To gatunek z rodziny zanokcicowatych. Jest to jedyny gatunek paproci, który ma pełne liście, podobne do języka, czemu zawdzięcza swoją ludową nazwę jelenia języki.

WYSTĘPOWANIE I ŚRODOWISKO

W naturalnych warunkach można go spotkać zarówno w strefie klimatu umiarkowanego (Europa – oprócz północno-wschodniej części, Ameryka Północna i Japonia) oraz w strefie klimatu ciepłego (Azja Mniejsza, Bliski-Wschód, północno-zachodnia Afryka). W Polsce to przede wszystkim gatunek górski, występujący w lasach bukowych Beskidu Sądeckiego, w Tatrach Zachodnich, Pieninach, Sudetach, na pogórzu, na wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej, w Bieszczadach, w Ojcowskim Parku Narodowym i na Roztoczu. Języcznik rośnie najczęściej w środowisku pozbawionym większej ilości światła, na północnej stronie kamienistych stoków, gdzie przez kilka miesięcy nie dociera słońce. Preferuje gleby świeże, wilgotne eutroficzne o odczynie zasadowym. Występuje szczególnie w lasach liściastych z udziałem klonów, jesionów, więzów w lasach lipowo-jaworowych oraz w strefie kontaktowej z żyzną buczyną karpacką na stokach z wychodniami, rumoszem skał wapiennych, w zaroślach na dnie i ścianach wąwozów w dolinach potoków górskich. Żyje w populacjach kilkudziesięciu osobników.

OPIS ROŚLINY

Języcznik zwyczajny to wieloletnia paproć z podnoszącym się krótkim kłączem, o grubości zaledwie pół centymetra pokrytym brunatnymi łuskami. Liście tworzą kępę i dorastają do 60 cm długości i 6 cm szerokości. Mają bardzo charakterystyczny językowaty kształt, stąd nazwa rodzaju. Niepodzielne liście co jest wyjątkiem wśród paproci są zimozielone, mają sercowatą nasadę i zwężają się ku wierzchołkowi. Blaszka liściowa skórzasta równowąska czasem z falistym brzegiem, wiosną górna strona jasnozielona, potem żywo zielona. Ogonek 3-4 razy krótszy od blaszki okryty licznymi łuskami. Wyrastające bezpośrednio z kłącza liście układają się lejkowato tworząc pióropusz. Języcznik nie posiada oddzielnych liści zarodnionośnych. Zarodnie wyrastają na górnej części środkowych liści płonnych, które w okresie zarodnikowania przekształcają się w liście zarodnionośne. Zarodniki znajdują się w zarodniach, które są rozmieszczone równolegle na spodniej stronie liścia w postaci podłużnych kupek. W młodości są one chronione przez zwijkę. Jasnobrunatne zarodniki dojrzewają od lipca do września, kiełkując po około 30 dniach.

ZAGROŻENIE I OCHRONA

Ze względy na walory dekoracyjne jest zagrożony bezpośrednio przez wykopywanie całych kęp i przesadzanie do ogródków oraz na cmentarze. Zagrożeniem jest też niewielki obszar występowania, a także zmiany stosunków wodnych przez meliorację i obniżanie poziomu wód gruntowych. Długie lata stosowany był też w medycynie ludowej. Obecnie jest pod całkowitą ochroną. W czerwonej księdze chronionych roślin i grzybów Polskich jest w grupie gatunków wymierających, krytycznie zagrożonych na izolowanych stanowiskach poza głównym obszarem swojego występowania. W związku z powyższym dość liczne populacje tej paproci są chronione w karpackich parkach Narodowych i w rezerwatach na terenie Polski.

CIEKAWOSTKI

• Nazwa języcznika – Phyllitis, używana była już przez Starożytnych Greków, pochodzi zapewne od słowa Phyllon – liść.

• Nazwa gatunkowa skolopendrium nawiązuje do specyficznego ułożenia kupek zarodniowych (z greckiego skolopendriom – krocionóg, stonoga).

• Dawniej w Polsce, a obecnie w krajach gdzie nie jest chroniony wykorzystywany jest do leczenia wielu chorób.

• Nalewkę z języcznika polecała św. Hildegarda. Scolorin zawiera wybrane składniki ziołowe o działaniu wspomagającym prawidłowy metabolizm, w tym pracę wątroby
  i układu oddechowego. Leczono nim padaczkę, gruźlicę, biegunki, kaszel, nieżyt oskrzeli, choroby przewodu pokarmowego, śledziony, nerek i skóry. Zioła oraz liście podawane były w postaci herbatek lub wyciągów alkoholowych.

• W medycynie ludowej stosowano liście jako zioło napotne, ściągające, hemostatyczne
  i moczopędne. Pomagało też w zwiększeniu krzepliwości krwi, dlatego stosowano go przy krwotokach. To też dawny lek przeciwmalaryczny.

• Dzisiaj języcznik to roślina hodowlana i ozdobna. Wiele odmian różni się od siebie pokrojem, kształtem liści i ich kolorem oraz karbowaniem ich brzegów. Można je uprawiać zarówno w gruncie jak i wewnątrz pomieszczeń.

• Wykorzystywana jest w ogrodzie do tworzenia zaciemnionych rabat lub jako ozdoba pod konarami drzew i krzewów.

• W sprzedaży dostępne są sadzonki pochodzące z Azji lub północnej Afryki.

• Roślina sadzona często na cmentarzach.