n

Leszczyna pospolita (Corylus avellana)

Występuje na obszarach Europy do Kaukazu i Krymu, Azji Północnej i Ameryki Północnej. Z 15 gatunków w Polsce w stanie naturalnym występuje tylko jeden, zarówno na niżu jak i w górach do ok. 1300 m npm. Często występuje jako najniższe piętro podszytu w lasach dębowo-grabowych i sosnowo-dębowych. Nie ma dużych wymagań glebowych. Lubi gleby dość wilgotne i żyzne. Nie znosi jedynie gleb ubogich, piaszczystych i zabagnionych. Jest bardzo tolerancyjna w stosunku do światła, dobrze rośnie nawet w cieniu ale słabiej wtedy owocuje. W lesie spełnia ważną rolę biocenotyczną. Ocienia glebę i zasila ją obficie w dobrze rozkładającą się ściółkę. Daje schronienie ptakom i dostarcza smacznych owoców.

Image 

Wygląd zewnętrzny

Duży wielopniowy krzew do 5 m wysokości. Gałęzie wzniesione tworzące szeroką, gęstą koronę. Pień o gładkiej, popielatej korze z poziomymi korkowatymi kreskami. Młode pędy w kolorze czerwonobrunatnym, szczeciniasto owłosione. System korzeniowy płytki, z nielicznymi, sięgającymi głębiej korzeniami głównymi oraz licznymi, znajdującymi się płytko pod powierzchnią ziemi, delikatnymi i cienkimi korzeniami bocznymi.

Liście opadające na ziemię, skrętoległe, pojedyncze. Ogonek liściowy krótki do 10 mm gruczołkowato owłosiony. Blaszka liściowa szerokoowalna do okrągłej o długości do 10 cm, podwójnie piłkowana, na szczycie zaostrzona u nasady lekko sercowata. Młode liście obustronnie owłosione, potem z wierzchu matowozielone. Jesienią przebarwiają się na kolor żółty lub żółtobrązowy.

Roślina jednopienna o kwiatach rozdzielnopłciowych. Kwiaty męskie zebrane w kotkowate, zwisające bez szypułek, podłużne kwiatostany długości do 10 cm, żółtawe, zgrupowane od 2 do 4 sztuki. Pojedyncze kwiaty bardzo drobne i niepozorne bez okwiatu. Kotki męskie pojawiają się jesienią i zimą na drzewie. Zakwitają na wiosnę następnego roku. Kwiaty żeńskie rozwijają się na krótkopędach w pąkach, tak, że w czasie kwitnienia na zewnątrz widoczne są tylko czerwone znamiona. Kwitnie bardzo wcześnie od lutego do kwietnia w zależności od warunków atmosferycznych, jako pierwsza z liściastych roślin drzewiastych.

Image 

Zapylenie następuje dopiero wiele tygodni później. Pszczoły zbierają wprawdzie pyłek leszczyny, ale nie zapylają i nie odwiedzają kwiatów żeńskich.

Zapyla je wiatr.

Owoc leszczyny jest jednonasiennym, bezbielmowym orzechem otoczonym okrywą, powstałą ze zrośnięcia podkwiatków. Zdrewniała owocnia, potocznie skorupka, początkowo zielona, później jasnobrązowa ma kształt okrągławy długości od 2 do 4 cm. W miejscu zrośnięcia z zieloną okrywą posiada charakterystyczne znamię tzw. tarczkę. Nasiona są jadalne i bardzo smaczne.

Okres owocowania orzechów laskowych przypada od lipca do października.

 Image

Zastosowanie i wykorzystanie

Drewno leszczyny jest jasnobrązowe, bezsłojowe, twarde i trwałe, sprężyste. Ze względu na małą grubość pni i gałęzi bez większego użytkowego znaczenia. Czasami jest używane do budowy żywopłotów oraz prowizorycznych ogrodzeń na polach. Często wykorzystywane są niektóre odmiany ozdobne w architekturze zieleni. Wyrabia się z nich laski, węgiel rysunkowy oraz faszynuje się nią brzegi rzek.

Dojrzałe nasiona orzechów służą jako pokarm wielu zwierzętom, takim jak myszy i wiewiórki, które robią sobie z nich zapasy na zimę. Są również cenione przez ludzi. Orzechy zawierają ok. 15 % białka i 60 % jadalnego oleju. Olej uzyskuje się przez wytłaczanie. Używany jest też do sałatek a także w przemyśle kosmetycznym jako składnik kremów do skóry.

Legendy i ciekawostki

Leszczyna jest nie tylko drzewem pożytecznym i opłacalnym w naszym sadzie, ale i, jak głoszą legendy, drzewem świętym jeszcze z czasów biblijnych. W czasach gdy Maryja uciekała z dzieciątkiem Jezus od żołnierzy Heroda, właśnie leszczyna schroniła ich pod swymi gałęziami. Ludzie powiadają, że może wstrzymać pożar, ochronić dom od ognia, a spożycie orzechów dodaje sił i zdrowia. Przypisywano jej moc opiekuńczą.

Jako żywicielka miała moc zażegnywania chorób, orzechy laskowe wkładano do trumien. Po długiej zimie błogosławiono wiosnę rózgami leszczynowymi i zatykano kwitnące gałęzie leszczyn wokół domostw, aby odpędzić wszelkie zło, a przywołać szeroko rozumiane dobro. W średniowieczu rózgę leszczynową nazywano „laską poselską Jakuba” lub „rózgą Aarona” – starszego brata biblijnego Mojżesza, który według ówczesnych legend, właśnie przy pomocy laski leszczynowej wywołał siedem plag egipskich.

Przed wiekami, w wielu kulturach, leszczyna była uważana za drzewo mądrości. Jej samowolne ścięcie surowo karano. Leszczynowych gałązek używano jako różdżek do odnajdywania żył złota i skarbów. Do dziś za ich pomocą wyszukuje się podziemne źródła wody. Jako krzew ozdobny leszczynę uprawiano w starożytności. Jej gałąź obsypaną orzechami uważano za symbol obfitości, a wetknięta w drzwi domu była dobrą wróżbą na przyszły rok.

Orzechy laskowe były symbolem płodności, miłości i małżeństwa, a także znakiem mądrości.

Pierwotna gatunkowa nazwa leszczyny – sylwestris nawiązuje do starożytnego boga lasu Sylwanusa. W 1463 roku papież Pius II chwalił leszczyny rosnące przy rzymskiej Via Appia, jak również pochodzące z górskich lasów Albanii. Twierdził, że inspirują poetów i mieszkają wśród nich nimfy oraz muzy. Nic dziwnego – prawdziwe i mię Piusa II to Silvio.

Dzisiaj w dobie powrotu do natury widać coraz więcej plantacji leszczynowych. Orzechy laskowe stanowią niezbędny dodatek do czekolad i również goszczą na naszych stołach. We Włoszech zmielone orzechy laskowe są często dodawane do sosu pomidorowego. Rdzenni Amerykanie wykorzystują leszczynę jako źródło pokarmu oraz w celach leczniczych. W Europie leszczyna dostarcza materiału do wyrobu żerdzi, koszy, elementów płotów i ogrodzeń.

Orzechy laskowe można przechowywać jedynie suszone w łupinach.

Orzechy są bardzo cenione przez zwierzęta i szybko znikają z dna lasu, dlatego trzeba dołożyć wszelkich starań, aby nie przegapić momentu kiedy opadają z krzewów (sierpień – wrzesień).

Odmiany występujące w hodowlach.

Corylus Fuscorubra – odmiana purpurowa. Najmłodsze liście ciemnoczerwone ma wiosną, potem brunatnoczerwonawe do prawie zielonych, okrywy owocowe słabo zabarwione, orzechy widoczne – jak u typu Dekar (biołuchów ok. 6 m wys.)

Corylus Aurea – odmiana złocista. Liście żółte na wiosnę, starsze osobniki zielenieją.

Corylus Heterophylla – odmiana strzępolistna. Liście głęboko, pierzasto powcinane, mniejsze niż u typowej, owoce drobniejsze. Szczawna Zdrój 3,5 m wys. Będlewo, Żelazowa Wola Oliwa.

Corylus Contorta – odmiana pogięta. Pędy, a częściowo i liście poskręcane i pogięte, wzrost słaby.

Corylus maxima – leszczyna południowa. Krzew ogólnie podobny do leszczyny pospolitej, różni się przede wszystkim owocami – orzechy są całkowicie ukryte w długiej rurkowatej okrywie.

Corylus colurna – leszczyna turecka. Drzewo do 25 m wys., korona przez szereg lat regularnie stożkowata, w starszym wieku szeroka i zaokrąglona. Kora szara, łuszcząca się tarczkowato.

Pędy już pod koniec roku pokrywają się jasnoszarą warstewką spękanego korka. Liście prawie nagie wyraźniej wrębne i z dłuższymi ogonkami. Owoce – orzechy grubościenne zebrane po kilka w zwisające pęczki.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Powered by WordPress
n