n

Kurki

Drugą rodziną grzybową, którą chcemy wam przybliżyć jest rodzina pieprznikowatych. Dzieli się ona na dwa rodzaje: pieprzniki i lejkowce.

Owocnik zbudowany jest z trzonu i kapelusza. Hymenofor czyli część owocnika grzyba na której rozwija się warstwa rodzajna jest w postaci listewek, fałd lub gładki.

Warstwa rodzajowa (hymenium) to warstwa owocnika produkująca zarodniki.

Trzon owocnika tej rodziny jest pusty lub pełny. Kształtem kapelusz mniej lub bardziej przypomina lejek lub trąbkę. Zarodniki są bezbarwne i gładkie.

Pieprznikowate to grzyby mikoryzowe czyli współżyjące z korzeniami roślin naczyniowych np. drzew. Grzyby przerastają korzenie roślin, wnikają w komórki i pobudzają ich wzrost. Dzięki mikoryzie roślina uzyskuje większą powierzchnię chłonną i dostęp do substancji pokarmowych rozkładanych i wchłanianych przez grzyby. Rośliny dostarczają współżyjącym z nimi grzybom składników organicznych w postaci produktów asymilacji transportowanych z liści do korzeni.

Pieprznikowate można podzielić na dwie grupy.

Pierwsza grupa to owocnik z wyraźnymi listewkami i grubymi żyłkami na spodzie kapelusza.

Zaliczamy do tej grupy:

Image
Pieprznik jadalny (Cantharellus cibarius).

Mało jest chyba osób, które nie rozpoznałyby pieprznika jadalnego (kurki). Jest to jeden z najbardziej znanych grzybów, zwracający uwagę swoimi żółtymi lub pomarańczowo-żółtymi owocnikami.

W różnych regionach Polski nazywana: kurkiem, kurką żółtą, kurzą nóżką, liszką, pieprznikiem, gąską, lisicą, liścem, pieprznikiem pospolitym, pieprznikiem jadalnym oraz stągiewką i stroczkiem.

Pomimo swej dużej popularności, nie należy on dziś do grzybów występujących zbyt licznie. Rośnie na ziemi, w różnych lasach w górach i na nizinach, gromadnie na całym obszarze kraju od czerwca do listopada. Lubi piaszczyste i kwaśne gleby. Kurka w skutek masowego zbioru staje się zanikająca i zagrożona, dlatego umieszczono ją na liście grzybów zagrożonych w Polsce.

Kapelusze kurki czyli pieprznika jadalnego mają średnice ok. 2 do 10 cm, powierzchnię początkowo zaokrągloną, później równą do jajkowato wgłębionej, na brzegach są powyginane, kolor żółtka do żółtoochrowego. Od spodu kapelusza widoczne są wąskie, biało-żółte listewki rozszerzające i rozwidlające się w listwy, poprzecznie połączone i zbiegające się do masywnego, żółtego trzonu o długości 3-7 cm i grubości 2 cm, który u podstawy jest zwężony, a u góry szeroki i przechodzący w kapelusz często wygięty. Pełny i twardy.

Miąższ pieprznika jest koloru białego do blado-żółtego, mięsisty i zwarty. Kruchy i łamliwy. W trzonie włókienkowaty, ale miękki. Zapach przyjemny mocno owocowo-pieprzowy. Smak łagodny od kwaskowatego do ostrego. Rzadko atakują go robaki. Jest doskonałym grzybem jadalnym. Nadaje się do bezpośredniego spożycia i do wszystkich form przetwórstwa, tylko do suszenia jest mało przydatny. Potrawom nadaje przyjemny aromat. Doskonale znosi transport.

Grzyb charakterystyczny i trudny do pomylenia.

UWAGA!

Z wierzchu łudząco podobna jest pospolita lisówka pomarańczowa (Hygrophoropsis aurantiaca).

Może wywoływać lekkie zatrucia, jednak zaglądając na spód kapelusza widać, że ma ona jaskrawo pomarańczowe, dobrze wykształcone cienkie blaszki a nie listewki i jest bezbarwna.

Również bardzo łudząco podobny z wierzchu jest kolczak obłączasty (Hydnum repandum), ten jednak ma na spodniej stronie kapelusza kolczasty hymenofor.

Bardzo podobnym do pieprznika jadalnego jest formą różniąca się nieco barwą, a obecnie podnoszony do rangi osobnego gatunku:

Image

Pieprznik blady (Contharellus pallenus)

 

Różni się od pieprznika jadalnego jaśniejszym, blado-żółtym zabarwieniem kapelusza i trzonem o kolorze kremowym oraz mocniejszą budową – jest krępy i mięsisty, miąższ białawy. Poza tym jest bardzo podobny do jadalnego. Występuje w lasach liściastych.

Bardzo podobny do poprzednich pieprzników jest:

Image

Pieprznik ametystowy (Cantharellus amethysteus)

 

Występuje najczęściej pod bukami. Wyglądem nie różni się od pieprznika jadalnego, tylko kapelusze u młodych owocników posiadają drobne łuseczki o kolorze różowawo-liliowym. Jest smaczny o wspaniałym zapachu. Ze względu na rzadkie występowanie powinien być chroniony.

Następnym pieprznikiem występującym bardzo rzadko w lasach liściastych pod grabami , klonami, dębami w lasach o charakterze grądów, jest:

Image

Pieprznik rdzawiejący (Cantharellus ferruginascens)

 

Owocniki posiadają kapelusze o żółtawo kremowej barwie nieraz o kolorze słomkowym, orchowym, kremowym. Zwykle z bladym cytrynowo-zielonkawym odcieniem, sam brzeg kapelusza białawy. Średnica kapelusza od 20-60 mm, początkowo wypukły z wiekiem zagłębiony z brzegiem podwiniętym pofałdowanym, o powierzchni matowej i aksamitnej.

Na spodzie kapelusza bladożółty, kremowy, wyraźnie żyłkowany,żyłki gęste, niskie, ku brzegowi kapelusza rozwidlone. Trzon o barwie kapelusza wysokości do 40 mm i grubości od 5-10 mm, równo gruby.

Cecha charakterystyczna dla tego gatunku – wszystkie części owocnika po uszkodzeniu i otarciu w przeciągu kilkunastu minut ciemnieją, przybierając barwę ochrową. Miąższ kremowy, także z cytrynowożółtymi plamami miejscami w trzonie. Smak łagodny, zapach jak u pieprznika jadalnego.

Image
Pieprznik pomarańczowy (Cantharellus friesii)

jest grzybem niejadalnym i ciężko strawnym może powodować dolegliwości gastryczne.

Występuje od września do listopada w borach iglastych i mieszanych, a zwłaszcza pod bukami. Rośnie pojedynczo lub w grupach, niekiedy gromadnie, ale jest grzybem bardzo rzadko spotykanym, wymierającym. Bywa mylony z pieprznikiem jadalnym.

Kapelusz o średnicy 3-7 cm. jest płaski do lejkowato wklęsłego, cienki, brzeg początkowo podwinięty w kolorze pomarańczowym lub różowo pomarańczowym, niekiedy także brązowawym. Kapelusz ma powierzchnię gładką, suchą, matową. Blaszki są żywo pomarańczowe, u starszych okazów bledsze, gęste, wąskie, cienkie niekiedy widlasto rozgałęzione, zbiegające po trzonie. Trzon ma długość 3-5 cm i grubość 0,3 – 1 cm, jest nieco bledszy od kapelusza, gładki, pełny, rozszerza się ku górze. Miąższ żółtawy, niezmienny, dość miękki, smak łagodny, zapach słaby.

Bardzo rzadko występuje

Image
pieprznik czerniawy (Cantharellus melanoxeros)

rośnie w lasach liściastych i mieszanych na glebach gliniastych, kształtem podobny do pieprznika jadalnego ale blaszki mają kolor fioletowo-szary, a kapelusz ma koloru miodu. Po uszkodzeniu miąższ wolno czernieje.

Wśród pieprzników z tej grupy są też gatunki o owocnikach w ciemnych barwach.

Image
Pieprznik szary ( Cantharellus cinereus)

 

Występuje bardzo rzadko gromadnie w lasach liściastych i mieszanych, lubi żyzne lasy bukowe. Rośnie wśród liści i mchów. Jest jadalny.

Owocnik o średnicy 2-5 cm, lejkowaty, o brzegach silnie powyginanych, szarawy lub czarnobrązowy o powierzchni drobno kosmkowatej. Blaszki szaro popielate w kształcie żylastych fałdów, zbiegające nieraz prawie do nasady owocnika. Trzon w dole przeważnie zwężony, wewnątrz pusty, nieco jaśniejszy od kapelusza. Miąższ cienki, zazwyczaj elastyczny, szaro brązowy, o łagodnym owocowym zapachu i smaku łagodnym.

Podobny jest do lejkowca dętego i lejkowniczka pełnotrzonowego które poznamy ale u nich nie ma żyłkowego hymenforu jaki występuje u pieprznika szarego.

Drugim pieprznikiem o barwie kapelusza nie żółtej ale żółtobrązowawej, oliwkowo-szaro-brązowawej, żółto- szarej lub rdzawo-żółtej jest:

Image
Pieprznik trąbkowy (Cantharellus tubaeformis)

 

Owocnik kształtem przypomina trąbkę. Kapelusz o średnicy od 2-6 cm na powierzchni z drobnymi kosmkami. Brzeg silnie pofałdowany zwłaszcza u okazów starych. Niektóre owocniki prawie lejkowate. Listewki szaro-żółtawe , szaro-brązowawe, niebieskawo-szare, czerwonawo-szare lub brązowe. Rzadkie, wyraźne w postaci żyłek zbiegających po trzonie często rozgałęziających się i tworzących siateczkę. Trzon gładki, wysmukły złoto żółty, brązowo żółty wewnątrz pusty, niekiedy spłaszczony. Miąższ żółtawy o smaku łagodnym bez wyraźnego zapachu. Dość częsty w lasach liściastych, mieszanych i iglastych. Latem i jesienią często w płatach mchu blisko rozkładającego się drewna. Preferuje gleby kwaśne. Jest jadalny ale go nie zbieramy.

Możliwość pomyłki z trującymi, brązowawymi, mającymi podobne rozmiary owocnikami różnych strzępiaków – Inocybe. Nie mają one żyłkowanych blaszek lecz blaszki ich są cienkie, listewkowate.

Bardzo podobny do stosunkowo częstego pieprznika trąbkowatego, który ma wyraźnie żyłkowany szaro-żółtawo zabarwiony hemanofer jest:

Image
Pieprznik żółtawy (Cantharellus aurora)

 

Kapelusz tego pieprznika osiąga 15-60 mm średnicy, początkowo wypukły, szybko staje się lejkowato rozgałęziony lub trąbkowaty, powierzchnia u młodych okazów ma drobne łuseczki a z wiekiem staje się naga, brzeg początkowo podwinięty, później pofałdowany. Barwa kapelusza jest szaro brązowa, z rdzawymi pomarańczowymi i orchowymi rozjaśnieniami. Spód kapelusza początkowo blado orchowy , różowo żółty z wiekiem żółto pomarańczowy długo jest gładki a u starszych słabo żyłkowany, zbiega do żółto-pomarańczowego zwłaszcza w dolnej połowie osiąga wysokość do 70 mm i grubość do 10 mm. Równo gruby często spłaszczony, z podłużnymi bruzdami. Miąższ miękki kremowy, zapach wyraźnie owocowy przyjemny, smak łagodny.

Występuje rzadko pod sosnami na glebach wapiennych od lipca do października. Wpisany na czerwoną listę.

Drugim rodzajem w rodzinie pieprznikowatych jest Lejkowiec. Są to grzyby naziemne o owocnikach trąbkowatych lub lejkowatych. Nie posiadają blaszek ani żyłek, na spodzie kapelusza są gładkie.

W Polsce występuje dość często

Image
Lejkowiec dęty (Craterellus cormucopioides)

 

Występuje gromadnie w lasach liściastych i mieszanych, najczęściej w bukowych. Owocuje latem i jesienią, zwykle w dużych grupach.

Owocnik trąbkowato-lejkowaty z podwiniętym brzegiem, pofałdowanym u dojrzałych osobników. Od 40-120 mm wysokości, 20-50 mm średnicy. Część wewnętrzna początkowo brązowo czarna, później czarna, z nieregularnymi rzadkimi łuskami. Zewnętrzna szaro brązowa, najpierw gładka, potem pomarszczona i biało opruszona przez zarodniki.

Miąższ szaro brązowy, czarniawy, kruchy zapach aromatyczny, przyjemny, smak łagodny. Jadalny, bardzo smaczny, używany jako przyprawa lub farsz do pierogów.

Przyjemny aromat zachowuje także po wysuszeniu. Trudny do wypatrzenia wśród rozłożonych liści bukowych.

Grzyb bardzo charakterystyczny, można go pomylić jedynie z pieprznikiem szarym lub niejadalnym lejkowcem kędzierzawym.

Ostatnim omawianym z rodziny pieprznikowatych jest:

Image
Lejkowniczek pełnotrzonowy

(Pseudocraterellus sinuosus) o kapeluszu o barwie szaro-brązowej do prawie czarnej, brzeg jaśniejszy żółtawo zabarwiony.

Średnica 10-50 mm płaski lejkowaty, powierzchnia nierówna, brzegi pofałdowane, owocniki zrośnięte razem.

Hymenofor czyli spód kapelusza jasny, szaro-beżowy, popielato-szary, z niebieskim odcieniem,żyłkowaty do pomarszczonego ale bez wyraźnie wyodrębnionych listewek.

Trzon barwy kapelusza lub jaśniejszy spłaszczony, wzdłużnie wklęsły, powierzchnia pofałdowana wysokości 60 mm i grubości 3-8 mm, wewnątrz w części długości pusty. Miąższ chrząstkowaty, blado-brązowo-szary, zapach słaby, smak łagodny, jadalny. Występuje nielicznie grupami w kępach mchu w lasach liściastych zwłaszcza pod bukami w miejscach podmokłych.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Powered by WordPress
n