n

Niecierpek gruczołowaty (Impatiens glandulifera)

inaczej nazywany himalajskim lub Roylego, to gatunek rośliny należący do rodziny balsaminowatych, obejmujący ok. 450 gatunków roślin zielonych, zamieszkujących głównie obszary tropikalne.

Występowanie i środowisko

Ta jednoroczna roślina w stanie dzikim występuje w Azji Środkowej, w rejonie Himalajów, w zachodnich Indiach i Pakistanie. Na terenie Himalajów, w

Kaszmirze i Nepalu, rośnie nawet na wysokości 1800 – 3000 m npm. Często jednak zaczęła być uprawiana w ogrodach i jako roślina ozdobna zawleczona została do wielu krajów, gdzie zdziczała i stała się gatunkiem inwazyjnym. Obecnie stanowi problem w Europie, Ameryce Północnej a nawet w Nowej Zelandii. Do Europy pierwszy raz sprowadzono ją do ogrodów w Anglii w 1839 roku a już w 1900 roku opanowała Europę Kontynentalną. Z ogrodów przeniknęły do naturalnego środowiska i niekontrolowanie zaczęły rozprzestrzeniać się wzdłuż rzek, potoków i lasów łęgowych. W niektórych miejscach bujna populacja niecierpka wyparła naturalne populacje roślin. W Polsce dość często uprawiany jako roślina ozdobna, rozprzestrzenił się jako „uciekinier” z miejsc upraw na przydroża, wokół ogrodów wiejskich i ogródków działkowych. Następnie zadomowił się w dolinach rzek i strumieni i na obrzeżach wilgotnych lasów, zwłaszcza olsów i łęgów. Obecnie występuje często zwłaszcza na południu kraju gdzie zajmuje rozległe przestrzenie. Lubi gleby wilgotne, bogate w substancje pokarmowe, zwłaszcza w ziołoroślach nadrzecznych.

Opis rośliny

Niecierpek gruczołowaty posiada skąpy system korzeniowy i jest płytko zakorzeniony (do 10 cm). Z tego ubogiego systemu korzeniowego wyrastają corocznie łodygi osiągające do 2 metrów wysokości. W górnej części są gałęziste a dołem bezlistne. Ich grubość dochodzi przy ziemi do 5 cm. Są połyskujące, soczyste, w środku puste a w węzłach nabrzmiałe. Młode łodygi są jasnozielone i czerwono punktowane, z czasem czerwienieją. Liście niecierpka naprzeciwległe lub po 3 w okółkach, lancetowate, pikowane, do 25 cm długości i 6 cm szerokości. Posiadają 3 – 3,5 cm ogonki u nasady z gruczołkami. Kwiatostany 2 – 14 kwiatowe, wyrastające z kątów górnych liści. Same kwiaty są duże, rosną na cienkich łodyżkach i wydzielają słodkawy zapach. Barwa kwiatów różowa, ale bardzo różnie nasycona – od białej do fioletowej. Kwiaty mają 3 – 4 cm wysokości i 2 cm szerokości. Korona kwiatowa ma kształt hełmiasty, opatrzony małą zakrzywioną ostrogą. Płatków jest 5, choć pozornie 3 dzięki zrośnięciu 2 bocznych par. pręcików 5, słupek z 5-cio dzielnym znamieniem. Na dnie każdego z kwiatów niecierpka gromadzi się nektar łatwo dostępny dla trzmieli i pszczół. Owady te pobierają go chowając się w całości we wnętrzu kwiatu. Niecierpki kwitną od VI do X. Owocem jest odwrotnie jajowata, naga, soczysta torebka zaostrzona na szczycie długości 2 – 3cm z obwijającymi się klapkami, rozrzucająca nasiona na odległość eksplozyjnie, nawet do 7 metrów odległości. Każda torebka zawiera od 5 do 13 brunatnych, jajowatych nasion o siatkowatej powierzchni, ok. 3 mm średnicy.

Zastosowanie

  • W ogrodnictwie:

 

Niecierpek gruczołowaty uprawiany jest jako roślina ozdobna w wielu krajach. W ogrodach sam się rozsiewa.

  • W pszczelarstwie:

 

Należy do roślin miododajnych. Ze względu na porę kwitnienia i wysoką wydajność miodową sięgającą 700 kg/ha oraz pyłkową 400 kg/ha, jest on wartościową rośliną do poprawy pożytków pszczelich. Kwiaty wydzielają nektar o zawartości 48% cukru.

  • W medycynie ludowej:

 

Surowcem jest ziele i owoce, które zawierają kwas alfa-parynarowy, alkohol cerylowy, fenolokwasy, barwniki karotenoidowe i leukodelfinidynę. W niektórych regionach w dużych dawkach stosowano je jako środek wymiotny, a w małych dawkach jako środek moczopędny, przeciwnowotworowy, regulujący przemianę materii, rozkurczowy i przeciwzapalny. Stosowano też zewnętrznie na łuszczycę, trądzik, grzybicę, alergie. Zalecano też na bóle reumatyczne.

Ciekawostki

  • Nazwa rodzajowa Impatiens – znaczy niecierpliwy, została nadana tej roślinie ze względu na charakterystyczną cechę owoców.
  • W języku angielskim roślina nazywana jest hełmem policjanta ze względu na kształt rozdętej działki kielicha kwiatu.
  • Owoce, kiedy są dojrzałe, pękają bardzo energicznie nawet przy najmniejszym dotknięciu czy powiewie wiatru i rozsiewają nasiona na znaczne odległości. Takie „wystrzeliwanie” nasion nazywamy – autochorią. Nasiona rozsiewane są też przez zwierzęta i wodę.
  • Nasiona niecierpka są jadalne, mają przyjemny orzechowo – sezamowy smak. Są przysmakiem bażantów. Jadalne są również kwiaty i całe owoce.
  • Pędy niecierpka są lekko toksyczne, powodują mdłości. Zawierają dużo szczawianów, podobnie jak szczaw, i są szkodliwe.
  • Łodygi i liście roztarte w dłoniach mogą łagodzić poparzenia przez pokrzywy oraz mają działanie łagodzące przy potłuczeniach i ranach.
  • Z nasion wytwarzano olej używany w lampach oliwnych.
  • W czasie powodzi części roślin przenoszonych przez wodę ukorzenia się na nowych stanowiskach, tworząc nowe rośliny.
  • Roślina w ciągu krótkiego czasu szybko się rozprzestrzenia. Jej ekspansywność jest na tyle niepokojąca, że zyskała status gatunku inwazyjnego i proponuje się w wielu krajach podjęcie zwalczania tej rośliny

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Powered by WordPress
n