n

Jastrun właściwy

Jastrun właściwy (złocień)(Leucanthemum vulgare)

Złocienie to rodzaj roślin z rodziny astrowatych obejmujący ok. 200 gatunków, zamieszkujących półkulę północną. Do złocieni należy wiele popularnych gatunków roślin ozdobnych z licznymi odmianami ogrodowymi czyli chryzantemami, pochodzącymi z Chin i Japonii. W Polsce występuje kilka gatunków, z których najpospolitszym jest jastrun właściwy. Inne nazwy jastruna to: złocień właściwy, jastrun wczesny, margaretka, margarytka, margerytka.


Występowanie i środowisko

Rodzimy obszar występowania jastruna właściwego obejmuje duży obszar Europy środkowej, zachodniej i południowej oraz Turcję i część Kaukazu. Kwitnie nawet w Alpach jako roślina niskopienna. Rozprzestrzenił się też w niektórych rejonach świata jako roślina ozdobna. W Polsce występuje pospolicie na terenie całego kraju. Rośnie na glebach średnio lub mało żyznych, średnio wilgotnych i suchych, na łąkach kośnych, suchych murawach, pastwiskach, miejscach trawiastych, przydrożach, widnych zaroślach i skrajach lasów.

Opis rośliny

Jastrun to roślina wieloletnia, o trwałym krótkim kłączu, z którego wyrasta różyczka zimujących liści. Łodyga wzniesiona pojedyncza lub nieco rozgałęziona, naga lub słabo owłosiona, w górze bezlistna, o wysokości 1 metra. U nasady z wyraźnym czerwonobrunatnym prążkowaniem. Liście u nasady łodygi (odziomkowe) o łopatkowym lub okrągławym kształcie, często pierzasto wcinane zbiegające się w dłuższe od blaszki ogonki. Liście łodygowe wyrastające skrętolegle, siedzące. Obejmują łodygę silnie wciętą nasadą o blaszce podługowatej, nieregularnie ząbkowanej. Na szczycie łodyg wyrastają kwiatostany typu – koszyczek. Listki okrywy z brunatnym obrzeżem w młodych koszyczkach otulają kwiatostan, później rozprostowują się odsłaniając wnętrze koszyczka, który ma średnicę 3 – 6 cm. Kwiaty brzeżne języczkowe białe, pełniące rolę powabni (są to kwiaty żeńskie pozbawione pręcików). Wnętrze koszyczka wypełniają kwiaty rurkowe, drobne, dwupłciowe o barwie żółtej. Kwiaty te dojrzewają stopniowo, poczynając od brzegu koszyczka w kierunku środka. Jastrun kwitnie od maja do sierpnia, następnie owocuje. Owocem jest żebrowana niełupka bez rąbka kielichowego, zawierająca jedno nasionko.

Zastosowanie w medycynie ludowej

Jastrun zaliczany był do roślin leczniczych, ale nieodpowiednio używany może być trujący. Do sporządzania mikstur zbierano kwiatostany a niekiedy pędy. Zawiera olejek eteryczny z toksycznym tujonem i substancje gorzkie. Stosowany był przeciw pasożytom przewodu pokarmowego i dolegliwościom żołądkowym, w leczeniu duszności, jako lek moczopędny i rozkurczowy. Spożywano świeże liście, co powodowało zmniejszenie częstotliwości i nasilania bólów migrenowych, ale roślina wykazuje właściwości toksyczne i może szkodzić. Ponadto złocień posiada właściwości uspokajające, przeciwskurczowe, bakteriobójcze, grzybobójcze i przeciwrobacze.

Zastosowanie w ogrodnictwie

Ogrodowe formy złocienia są lubianymi roślinami ozdobnymi. Często zakwitają już wczesną wiosną lub kwitną nawet 2 razy w roku. Popularnie ogrodowy jastrun nazywany jest margaretką. Margaretki nie mają zbyt wygórowanych wymagań, są odporne na niskie temperatury. Rozmnaża się je przez podział wczesną wiosną lub po kwitnieniu pod koniec lata. Stosuje się je do obsadzania rabat i grup bylinowych. Doskonale nadaje się na kwiaty cięte do wazonów.

Ciekawostki

  • Jastrun jest rośliną rozsiewaną przez wiatr i zwierzęta roślinożerne.
  • Jest rośliną owadopylną zapylaną przeważnie krzyżowo, ale w końcowej fazie dojrzewania kwiatów może nastąpić ich samozapylenie. Tak roślina broni się, gdy z jakiś powodów nie odwiedzają jej owady przenoszące pyłek.
  • Ta przypominająca duże stokrotki roślina jest bardzo wytrzymała, przez co nawet po ścięciu długo „daje w kość” alergikom. Jak wszystkie astrowate wydziela obficie pyłek, bardzo lekki i lotny. Stanowi więc duże zagrożenie dla osób cierpiących na alergię – pyłkowicę. Objawami tej alergii jest łzawienie oczu, kichanie, cieknący katar, zatkany nos.
  • Jeżeli jesteśmy uczuleni musimy uważać na miód, w którym może znajdować się pyłek jastruna. Uczulenie w tym przypadku objawia się pokrzewką, swędzeniem skóry, obrzękiem a nawet biegunką, nudnościami i wymiotami.
  • Podobno w Hiszpanii korzenie jastruna używano do robienia sałatek.
  • Bardzo podobnym do jastruna właściwego jest jastrun zapoznany, różniący się tylko szarym owłosieniem i liśćmi bez ząbków na uszkach obejmujących łodygę.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Powered by WordPress
n