Harcerski Klub Ekologiczny Zimorodek

GLISTNIK JASKÓŁCZE ZIELE (Chelidonium majus)

Glistnik to gatunek z rodziny makowatych nazwę swą zawdzięcza temu, że pojawia się i zamiera wraz z przylotem i odlotem jaskółek. Ze względu na swoje właściwości znany jest też jako „ziele od brodawek”.

Poza tym w różnych regionach nazywany jest: jaskółecznikiem w białostockim, celidonią na Pomorzu, cyndalia na Śląsku, cyngalią w Świętokrzyskim, glistewnikiem na Podlasiu, złotnikiem w Wielkopolsce i żółtnikiem na Mazowszu.

Występowanie i siedlisko:

Jaskółcze ziele występuje w basenie Morza Śródziemnego i prawie w całej Europie, z wyjątkiem dalekiej północy. Zawleczone też przez europejskich osadników do Ameryki Północnej jako zioło lecznicze na choroby skóry. W Polsce jest pospolity na całym obszarze z wyjątkiem wysokich gór.

Najczęściej spotykany jest w ogrodach, lasach liściastych, w przydrożnych rowach, preferuje przede wszystkim miejsca wilgotne i zaciemnione. Lubi gleby ilaste, żyzne bogate w azot, to gatunek charakterystyczny dla leśnych i zaroślowych zbiorowisk tworzonych przez robinię akacjową (akację).

Charakterystyka:

Glistnik jaskółcze ziele to bylina osiągająca do 100 cm wysokości. Ze stożkowatego i silnie rozgałęzionego korzenia od zewnątrz brunatnoczerwonego, a na przekroju żółtego, wyrasta cienka owłosiona i bardzo rozgałęziona łodyga.

Liście są z wierzchu ciemnozielone, a pod spodem sino niebieskawe, brzegi mają głęboko wcięte czasami ząbkowane do 20 cm dł. i 10 cm szerokości, na łodydze są bezogonkowe a tylko dolne ogonkowe.

Roślina kwitnie od maja do sierpnia. Jej kwiaty na długich szypułkach mają złocistożółty kolor i zebrane są w luźne baldachogrona na szczycie łodygi, po trzy do ośmiu o średnicy do 2 cm. Korona składa się z 4 jajowatych płatków, kielich dwu działkowy, wcześnie opadający.

Jednokomorowy słupek z dwudzielnym znamieniem i liczne pręciki.

Owocem glistnika jest równowąska jednokomorowa, zielona torebka, pękająca wzdłuż o długości do 4 cm.

Wysypują się z niej drobne, czarne jajowate nasiona, opatrzone na końcu miotlastym białym wyrostkiem. Wymiary nasion to 1,6 x 1 x 1 mm. mają powierzchnię gładką słabo błyszczącą.

Wszystkie organy rośliny z wyjątkiem nasion zawierają charakterystyczny sok mleczny barwy pomarańczowej.

Zastosowanie:

1. Roślina lecznicza – zbiera się całą roślinę w początkach kwitnienia niejednokrotnie wraz z korzeniami.

2. Roślina trująca o bardzo silnym działaniu dlatego można ją stosować wyłącznie po konsultacji z lekarzem. Po przedawkowaniu mogą wystąpić bóle żołądka, kolka jelitowa, silne zawroty głowy i odurzenie.

3. Glistnik zawiera kilkanaście alkaloidów, flawonoidy, aminy, kwas chelidonowy, saponinę i olejek eteryczny. Wykonane z jego udziałem preparaty działają rozkurczowo, ułatwiają przepływ żółci, uspokajają.

4. Działanie zewnętrzne:

   stosowany jest w leczeniu grzybic skóry, wyprysków, ropiejących ran, chorób oczu, maść pomaga w chronicznych egzemach.

5. Działanie wewnętrzne:

   jaskółcze ziele pomaga w żółtaczce, chorobach nerek, schorzeniach dróg żółciowych, reguluje czynności przewodu pokarmowego, chelidonina zawarta w roślinie jest środkiem przeciwskurczowym, przeciwbólowym, antybakteryjnym, obniża ciśnienie krwi i zwalnia akcję serca, poza tym wchodzi w skład leków pomocniczych w leczeniu nowotworów złośliwych, napar używany jest jako lek żółciopędny oraz przeciwko puchlinie wodnej i reumatyzmowi.

Ciekawostki:

• W medycynie ludowej stosowano zewnętrznie świeży sok w zwalczaniu brodawek i kurzajek.

• Ziarna pszenicy moczone w soku glistnika używano niegdyś do pułapek na ptaki i ryby.

• Palone suszone ziele glistnika odstrasza komary i muchy.

• W starożytności używano tej rośliny do zwalczania robaków przewodu pokarmowego.

• Alchemicy w żółtym korzeniu tej rośliny dopatrywali się „kamienia mądrości” - nazywali go „darem niebios” - „coeli donum” - stąd nazwa łacińska „chelidonium”.

• Według ludowych przepowiedni nazwa jaskółcze ziele związane jest z okresem przylotu (kwitnienia) i odlotu (obumieraniem roślin) jaskółek.

• Nasiona glistnika wyposażone są w woreczek z białkowo-tłuszczowymi substancjami odżywczymi zwabiającymi do rośliny mrówki. Jest to przystosowanie do specyficznej formy rozsiewania nasion przez owady.