n

Mak polny (Papaver rhoeas)

Jest najpospolitszym gatunkiem maku z rodziny makowatych. Występuje jako jednoroczna lub dwuletnia odmiana jara lub ozima. Rodzina makowatych obejmuje około 100 gatunków tych pięknych roślin.

Występowanie i środowisko

Mak polny to archeofit pochodzenia śródziemnomorskiego. Na naszych ziemiach pojawił się już w neolicie. Współcześnie roślina ta króluje na łąkach krajów o klimacie umiarkowanym. Z uprawami zbóż został rozniesiony po całej Europie i dużym obszarze Azji. W Polsce spotyka się go powszechnie od Bałtyku aż po strefę pogórza. Ze względu na zbyt surowe warunki nie występuje w górach, a na północnym-wschodzie pojawia się rzadko i lokalnie. Jest to roślina ruderalna i chwast, głównie w uprawach zbóż ozimych i rzepaku, ale także jarych i okopowych. Gatunek odporny na zanieczyszczenia atmosferyczne, szczególnie gazami samochodowymi. Ten zdecydowanie światło i ciepłolubny gatunek preferuje podłoże o odczynie zasadowym z dużą ilością azotu. Występuje na glebach gliniastych, madach rzecznych i glebach wapiennych. Odnaleźć go można wśród pól, na miedzach, łąkach, na wysypiskach, przydrożach, rumowiskach i w ogrodach.

mak polny (3) (Large)

mak polny (5) (Large)

Opis rośliny

Mak polny osiąga wysokość 60-90 cm. Posiada łodygę kanciastą, pojedynczą lub rozgałęzioną, pokrytą odstającymi długimi włoskami. Dolne liście i odziomkowe są krótkoogonkowe, górne natomiast łodygowe i siedzące. Mają barwę szarozieloną, są pojedyncze lub podwójne o ząbkowatych brzegach, owłosione i ułożone naprzemianlegle.

Mak kwitnie od maja do sierpnia. Kwiaty ma osadzone pojedynczo na długich szypułkach, odstająco owłosionych, wyrastających z kątów liści. Kwiaty przed rozwinięciem zamknięte w dwudziałkowym kielichu. Korona kwiatu czteropłatkowa, o średnicy do 8 cm. Płatki okrągławe, do 4,5 cm długości, czerwone lub purpurowe (rzadko różowe lub białe) zawsze z czarną plamą u nasady. Słupek nagi, znamię ma 5-18 promieni, otoczony bardzo licznymi ciemnofioletowymi pręcikami. Pąki kwiatowe zwisają, natomiast kwiaty i makówka są wzniesione.

Owocem maku jest właśnie makówka. Jej długość dochodzi do 2,2 cm, wewnątrz podzielona jest niepełnymi przegrodami. Gdy dojrzeje pod jej tarczą pojawiają się otworki, przez które wysypują się bardzo liczne nasiona. Są one nerkowate, do 1mm długości, brunatne o siateczkowatej powierzchni. Nasiona w ziemi przez długi czas zachowują zdolność kiełkowania. Kiełkują jesienią lub na wiosnę, nawet w temperaturze +1ºC. Siewki jesienne przezimowują i wiosną wznawiają rozwój. W całej roślinie znajduje się sok mleczny.

mak polny (6) (Large)

Zastosowanie

  1. W medycynie

Do celów leczniczych zbiera się od maja do sierpnia płatki rozkwitających kwiatów maku polnego. Muszą być zrywane i suszone bardzo delikatnie, gdyż zgniecione lub złamane tracą swoje właściwości. W suszeniu zmieniają barwę z czerwonej na różowofioletową. Susz przechowuje się w miejscu suchym, szczelnie opakowany i chroni się go przed światłem

Za lecznicze właściwości maku odpowiadają zawarte w roślinie alkaloidy z grupy papawerubiny – w tym readyna, która jest jednym z najważniejszych związków leczniczych rośliny. Występują też alkaloidy izocholinowe, antocyjany nadające czerwoną barwę płatkom oraz śluzy, sole mineralne, fitosterole i kwasy organiczne.

Surowiec działa słabo powlekająco i łagodząco na błony śluzowe górnych dróg oddechowych, zmniejsza stany ich podrażnienia, pobudza fizjologiczne ruchy nabłonka rzęskowego i ułatwia odksztuszanie. Jednocześnie hamuje nadmierne odruchy kaszlowe. Podany powoduje przejściowe uspokojenie, a czasem senność.

– Wewnętrznie stosuje się: w nieżytach jamy ustnej i gardła, w uporczywym, suchym kaszlu, w bólach gardła i chrypce, jako środek uspokajający w nadmiernej pobudliwości i bezsenności, w zaburzeniach trawienia na tle nerwicowym.

– Zewnętrznie stosuje się: do płukania jamy ustnej w zapaleniach dziąseł i gardła, do przemywania powiek i spojówek w stanach zapalnych.mak polny (Large)

  1. W kosmetyce

Ekstrakt z rośliny stosuje się do produkcji płynów o działaniu przeciwzapalnym oraz kremów i lotionów do pielęgnacji skóry wrażliwej, delikatnej, skłonnej do podrażnień i alergicznej.

  1. W kuchni

Płatkami maku barwi się wina i napoje. Nasiona wykorzystuje się podobnie jak nasiona maku lekarskiego do wytwarzania oleju. W krajach śródziemnomorskich (Francja) jada się młode liście maku polnego w sałatkach (mają ciekawy, orzechowy smak); po wykształceniu pąków roślina staje się trująca.

mak polny (2) (Large)

  1. W ogrodnictwie

Istnieją odmiany maku polnego uprawiane na rabatach kwiatowych. Są to byliny o pełnych kwiatach, postrzępionych płatkach i rozmaitych odcieniach czerwieni. Osiągają różne wysokości, a w okresie kwitnienia wyglądają bardzo efektownie i stanowią prawdziwą ozdobę ogrodu.

  1. Inne zastosowanie

Nadaje się do letnich bukietów. Płatki mogą służyć jako barwny element dekoracji, środek do barwienia leków a także otrzymywania czerwonego atramentu.

Ciekawostki

● Mak kojarzy się ze słońcem, latem i wakacjami, a rolnikom z uciążliwym chwastem. Jednak to jeden z najpiękniejszych pospolitych chwastów występujący na polach i nieużytkach.

● Roślina wskaźnikowa świadcząca o tym, że gleba jest gliniasta, zasobna w wapń a uboga w potas, o odczynie obojętnym lub lekko zasadowym.

● Mak polny jest znacznie niższy od maku lekarskiego, a z makiem wątpliwym tworzy mieszańce.

● Roślina przyciąga pszczoły i inne owady.

● Nasiona maku zachowują zdolność kiełkowania nawet 30-40 lat.

● Readyna występująca w soku mlecznym działa jak trucizna, wywołując drgawki i śpiączkę nawet u krów.

● Nasiona maku zmieszane ze zbożem zabarwiają mąkę na żółto i powodują jej szybkie psucie się.

● W Egipcie w X w. p.n.e. kwiatami maku polnego przystrajano grobowce.

● W starożytności spożywano pączki kwiatowe maku. Pisał o tym filozof i uczony grecki Teofrost (ok. 370-287 p.n.e.) oraz historyk i pisarz rzymski Pliniusz (23-79 r. n.e.).

● Wergiliusz nadał roślinie miano „letyjskiej”, czyli tej, która ma w sobie moc wód rzeki Lety płynącej w podziemiach Hadesu i sprowadzającej zapomnienie.

● W średniowieczu wyciąg z maku był składnikiem teriaku, cudownego leku przeciwko wszelkim chorobom.

● Suchy mak rozrzucano po izbach aby pobudzić płodność wszystkiego co może się rozradzać, a także by odstraszyć zło.

● Obsiewanie wsi wąskim pasem maku, koniecznie przez jedynaka, skutecznie chroniło przed zarazą, a wsypanie do kieszeni zmarłego garści maku zapobiegało pojawieniu się…wampira.

● Czerwone maki są symbolem krwi polskich żołnierzy poległych w bitwie pod Monte Cassino (pieśń wojskowa „Czerwone maki na Monte Cassino…”).

mak polny (1) (Large)

Powered by WordPress
n