Niektóre ptaki przy braku naturalnych miejsc lęgowych mogą korzystać z miejsc zastępczych – zrobionych specjalnie dla nich skrzynek lęgowych. Budując skrzynki lęgowe trzeba jednak pamiętać, że miejsce na gniazdo jest tylko jedną z wielu potrzeb życiowych ptaków.

Aby dany gatunek zagnieździł się i pomyślnie wychował potomstwo – muszą być spełnione również inne jego wymagania ekologiczne.

Oto kilka informacji dla miłośników, harcerzy i opiekunów ptaków:

• zakładanie gniazd w których są składane i wysiadywane jajka oraz gdzie wychowuje się potomstwo, jest jedną z charakterystycznych cech ptaków;

• gniazda nie są domem ani kryjówką a jedynie miejscem odbycia lęgu, które ptaki zwykle opuszczają wyprowadzając pisklęta;

• gniazdo jest niezbędnym warunkiem rozrodu ważnej funkcji życiowej ptaków;

• każdy z ptasich gatunków ma określone wymagania dotyczące gniazda: wielkość, kształt, miejsce i sposób umieszczania materiału i konstrukcji, mikroklimatu oraz bezpieczeństwa,

• część gatunków ptasich nigdy nie korzysta ze skrzynek lęgowych, a warunkiem ich występowania są stare dziuplaste drzewa lub drzewa obumarłe i zbutwiałe w związku z tym nie niszczymy tych drzew zachowując naturalne siedliska ptaków;

• budki lęgowe wywieszamy w miejscach, gdzie brakuje naturalnych miejsc do zakładania gniazd;

• stosujemy budki o różnej wielkości otworu wlotowego, który decyduje o tym, jaki gatunek ptaka w niej zamieszka;

• po zakończeniu sezonu lęgowego budki należy otworzyć i wyczyścić, aby usunąć resztki starych gniazd i pasożyty;

• dobre rezultaty daje budowa skrzynek lęgowych z wydrążonych drzew np. brzozy;

• otwór wlotowy skrzynki lęgowej powinien być skierowany na wschód lub na południowy wschód, na dnie można wysypać niewielką ilość torfu lub trocin;

• wykonanie budki lęgowej nie powinno sprawiać kłopotu nawet początkującym harcerzom czy zastępom

Materiał:

• deski z drzewa iglastego (sosna) (nie stosować sklejki lub płyt wiórowych!) grubość 2-2,5 cm;

• gwoździe dł. 5 cm najlepiej ocynkowane;

• gwoździe papiaki;

• wkręty dł. 4-5 cm do przykręcenia przedniej ścianki;

• kawałek papy do pokrycia daszku (może być wykładzina PCV lub inny materiał nie przepuszczający wody)

• W celu ochrony bocianiego gniazda wykonywane są drewniane platformy pod gniazda, które umieszcza się na dachach budynków gospodarczych lub na specjalnych słupach.

Jak zachować się przy gniazdach:

Ptak w gnieździe ma ograniczoną możliwość ucieczki przed niebezpieczeństwem, a lęg (jajka lub pisklęta) jest zupełnie bezbronny. Dlatego ptaki przy gniazdach zachowują szczególną ostrożność i niepokojone – porzucają je.

Najważniejsza zasadą zachowania przy gniazdach powinno więc być zapewnienie spokoju w ciągu całego okresu lęgowego, tj. od marca do końca lipca. Jeżeli jednak musimy zbliżyć się do miejsca, w którym przebywa ptak, to należy zrobić to „ostrzegając” go z pewnej odległości (np. rozmową, drapaniem w pień drzewa), a nigdy gwałtownie. Trzeba jak najbardziej ograniczyć obecność przy gnieździe i starać się nie wprowadzać zmian w jego otoczeniu. Ptaki tym łatwiej porzucają gniazdo, im lęg jest w nim mniej zaawansowany, lepiej więc mogące zaniepokoić wizyty odłożyć na jak najpóźniejszy termin. Dobrze jest jednak obserwować, czy przygotowane miejsca zostały zajęte i czy lęgi zakończyły się pomyślnie. Spostrzeżenia takie są zawsze interesujące i pozwalają lepiej pomagać ptakom. Po okresie lęgowym, tj od sierpnia do marca nie ma potrzeby ograniczenia obecności przy gniazdach. Wtedy można dokonywać wszystkich napraw i konserwacji oraz usuwać gniazda pozostałe po lęgach. Nie będą one już ptakom potrzebne, nie powinny więc zajmować miejsca. Nie należy niszczyć tylko dużych gniazd w koronach drzew, ponieważ bywają one wykorzystywane w następnych sezonach.