Harcerski Klub Ekologiczny Zimorodek

FIRLETKA POSZARPANA
(Lychnis flos – cuculi)

jest to gatunek byliny należący do rodziny goździkowatych. Bardzo ją łatwo poznać po poszarpanych różowo - czerwonych kwiatach, jej ludowa nazwa to strzygonie. Tworzy płonne różyczki liści i ulistnione pędy kwiatowe wysokości 30-60 (90) cm.

WYSTĘPOWANIE I SIEDLISKO:

W strefie umiarkowanej i chłodnej półkuli północnej występuje ok. 35 gatunków firletek. Szczególnie występują w Europie i północno zachodniej Azji. W Polsce jest rośliną pospolitą, w górach sięga po regiel dolny.

Typowa roślina łąkowa, rośnie na łąkach o glebach wilgotnych, eutroficznych, o odczynie obojętnym do zasadowego.

Preferuje gleby o dużej zawartości próchnicy i składników mineralnych. Często spotykana na torfowiskach niskich i moczarach.

Jest rośliną wskaźnikową poziomu wód gruntowych spotykana na łęgach, a zwłaszcza w górskich łęgach olszowych.

CHARAKTERYSTYKA:

Firletka posiada kłącze wielogłowe, z licznymi korzeniami przybyszowymi, z których wyrastają pędy boczne. Z kłącza wiosną wyrasta łodyga. Łodyga jest prosto wzniesiona, pojedyncza lub widlasto rozgałęziona. Rzadko szorstko owłosiona, podłużnie bruzdowana nieco lepka pod węzłami w górnej części czerwonawa.

Liście ustawione naprzeciwlegle, dolne krótkoogonkowe, łopatkowate i górne siedzące wąsko lancetowate, zrośnięte nasadami. Kwiaty na długich szypułkach, w luźnych wielokwiatowych wierzchołkach, są duże, różowe, wyjątkowo białe, promieniste, pięciokrotne. Kielich rurkowato – dzwonkowaty, nagi, długości 10 mm zrostodziałkowy, z 5 ząbkami i 10 fioletowymi nerwami. Płatki korony długości 16-20 mm głęboko rozcięte na cztery wąskie łatki, z których dwie środkowe są dłuższe. Słupek z pięcioma szyjkami. Pręcików 10, w dwóch okółkach. Kwitnie od mają do czerwca, ma przedprątne kwiaty. Owocem firletki jest jajowata torebka, zwężająca się ku końcowi, pękająca pięcioma ząbkami wygiętymi na zewnątrz. Nasiona w niej brunatne o brodawkowatej powierzchni.

ZASTOSOWANIE:

Firletkę hoduje się jako roślinę ozdobną w kilku odmianach, ma też zastosowanie w medycynie ludowej jako roślina lecznicza, z której łodyg i liści sporządza się wyciągi. Zawiera ona saponiny i alkaloidy.

Na łąkach firletka jest niepożądana w większych ilościach, gdyż obniża wartość siana.

Spasana firletka w większych ilościach może być trująca.

CIEKAWOSTKI:

• Lychnis nazwa rośliny używana przez starożytnych Rzymian (z gr. lychnis =lampa), gdyż liście jednego z gatunków stosowano jako knoty w lampach oliwnych.

• Łacińska nazwa gatunkowa firletki (flos=kwiat) i (cuculus=kukułka) znaczy „Kwiat kukułki”, kwitnie bowiem w maju i czerwcu kiedy ptak ten przylatuje i odzywa się najczęściej.

• Oprócz kwiatów obupłciowych zdarzają się kwiaty męskie lub kwiaty żeńskie.

• Firletka zapylana jest przez błonkówki i motyle o trąbie na tyle długiej, że mogą dotrzeć do nektaru znajdującego się na dnie rurki kwiatowej.

• Często można zobaczyć na firletce pienistą ciecz bardzo przypominającą ślinę, jest to wydzielina larwy owada z grupy pieników, która wysysa soki rośliny.