n

KOZA (Cobitis taenia)

ryba ta należy do rodziny piskorzowatych lub kozowatych zaliczana do rzędu karpiokształtnych, obejmuje ona 110 gatunków zgrupowanych w 18 rodzajach.

Image 

WYSTĘPOWANIE I SIEDLISKO

Badania wskazują, że koza występuje jedynie w rzekach zlewiska Bałtyku w Szwecji, Francji, Niemczech, Anglii i kilku rzekach w zachodniej części Rosji oraz w dopływach środkowego Dunaju.

Inni badacze określają zasięg który obejmuje całą Europę bez północnej jej części. Na wschodzie kończy się na zlewisku Leny. Na południu koza występowała w północnej części Afryki, we Włoszech i na Sycili, w Dalmagi oraz w Korei, Japonii, północnych Chinach.

W Polsce tylko jeziora Wigry Klawój i Głębokie zamieszkiwane są przez „czyste” populacje kozy. W pozostałych miejscach zwłaszcza w dorzeczu Wisły występują mieszane populacje, w których osobniki czystego gatunku współbytują z mieszańcami. Z tego powodu należałoby raczej mówić o powszechnym występowaniu w Polsce. Są one rozpowszechnione na terenie całego kraju w wodach stojących i płynących, z wyjątkiem rzek o typowo górskim charakterze.

Koza zasiedla rzeki i jeziora o dnie piaszczystym lub mulasto – piaszczystym, a także słabo zeutrofizowane jeziora.

Przebywa w pobliżu dna i w chwilach zagrożenia zakopuje się w piasek, wystawiając jedynie wierzch głowy i oczy. Preferuje określone stanowiska. Wybiera miejsca pokryte miękkim substratem organicznym, o małym przepływie wody ok. 0,15 m/s. Obserwowano sezonowe zmiany rozmieszczenia ryb w zależności od tempa przepływu wody, która ma wpływ na osadzanie się i wypłukiwanie dennego substratu. Zimą przemieszczają się do głębszych partii dna poniżej 1,5 m i zamieszkują zagłębienia w dnie wypełniane organicznymi osadami. Nie znaleziono kozy w miejscach gdzie przepływ wody był większy niż 0,3 m/s.

Image 

OPIS GATUNKU

Ciało kozy jest wydłużone i bocznie spłaszczone. Głowa jest mała również wyraźnie bocznie spłaszczona. Mały dolny otwór gębowy otaczają 3 pary wąsików. Dwie pierwsze pary wyrastają z wargi górnej, trzecie najdłuższe z kącików ust. Warga dolna pozbawiona jest wąsików i podzielona na dwa wyraźne płaty, które dzielą się jeszcze na mniejsze. Oczy średniej wielkości, położone wysoko na głowie. Pod okiem jest widoczny i wyraźnie wyczuwalny kolec. Płetwa grzbietowa leży mniej więcej w połowie ciała nieco przed nasadą płetw brzusznych. Wszystkie płatwy są zaokrąglone. Ciało poza głową pokryte jest drobnymi łuskami, które zachodzą na siebie.

Ciało kozy jest kremowo żółte z licznymi ciemnobrązowymi plamami na grzbiecie i bokach. Brzuch jasny, lekko żółty. Układ plam pokrywających ciało kozy tworzy cztery wyraźne pasy. Największe są owalne, lub kwadratowe brązowe plamy w liczbie najczęściej 16-18, leżące na linii bocznej lub nieco powyżej. Nad nimi leży pas drobnych, nieregularnych, zlewających się ciemnych plamek. Wyżej w kierunku grzbietu jest pas, zwykle nieco węższy od poprzedniego, o małych okrągłych plamach, ciągnących się od tyłu głowy do nasady ogona. Plamki tworzące ten szereg są wyraźnie zaznaczone, chociaż niektóre zlewają się ze sobą. Powyżej, oddzielony od poprzedniego bardzo wąskim paskiem pozbawionym plamek, znajduje się szereg licznych małych plamek i różnego rodzaju kropek, które zachodzą na siebie i tworzą tło ubarwienia grzbietu. Na linii grzbietu występują duże, owalne plamy koloru ciemnobrązowego. Najczęściej jest 9-10 plam przed płetwą grzbietową i 8-10 za płetwą grzbietową.

Ubarwienie głowy tworzą liczne ciemne, brązowe plamy. Cechą charakterystyczną dla tego gatunku jest mała, ale dobrze widoczna czarna plamka w kształcie przecinka, w górnej części nasady płetwy ogonowej. Płetwy grzbietowa i ogonowa ma 3-4 rzędów poprzecznych brązowych plamek. Samice kozy mogą dorastać od 10–14 cm, a samce mogą osiągać długość 6,5-7,5 cm. Długość życia 5-6 lat.

Image 

ROZMNAŻANIE

Samice kozy dojrzewają do rozrodu w drugim i trzecim roku życia, przy długości ciała powyżej 60 mm.

Samce dojrzewają wcześniej, bo w drugim roku życia. Tarło kozy odbywa się od maja do początków lipca partiami. Tarło zaczyna się, gdy temperatura wody wynosi powyżej 16-180C. Dojrzałe jaja kozy są barwy pomarańczowo – żółtej i mają średnicę od 1-1,4 mm. W czasie sezonu samica składa 3500 jaj. Kozy nie wykazują żadnej formy opieki nad potomstwem.

Po złożeniu ikra przykleja się do szczątków roślin lub roślin żyjących. Rozwój jej trwa 5 dni. Larwy wydzielają lepką ciecz i przyklejają się do roślinności podwodnej lub opadają na dno. Stąd co pewien czas podpływają do powierzchni wody. Narybek kozy posiada skrzela zewnętrzne pozwalające oddychać tlenem z powierzchni wody. Larwy zaczynają aktywnie się odżywiać po 6-7 dniach. Przy długości ciała 19 mm wygląd przypomina dorosłe ryby.

AKTYWNOŚĆ I ODŻYWIANIE

Koza jest gatunkiem o nocnym trybie życia. Przebywa w pobliżu dna, oraz zakopuje się w piasek lub drobny żwir. Robi to w chwili zagrożenia lub gdy posmakuje pokarmu, może wkopać się na głębokość do 2 m.

Młode osobniki odżywiają się zooplanktonem. Starsze penetrują przydenne warstwy mułu zjadając organizmy denne jak i naroślinne takie jak skorupiaki wioślarski, widłonogi i małżoraczki. Zjadają też larwy ochotkowatych, nicienie i skąposzczety. Nieraz odżywia się elementami roślin.

ZNACZENIE GOSPODARCZE I OCHRONA

Koza znaczenia gospodarczego nie ma. Nigdy nie występuje masowo i jest trudna do złowienia. Mięso jest suche i niezbyt smaczne. W Polsce od stycznia 1995 roku podlega ochronie gatunkowej, ale ostatnie badania wykazują, że gatunek nie jest zagrożony obecnie. Wykazana mała liczba czystych populacji ryby tego gatunku wskazuje jednak na konieczność zintensyfikowania działań w celu ich ochrony.

Zanieczyszczenie wód, przebudowa rzek, degradacja naturalnego środowiska są bezpośrednimi przyczynami zanikania kozy na terenie jej naturalnego rozsiedlenia.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Powered by WordPress
n