n

JAŁOWIEC (Juniperus)

To jeden z 70 gatunków zimozielonych wolno rosnących krzewów iglastych, rzadziej drzew o bardzo nisko rozgałęzionym pniu i zależnej od odmiany, zwykle kolumnowej, stożkowej lub płożącej koronie. Wykazuje bardzo dużą zmienność form.

Rośnie głównie na półkuli północnej, lecz obejmuje swym zasięgiem także góry obszarów przyrównikowych.

W Polsce 3 gatunki, bardzo rozpowszechniony jałowiec pospolity występujący w lasach i na wrzosowiskach; jałowiec halny popularny w górach głównie w Tatrach i na Babiej Górze, oraz jałowiec sawina bardzo rzadki, występuje tylko w Pieninach, objęty ochroną.

 Image

JAŁOWIEC POSPOLITY
( Juniperus communis)

WIADOMOŚCI OGÓLNE

Krzew ten występuje na terenie całego kraju na glebach piaszczystych w borach sosnowych jako podszyt, występuje też na pastwiskach, wrzosowiskach i nieużytkach gdzie las został wyniszczony. Porasta wapienne zbocza.

Nazwa polska pochodzi od jałowych nieużytków kamienistych lub piaszczystych, porastających łatwo tym krzewem.

W niektórych miejscach stosuje się nazwę jodłowiec. Może osiągnąć wiek do 100 lat.

Opis ogólny

Jałowiec pospolity to zimozielony, wolno rosnący krzew o wysokości do 6 metrów, w formie drzewiastej nawet do 12 metrów. Ma bardzo nisko rozgałęziony pień i zależnie od odmiany kolumnową lub stożkową koronę. Konary i gałęzie niezbyt grube, u form kolumnowych stromo rozniesione do góry. Jałowiec posiada rozbudowany i głęboki system korzeniowy.

Kora początkowo gładka, czerwonawo brunatna, u dorosłych osobników szaro brunatna, wzdłuż popękana, łuszczy się podłużnymi włóknami i łuskami.

Szpilki i liście szpilkowate – mają na wierzchu biały pasek i wyrastają w okółkach po 3 sztuki, odstają prosto od łodygi, są sztywne i kłujące od 10-20 mm długości i od 1-2 mm szerokości.

Trwałość igieł nawet 4 lata.

Kwiaty – jałowiec jest rośliną dwupienną o kwiatach rozdzielnopłciowych, wiatropylnych.

Jesienią w pachwinach igieł w środkowej części gałązek pojawiają się zebrane w szyszkowate kwiatostany męskie żółte i żeńskie zielonkawe kwiaty.

Okres kwitnienia to IV – VI.

Owoce i nasiona – jałowiec to roślina nagonasienna, która nie tworzy owoców, ich odpowiednikiem jest szyszkojagoda. U jałowca jest to kulista, wielkości ziarna grochu, ciemnoniebieska (przed dojrzeniem zielona) pokryta woskowatym nalotem kuleczka, zbudowana z trzech nasion otoczonych przez zamkniętą, mięsistą osówkę.

Szyszkojagoda osadzona jest na krótkiej szypułce, jest mało soczysta, ma nieprzyjemny smak, dojrzewa dopiero do dwóch lub trzech latach w jesieni. Dzięki mięsistej, zabarwionej osówce, szyszkojagody są chętnie zjadane przez ptaki, które w ten sposób roznoszą nasiona.

Zbiór szyszkojagód – dojrzewają dopiero w drugim roku po zawiązaniu się, zbiera się je późną jesienią i zimą. Po przymrozkach dojrzałe jagody łatwo odpadają, gdy tymczasem niedojrzałe trzymają się mocno na gałęziach. Strząsa się je na płachty uprzednio rozpostarte pod krzewem.

NIE NALEŻY OBIJAĆ KRZEWU KIJEM! Powoduje to uszkodzenia gałęzi i schnięcie jałowca. Szyszkojagody suszy się kilka tygodni w temperaturze do 30oC aby olejki eteryczne nie uległy wyparowaniu.

Drewno – jest czerwonawe, twarde i wytrzymałe, wyjątkowo trwałe w kontakcie z glebą. Aromatycznie pachnie, używane w tokarstwie i rzeźbiarstwie do wyrobu fajek, pojemników na produkty spożywcze takie jak masło i sery, jednak ze względu na małe rozmiary bez większego znaczenia użytkowego.

Substancje lecznicze i ich działanie

Szyszkojagody jałowca należą do ilościowo ważniejszych leśnych surowców zielarskich. Z jałowca pozyskuje się też do produkcji leków szczyty pędów, drewno, żywicę i olejek z jagód, drewna i korzeni.

Szyszkojagody są bardzo bogate w cukry, zawierają sporo soli mineralnych, kwasów organicznych i olejków eterycznych, które wykorzystuje się nie tylko w medycynie ale i w kosmetyce, perfumerii, w przemyśle spożywczym i wódczanym.

Leki z jagód jałowca stosuje sie najczęściej jako środek moczopędny, rzadziej jako pobudzający trawienie. Przeciwdziałający nadmiernej fermentacji w jelitach. Zewnętrznie stosowane znoszą bóle stawów i nerwobóle.

Mogą być pomocne w leczeniu ludzi z upośledzoną czynnością nerek, z obrzękami pochodzenia nerkowego i sercowego, a także w leczeniu kamicy nerkowej.

Jałowiec zawiera silną antywirusową substancję, która blokuje namnażanie wielu różnych wirusów, w tym wirusów, które wywołują grypę i opryszczkę.

Gdy czujesz nadchodzące przeziębienie przygotuj sobie leczniczą herbatkę z jałowca.

Pamiętaj, że w większej ilości niż parę szyszkojagód, jałowiec może być trujący, szczególnie silnie podrażnia nerki!

CIEKAWOSTKI

Jałowiec był świętą rośliną, używaną przez szamanów i czarownice, odstraszał pioruny, chronił przed diabłem i chorobami.

W wierzeniach ludowych w wielu regionach Polski był jednym z najbardziej kultowych roślin. Był on uznawany za roślinę świętą, mającą chronić przed chorobami i urokami, okadzano nimi bydło przy wypędzaniu na wiosenny wypas, okadzano domy przed marcowym powietrzem, żuto dla zapobieżenia zarazie jagody.

Gałązka wpięta w nakrycie głowy miała chronić wędrowca przed złymi duchami, a noszona w kieszeni podczas dłuższych marszów zapobiegać odparzeniom skóry.

Szyszkojagody jałowca są powszechnie stosowane w całej Europie, Azji i Ameryce jako przyprawy do mięs, kiszonej kapusty i alkoholi.

Niemcy używali je zamiast pieprzu, Szwedzi prażyli i używali jak kawę i do produkcji napojów. We Francji i Indiach używano do produkcji piwa, a przez wiele lat w północnej Ameryce używano szyszkojagód jałowca i gałązek do przyrządzania herbaty i różnych napojów.

Powszechnie olejek jałowcowy i jagody są w wielu krajach używane do produkcji różnego rodzaju napojów poczynając od piwa, a kończąc na likierach i koniakach ( dżin, jałowcówka).

Pamiętajmy, że w kulturze indian Nawaho naszyjnik z jagód jałowca symbolizuje pokrewieństwo i jedność wszystkich elementów wszechświata.

W Polsce występuje jeszcze 2 gatunki jałowca:

 Image

sabiński

 Image

halny.

Pierwszy z nich to płożący się nisko po ziemi, silnie rozgałęziony na boki krzew (1-3 m), występujący jako relikt w Pieninach. Występuje na nasłonecznionych, trudno dostępnych południowych stokach, na stromej skale Facimiech w przełomie Dunajca oraz w masywie Trzech Koron.

Powszechne w medycynie ludowej przekonanie o jego leczniczych właściwościach doprowadziło do prawie całkowitego jego wystąpienia w obrębie Pienin.

Charakterystyczny dla jałowca sabińskiego jest silny i nieprzyjemny zapach oraz podwójny rodzaj ulistnienia – młode okazy mają 4-5 mm igły, w miarę upływu lat tworzą się drobne, łuskowate liście.

Drugi z jałowców – halny występuje wysoko w Tatrach, na Babiej Górze, także rzadko na Pomorzu.

Charakteryzują go igły podobne do jałowca pospolitego, lecz grubsze, krótsze, bardzo miękkie, sierpowato wygięte, dlatego też ściślej ułożone dachówkowato nakładające się szyszkojagody podobne do owoców jałowca pospolitego lecz nieco masywniejsze. Jest krzewem płożącym o wysokości do 60 cm, o pędach krótkich, gęsto rozgałęzionych.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Powered by WordPress
n