n

KOCANKI PIASKOWE (Helichrysum arenarium)

To gatunek rośliny należący do rośliny astrowatych. Jest to wieloletnia bylina tworząca mocne darnie. Jej ludowa nazwa to kwiat nieśmiertelnika żółtego, suchołuska, słomianka, kocio łapka, radostka, kocanka żółta, suchokwiat lub Suchodołek.

 Image

WYSTĘPOWANIE I ŚRODOWISKO

Kocanki piaskowe występują w Europie Środkowej i Wschodniej na Kaukazie i w Zachodniej Syberii. W Polsce częste na niżu, rzadsze w niższych położeniach górskich. Występuje w różnych zbiorowiskach na stanowiskach słonecznych i piaszczystych, na wydmach i piaszczystych odłogach, w suchych borach sosnowych ubogich w próchnicę o odczynie od kwaśnego do zasadowego. Spotkać je można na nieużytkach, suchych łąkach, poboczach dróg, nieckach, skarpach i brzegach lasów.

Image

OPIS ROŚLINY

Kocanka piaskowa to bylina tworząca mocne darnie, cała wełniasto pilśniowata, owłosiona gęstymi szarymi poskręcanymi włoskami.

Posiada zdrewniałe rozgałęzione kłącze z którego wyrastają pędy krótsze płonne, oraz dłuższe kwiatowe do 30 cm wysokości zakończone kwiatostanem. Łodygi są gęsto skrętolegle ulistnione, górą nieraz rozgałęzione. Liście dolne są ogonkowe o kształcie odwrotnie jajowatym, górne siedzące, mają równowąsko lancetowaty kształt ostre o całych brzegach. Koszyczki kwiatowe od 3 do 20 w gęstej baldachokształtnej wiesze szczytowej, prawie kuliste o średnicy do 6 mm z dachówkowatą okrywą. Kwiaty barwy pomarańczowo-żółto-złocistej, rzadziej bladożółte czy purpurowe.

Okrywa koszyczków jest sucho błoniasta. Brzeżne kwiaty języczkowate to kwiaty żeńskie, wewnętrzne. Wyrastające w jednym szeregu kwiaty rurkowe są obupłciowe.

Kocanki kwitną od lipca do października i są zapylane przez owady. Owocem rośliny jest pięcio kanciasta niełupka z puchem kielichowym o długości 1 mm. Nasiona zachowują zdolność kiełkowania przez 3-4 lata. Roślina jest podatna na mrozy.

Image

OCHRONA I ZAGROŻENIE

Głównym zagrożeniem dla tego gatunku jest postępujące uprzemysłowienie, pozyskiwanie dla celów lotniczych oraz zrywanie do celów ozdobnych (bukiety kwiatowe).

Takie postępowanie doprowadziło do wyniszczenia stanowisk i znacznie ograniczyło występowanie tej rośliny, która do niedawna była często spotykana.

W związku z powyższym od czerwca 1983 roku gatunek ten objęty został częściową ochroną. Chroniony jest w kilku parkach narodowych: słowińskim, drawieńskim, wielkopolskim, białowieskim i poleskim.

Image 

ZASTOSOWANIE W MEDYCYNIE

Surowcem zielarskim jest kwiatostan kocanek. Od 1983 roku kocanki piaskowe są wpisane na listę roślin podlegających częściowej ochronie na terenie kraju. Zbiór może być prowadzony tylko na obszarach wyznaczonych przez konserwatorów przyrody. Ze względów na cenne właściwości lecznicze prowadzi się uprawę tych roślin.

Kwiatostany będące surowcem zawierają flawonoidy, glikozydy, karotenoidy, fitosterole, kwasy organiczne, garbniki i olejek eteryczny.

Związki czynne kocanek zmniejszają napięcie mięśni gładkich, jelit, pęcherzyka żółciowego i przewodów żółciowych. Ponadto surowiec wzmaga czynność żółciotwórczą wątroby oraz wydzielanie soków trawiennych.

Dzięki zawartości arenolu, izoarenolu i związkom arenaryny kocanki mają właściwości przeciwbakteryjne i przeciwgrzybiczne. Ponadto rośliny te działają przeciwskurczowo i moczopędnie, przeciwzapalnie i odtruwająco.

Kwiatostan kocanek wchodzi w skład mieszanek ziołowych stosowanych jako wyciągi wodne stosowane w zaburzeniach czynności wątroby, w stanach zapalnych i skurczowych dróg żółciowych, w kamicy żółciowej, zaburzeniach trawiennych, nieżytach przewodu pokarmowego, przy braku łaknienia, zaburzeniach przemiany materii, schorzeniach skórnych, chorobie gośćcowej. Przypuszczalnie mają właściwości niszczące wolne rodniki, a ich właściwości przeciwzapalne wykorzystuje się w kosmetyce.

ZASTOSOWANIE W OGRODNICTWIE

Kocanki piaskowe są rośliną ozdobną, która nadaje się do ogrodów naturalistycznych, dobrze znosi silne nasłonecznienie i niedostatek wody. Wykorzystywana szczególnie na wsi do układania świeżych suchych bukietów, do wyplatania wieńców dożynkowych i girland, wiązanek i palm świątecznych. Ponadto z kwitnącego ziela uzyskuje się żółty barwnik.

CIEKAWOSTKI

  • Kocanki piaskowe znane były w średniowieczu jako ziele lecznicze.

  • Nazwa rodzajowa Helichrysum nawiązuje do barwy kwiatów i pochodzi od greckiego; helios – słońce, chrysos – złoto.

  • Nazwa gatunkowa arenaris z łacińskiego znaczy piaskowy, rosnący na piaskach.

  • Używano roślin do zwalczania chorób pasożytniczych.

  • W medycynie ludowej stosowano ją w chorobach reumatycznych i jako środek żółciopędny oraz moczopędny.

  • We Francji była popularnym lekiem na katar i kaszel.

  • Kwiaty wkładane między odzież w szafach mają działanie antymolowe; wydziela charakterystyczny zapach i jest lekko gorzka w smaku.

  • Kocanki wchodzą w skład żeli i kremów, z kwitnącego ziela uzyskuje się żółty barwnik.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Powered by WordPress
n