n

Mydlnica lekarska (Saponaria officinalis)

jest to gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny goździkowatych. Posiada wiele ludowych nazw: pieniące się ziele, ziele pilśnierza, mydlnik, mydlnikowy korzeń, lipnica, psi goździk, zajęcza cebula.


Występowanie

Naturalnym obszarem występowania mydlnicy jest południowa, wschodnia i środkowa Europa aż po Anglię i Skandynawię oraz Azja aż po Japonię. Występuje też w Ameryce Północnej. Poprzez uprawy rozpowszechniła się też w innych regionach świata. W Polsce jest pospolita na nizinach. Występuje też w uprawach.

Siedlisko

Jako roślina wieloletnia rośnie na miedzach i nieużytkach, na obrzeżach lasów, w zaroślach nad brzegami rzek, w rowach, na suchych brzegach stawów tworząc czasami rozpoznawalne z daleka łany. Jest rośliną ruderalną, rosnącą często w pobliżu ludzkich siedlisk. Jest też rośliną wskaźnikową podłoża żwirowatego, kamienistego lub piaszczystego, mało wymagającą co do gleby.

Wygląd

Ta wieloletnia bylina jest rośliną o walcowatym, pełzającym, długim i rozgałęzionym kłączu z licznymi korzeniami o barwie brunatno-czerwonawej. Z kłącza wyrasta łodyga – prosto wzniesiona, gładka, walcowata, w górnej części widlasto rozgałęziona. Liście owalno-lancetowate, do 5 cm długości, nagie lub nieco owłosione o wyraźnych trzech nerwach. Osadzone są na łodydze przeważnie parami i naprzeciwlegle. Kwitnie od czerwca do września. Kwiaty dość duże (2 cm) białe lub różowe, rurkowate. Wyrastają pęczkami na długiej szypułce z kątów liści lub na wierzchołku łodygi tworząc graniasty kwiatostan. Kwiaty mają lekki migdałowy zapach. Owocem mydlnicy jest jednokomorowa jajowato wydłużona torebka osadzona na grubym trzonku, pękająca czterema ząbkami.

Główne związki

Głównymi składnikami mydlnicy są: saponiny trójterpenowe, łatwo rozpuszczalne w wodzie, pieniące się obficie, glikozydy flawonowe, cukry, tłuszcze oraz sole mineralne zasobne w żelazo, wapń i mangan.

Właściwości i zastosowanie

  1. W medycynie:
    • Korzeń zawiera rozpuszczalne w wodzie saponiny, które drażnią błony śluzowe jamy ustnej, gardła i przewodu pokarmowego. Pobudzają czynności wydzielnicze rozrzedzając zalegający śluz, przywracają ruch nabłonka i ułatwiają odkrztuszanie.
    • Saponiny tworzą kompleksowe połączenia z cholesterolem a wprowadzone bezpośrednio do krwi wywołują hemolizę czerwonych krwinek.
    • Wyciągi wodne ułatwiają wchłanianie w przewodzie pokarmowym wielu składników, pokarmów oraz substancji leczniczych na skutek obniżenia napięcia powierzchniowego soków trawiennych i przyśpieszenia emulgowania tłuszczów.
    • Wyciągi wzmagają wytwarzanie i przepływ żółci do dwunastnicy, nieznacznie zwiększają wydzielanie moczu i potu czyli usuwają z organizmu toksyczne produkty przemiany materii.
    • Ma duże znaczenie w zwalczaniu schorzeń skórnych i metabolicznych. Ma właściwości przeciwobrzękowe, przyśpieszające proces gojenia ran pooperacyjnych oraz przeciwgrzybicowe.
    • Mydlnica stosowana wewnętrznie w postaci preparatów i wywarów zalecana w ostrych nieżytach górnych dróg oddechowych, zapaleniu tchawicy i oskrzeli, w suchym kaszlu, w trudnościach w odkrztuszaniu, dychawicy, pylicy, kamicy nerkowej i żółciowej.
    • Zewnętrznie wyciągi z korzenia stosowane są w chorobach skóry, w postaci okładów, płukanek lub kąpieli. W chorobach takich jak czyraki, egzemy, owrzodzenia, trądzik czy opryszczka dobrym efektem są okłady. Natomiast na łojotokowe zapalenie skóry głowy, wypadanie włosów i łupież stosuje się płukanki lecznicze. Kąpiele lecznicze stosuje się przy gośćcu, skazie moczanowej, chorobach kobiecych i otyłości.
  2. W kosmetyce:

    Mydlnica jako kosmetyk jest stosowana dosyć często. Wykorzystuje się jej właściwości myjące i pieniące. Wchodzi w skład szamponów do mycia włosów a także płynów do kąpieli, maseczek, past do zębów, preparatów do pielęgnacji cery tłustej i trądzikowej. Odwary są delikatnym środkiem do prania naturalnego jedwabiu i wełny. Mycie twarzy odwarem, nadaje skórze miękkości, gładkości i jędrności. Włosy umyte w odwarze są puszyste i mają połysk.

  3. W ogrodnictwie:

    Mydlnica występuje w kilku różnych i bardzo efektownych odmianach. Spotykana jest w starych parkach, wiejskich ogrodach i na cmentarzach jako roślina ozdobna.

  4. W przemyśle cukierniczym stosowana do wyrobu chałwy.

Ciekawostki

  • Sereniusz w XVI wieku pisał w swoim zielniku: „ Sok z korzenia mydlnicy mocz pędzi, dla wątroby jest wielkim ratunkiem, a pół funta gotowane w szklance wody kaszel, dychawicę i ciężar w piersiach usuwa”.
  • Sapo po łacinie znaczy mydło a polska nazwa rośliny jest kojarzona z mydłem i mydleniem.
  • Mydlnica już w starożytności używana była do mycia, czyszczenia odzieży i prania tkanin. Z jej korzeni sporządzano odwary, które pieniąc się całkiem obficie bardzo dobrze odtłuszczały skórę. Zaletą tego ziołowego środka jest to, że nie powoduje alergii, nie wysusza i usuwa plamy na skórze.
  • W medycynie ludowej używano jej jako środka moczopędnego, żółciopędnego i przeczyszczającego. Leczono nim trąd i liszaje oraz stosowano jako odtrutkę po ukąszeniu przez węże.
  • Mydlnica jest trująca. Duże dawki saponin zawartych w kłączach i korzeniach po spożyciu drażnią żołądek i jelita powodując biegunki i wymioty. Zwierzęta też nie jedzą tej rośliny.
  • Zioła nie wolno stosować na otwarte rany.
  • Koloniści amerykańscy używali piany z tej rośliny do czyszczenia i prania wszystkiego, od koronek, jedwabiu i wełny do mycia naczyń cynowo – ołowiowych i łodzi. Owczarze używali jej do mycia owiec przed strzyżeniem a krawcy prali w niej swoje materiały.
  • Pracownicy przemysłu tekstylnego z Nowej Anglii czyścili i dodawali grubości nowo utkanym ubraniom przy pomocy mydlnicy. Proces ten nazywany był pilśnieniem, stąd inna nazwa tej rośliny – „zioło pilśnierza”.
  • Holendrzy zamieszkujący stan Pensylwania używali mydlnicy jako dodatek do piwa.
  • Ze względu na właściwości pianotwórcze niegdyś wykorzystywano ją do produkcji urządzeń przeciwpożarowych.
  • Wiele plemion pierwotnych używało nasion mydlnicy jako przynęty do łapania ryb, powodując ich zatrucie.
  • Wyciąg z surowca tej rośliny ma smak słodkawy a później gorzki i drapiący.
  • Odwar z mydlnicy skutecznie neutralizuje nieprzyjemne zapachy. Sam w sobie pachnie delikatnie ziołowo z nutą goździków.
  • • Zapach kwiatów zwabia motyle nocne (ćmy), które je zapylają.
  • • Nasiona mydlnicy rozsiewane są przez wiatr.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Powered by WordPress
n