n

Goryczka trojeściowa (Gentiana asclepiadea)

Goryczka to rodzaj z rodziny goryczkowatych, obejmujący ok. 450 gatunków bylin i roślin rocznych występujących na całym świecie, głównie w obszarach górskich. Goryczka trojeściowa to jedna z krajowych najokazalszych goryczek rosnąca kępami. Ludowe nazwy tej rośliny to: liścieniec,świecznik.


Występowanie i środowisko

Goryczka trojeściowa występuje w górach Środkowej i Południowej Europy oraz na Kaukazie. W Polsce jest gatunkiem pospolitym w Sudetach i Karpatach, od piętra pogórza po piętro kosówki. Najliczniejsze stanowisko znajduje się na Miedzianem w Tatrach Wysokich. Liczne stanowiska występują też w kilku parkach narodowych (karkonoskim, babiogórskim, gorczańskim, pienińskim, tatrzańskim i bieszczadzkim). Występuje też sporadycznie na Wyżynie Śląskiej i w Jurze Krakowsko – Częstochowskiej.

Jest składnikiem różnych zbiorowisk roślinnych jak lasy szpilkowe i mezofilne lasy jodłowo – bukowe. Rośnie na zrębach, łąkach i polanach, nad potokami, na brzegach lasów i zarośli, w ziołoroślach wśród skał i płatów kosówki zarówno na podłożu zasobnym jak i ubogim w węglan wapnia.

Opis rośliny

Roślina wieloletnia dorastająca do 1 metra wysokości. Z długich, węzłowatych i pokręconych kłączy żółtej barwy, wyrasta pęk pojedynczych wzniesionych, czasami łukowato zwisających łodyg. Łodygi te są gładkie, dość cienkie i ulistnione gęsto naprzeciwlegle. U roślin rosnących w cieniu liście ustawione są po jednej, zwróconej do słońca stronie rośliny.

Liście długie 5-8 cm szerokolancetowate lub jajowate, zaokrąglone przy nasadzie, na końcu zaostrzone, prawie siedzące. Blaszka liściowa z wyraźnie widocznymi nerwami, całobrzega, miękka, łatwo więdnąca.

W górnej części łodygi z kątów liści wyrastają kwiaty, po jednym lub dwa z każdego kąta. Kielichy zrosłodziałkowe, wąskolejkowate, ząbkowane na szczycie. Korona duża ok. 5 cm długa, zrostopłatkowa, o pięciu wywiniętych ostro trójkątno jajowatych płatkach. Płatki korony mają barwę od jasnoniebieskiej po ciemnoszafirową. Czasami zdarzają się okazy o białych kwiatach, zaliczane do formy albiflora. Wewnątrz korony mieści się 5 pręcików o białych pylnikach zlepionych w rurkę, dookoła wydłużonej szyjki słupka o płaskim dwudzielnym znamieniu. Goryczka trojeściowa zakwita w sierpniu i we wrześniu. Owocem jest dwudzielna pojedyncza torebka, zawierająca zielonkawe okrągłe nasiona posiadające skrzydełka.

Zagrożenia i ochrona

Zagrożeniem dla rośliny stanowi pozyskiwanie w dużych ilościach jej kłączy do celów leczniczych, szczególnie w medycynie ludowej. W związku z zanikaniem jej stanowisk występowania od 2004 roku podlega ścisłej ochronie w Polsce.

Skład chemiczny, działanie i zastosowanie

W zielu i kłączach goryczki znajdują się glikozydy gorczyczne, alkaloidy, pochodne ksantonu, fitosterole, cukrowce, sole, kwasy i barwnik, co powoduje, że jest rośliną trującą.

Dawniej w medycynie ludowej stosowano ją na brak łaknienia, zaburzenia trawienia, niestrawność, niedostateczne wydzielanie soków trawiennych, zaparcia, osłabienie i choroby skórne; rany, stany zapalne skóry i błony śluzowej, potówki i łojotok. Podawany roztwór tego ziela powodował wydzielanie soku żołądkowego, trzustkowego i jelitowego, zwiększał apetyt i działał żółciopędnie.

Ciekawostki

 

  • Gentiana to nazwa związana z królem Gencjuszem (I – II w. p.n.e.), odkrywcą jej leczniczych działań w przypadku morowego powietrza.
  • Nazwa asclepiadea to nazwa jakiejś rośliny pochodzącej od Asclepiosa – boga sztuki lekarskiej i medyków albo Asklepiadesa – sławnego starożytnego lekarza.
  • Kwiaty przedprątne zapylane są przez trzmiele, które często próbują nektar, przegryzając rurkę kwiatową.
  • Przypuszcza się, że brak światła wywołuje u goryczki trojeściowej pseudoklajstogamię, tzn. że pąki kwiatowe nie otwierają się i zapylanie kwiatu odbywa się wewnątrz własnym pyłkiem. W słoneczne dni kwiaty otwierają się między godz. 8 – 9 a zamykają się między godz. 17 a 18.
  • Zwierzęta nie jedzą tej rośliny ze względu na jej gorzki smak.
  • Stosowana w dawnych czasach przeciwko pogryzieniom i wściekliźnie oraz chorobom jamy gębowej zwierząt.
  • Zatrucie goryczką u ludzi objawia się nudnościami i wymiotami, spowodowanymi przekrwieniem błony śluzowej i wzmożoną kurczliwością żołądka.
  • Przez górali goryczka nazywana bywa „świecznikiem”, gdyż swoim wyglądem przypomina nieco kandelabr.

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Powered by WordPress
n