopłon wiosenny, miodunki, szczyr i gajowiec żółty.

Na pomorzu zachodnim występuje w rozproszeniu w dobrze zachowanych kompleksach lasów liściastych, zazwyczaj w dolinach strumieni. W górach występuje w lasach świerkowych sięgając po regiel górny do 1200 m npm.

OPIS ROŚLINY:

Ta bezzieleniowa bylina nie zawiera chlorofilu, a więc nie może przeprowadzać procesu fotosyntezy, nie jest samożywna. Jako roślina pasożytnicza, pasożytuje na korzeniach drzew i krzewów liściastych, głównie na leszczynie, topoli, wiązie, klonie, olszy oraz grabie i buku. W górach pasożytuje na świerkach. Większą część roku znajduje się pod ziemią, a jedynie w czasie kwitnienia i owocowania wyrasta nadziemny pęd.

W systemie korzeniowym wyróżnić można korzeń główny i korzenie boczne kilku rzędów. Na korzeniach występują bulwki które pełnią rolę ssawek. Ssawki pobierają od żywiciela substancje odżywcze (wiosną) wnikając tylko do elementów przewodzących wodę (do drewna), nie zaś do rurek sitowych (łyka). Tymczasem inne gatunki pasożytów z rodziny zarazowatych czerpią organiczne substancje odżywcze wyłącznie z łyka, dlatego nasza roślina nie należy do agresywnych pasożytów niszczących swojego żywiciela.

U starych osobników korzeń główny przybiera formę przylgi, która obejmuje swą masą jeden z grubych korzeni żywiciela. Korzeń główny stanowi też podstawę na której wspiera się potężna masa kłączy (5-6 kg) nieraz jego obwód dochodzi do 15 cm.

Kłącze łuskiewnika rośnie pionowo i poziomo, i może osiągnąć do 150 cm długości, u 20-letniej rośliny. W marcu lub kwietniu wyrasta pęd kwiatostanowy nadziemny dorastający do 30 cm wysokości. Ta wzniesiona barwy różowej lub brunatnej mięsista w górnym odcinku zwężająca się łodyga posiada siedzące, całobrzegie łuskowate liście.

Są one jakby mięsiste łuski baldaszkowo zrośnięte na brzegach, osadzone skrętolegle. Na łodydze pojawiają się też kwiaty, osadzone na owłosionych szypułkach. Mają długość 15-17 mm i zebrane są w graniasty jednostronny kwiatostan.

Pięcioząbkowy, dzwonkowy kielich obejmuje dwuwargową rurkowatą, różowo-białą koronę. Korona ta skrywa jednokomorowy słupek i cztery pręciki. Przysadki kwiatowe są łuskowate, podobnie jak i liście – łuski.

Owocem łuskiewnika jest torebka z licznymi nasionami. Nasiona są owalne, niewielkie ( śr. 1 mm), barwy ciemnoszarej lub czarnej. Nasiona kiełkują tylko na korzeniach żywiciela. Są roznoszone i rozsiewane przez mrówki.

OCHRONA:

Łuskiewnik różowy nie jest gatunkiem prawnie chronionym, ale zasługuje na zachowanie jako rzadki i naturalny element flory naszych lasów. Jego istnienie uwarunkowane jest istnieniem zbiorowisk leśnych grądów i łęgów, czemu ma służyć sieć obszarów Natura 2000. Roślina trująca.

CIEKAWOSTKI:

• polska nazwa i łacińska wywodzą się od łuski (łać. squama) gdyż zarówno podziemne jak i nadziemne pędy tej rośliny pokryte są łuskami.

• pędy nadziemne łuskiewnika pojawiają się dopiero po około 10 latach rozwoju rośliny. Przez ten czas rośnie tylko podziemne kłącze.

• starsze rośliny o licznych kwiatostanach na wiosnę wybrzuszają ziemię na kształt krecich kopczyków.

• rozwój łuskiewnika różowego z początkiem wiosny zbiega się z transportem substancji zapasowych u rośliny żywiciela. Potrafi on odciągnąć substancje konieczne dla swojego rozwoju i zmagazynować we własnych korzeniach i kłączach.

• nasiona aby wykiełkować muszą znajdować się w glebie mniej niż 1 cm od korzeni rośliny żywicielskiej. Zachowują bardzo długo zdolność kiełkowania czekając aż znajdą się przy żywicielu wtedy wytwarzają liczne ssawki przenikające tkanki gospodarza.

• kwiaty łuskiewnika zapylają błonkówki. Przede wszystkim trzmiele, ale gdy kwiat nie zostanie zapylony zmienia się z owadopylnych na wiatropylne. Czasem pod ziemią wytwarzają się drobne zamknięte kwiaty zapylające się własnym pyłkiem bez otwierania się.