n

Niecierpek pospolity (Impatiens noli – tangere)

to roślina roczna należąca do rodziny niecierpkowatych (Balsaminaceae). Jej ludowe nazwy to gniewosz lub nietykałek.

Występowanie i środowisko

Występuje w stanie dzikim w Azji, Ameryce Północnej i prawie w całej Europie. W Polsce pospolity zarówno na niżu jak i w górach, gdzie sięga po piętro regla górnego. Rośnie w cienistych miejscach w wilgotnych lasach liściastych i iglastych, łęgach z olszą i łęgach wierzbowo – topolowych oraz nad strumieniami i źródliskami. Preferuje gleby bagienne, bogate w próchnicę o odczynie zasadowym do obojętnego.

Wygląd

Niecierpek pospolity ma płytki system korzeniowy (wiązkowy) typu podporowego stabilizujący roślinę oraz umacniający ją w wilgotnym i niestabilnym podłożu.

Łodygę ma soczystą, szkliście prześwitującą ze zgrubiałymi węzłami, nagą, pokrytą cienką warstwą wosku, w górze rozgałęzioną a dołem bezlistną. Dorasta do 100 cm wysokości.

Liście ustawione skrętolegle długości 3 – 12 cm, jajowate, krótko zaostrzone, tępo ząbkowane z krótkim ogonkiem. Liście górne niemal siedzące, mniejsze od środkowych.

Kwiaty grzbieciste, duże (3-4 cm) cytrynowe lub złotożółte, w gardzieli czerwono nakrapiane. Są zwisające, osadzone na cienkich szypułkach, wyrastające w pachwinach dłuższych od siebie liści. Charakterystyczna jest zagięta na końcu ostroga. Korona pięciopłatkowa – cztery zrośnięte parami a dolny płatek wolny do 2,5 cm długości. Kwitnie od lipca do sierpnia.

Owocem niecierpka jest wydłużona mięsista torebka o długości 15 – 25 mm, której ściany zbudowane są z dwóch rodzajów tkanek: elastycznej miękiszowej i sztywnej włóknistej kolenchymy. Układ tkanek powoduje wytworzenie takiego napięcia w dojrzałej torebce, że wystarczy dotknięcie jej delikatnie a cały owoc „eksploduje”. Nasiona są wówczas wyrzucane z dużą siłą na zewnątrz i mogą przelecieć w powietrzu nawet kilka metrów.

Zastosowanie

Niecierpek pospolity jest rośliną leczniczą. Zbiera się go w okresie kwitnienia i owocowania i suszy w cieniu. Zawiera żywice, flawonoidy (kwercetynę i kemferol), olejek eteryczny, kwas alfa-parynarowy szczególnie w owocach, alkohol cerylowy, fenylokwasy, barwniki i leukodelfinidynę. Bardzo cenny leczniczo jest olej otrzymywany z nasion, bogaty w witaminę F i fitosterole. Wyciągi z niecierpka mają działanie: przeciwzapalne, moczopędne, rozkurczowe, przeciwłuszczycowe, przeciwtrądzikowe, przeciwgrzybiczne, przeciwbakteryjne, przeciwreumatyczne, przeciwmiażdżycowe, przeciwnowotworowe. Są ochronne na miąższ wątroby, nerki i serce. Likwidują zmiany ropne i łuszczycowe skóry. Wzmacniają włosy i cebulki włosowe. Z rośliny tej wytwarza się ekstrakt, który ma zastosowanie w stanach niecierpliwości, irytacji, pośpiechu i poczucia braku czasu a przede wszystkim rozluźnia, uspokaja i zwiększa cierpliwość. Stosuje się go w nerwicach, bulimii, głodzie nikotynowym i stresie.

Ciekawostki

  • Nazwa rodzajowa Impatiens oznacza niecierpliwy, drażliwy, niewytrzymały co ma związek z owocami pękającymi przy dotknięciu.
  • Nazwa gatunkowa noli – tangere nawiązuje do łacińskiego biblijnego zwrotu „noli me tangere” co oznacza „nie dotykaj mnie”.
  • Kwiat posiada mechanizm utrudniający samozapylenie. W młodych kwiatach pręciki zasłaniają znamię tak, że przylatujące do niego trzmiele tylko obsypują się pyłkiem. Później pręciki odchylając się odsłaniają znamię umożliwiając zapylenie krzyżowe, zapewniające większą różnorodność genową.
  • W medycynie ludowej, choć roślina zawiera słabo trującą substancję gorczycową, była używana jako środek moczopędny i przeczyszczający.
  • Nalewka na owocach leczy trądzik. Okłady z naparu na oczy leczą stany zapalne i alergiczne spojówek.
  • Napar z kwiatów żółtych i nalewka wcierane we włosy, nadają siwym i jasnym włosom złocisty odcień.
  • Ziela niecierpka używano do farbowania wełny na kolor żółty.
  • Kwiat typowo przystosowany do zapylania przez trzmiele. Tak duży owad bez problemu mieści się w szerokiej gardzieli i sięga po nektar ukryty w długiej ostrodze kwiatu.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Powered by WordPress
n