n

Mydlnica lekarska (Saponaria officinalis)

jest to gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny goździkowatych. Posiada wiele ludowych nazw: pieniące się ziele, ziele pilśnierza, mydlnik, mydlnikowy korzeń, lipnica, psi goździk, zajęcza cebula.


Występowanie

Naturalnym obszarem występowania mydlnicy jest południowa, wschodnia i środkowa Europa aż po Anglię i Skandynawię oraz Azja aż po Japonię. Występuje też w Ameryce Północnej. Poprzez uprawy rozpowszechniła się też w innych regionach świata. W Polsce jest pospolita na nizinach. Występuje też w uprawach.

Siedlisko

Jako roślina wieloletnia rośnie na miedzach i nieużytkach, na obrzeżach lasów, w zaroślach nad brzegami rzek, w rowach, na suchych brzegach stawów tworząc czasami rozpoznawalne z daleka łany. Jest rośliną ruderalną, rosnącą często w pobliżu ludzkich siedlisk. Jest też rośliną wskaźnikową podłoża żwirowatego, kamienistego lub piaszczystego, mało wymagającą co do gleby.

Wygląd

Ta wieloletnia bylina jest rośliną o walcowatym, pełzającym, długim i rozgałęzionym kłączu z licznymi korzeniami o barwie brunatno-czerwonawej. Z kłącza wyrasta łodyga – prosto wzniesiona, gładka, walcowata, w górnej części widlasto rozgałęziona. Liście owalno-lancetowate, do 5 cm długości, nagie lub nieco owłosione o wyraźnych trzech nerwach. Osadzone są na łodydze przeważnie parami i naprzeciwlegle. Kwitnie od czerwca do września. Kwiaty dość duże (2 cm) białe lub różowe, rurkowate. Wyrastają pęczkami na długiej szypułce z kątów liści lub na wierzchołku łodygi tworząc graniasty kwiatostan. Kwiaty mają lekki migdałowy zapach. Owocem mydlnicy jest jednokomorowa jajowato wydłużona torebka osadzona na grubym trzonku, pękająca czterema ząbkami.

Główne związki

Głównymi składnikami mydlnicy są: saponiny trójterpenowe, łatwo rozpuszczalne w wodzie, pieniące się obficie, glikozydy flawonowe, cukry, tłuszcze oraz sole mineralne zasobne w żelazo, wapń i mangan.

Właściwości i zastosowanie

  1. W medycynie:
    • Korzeń zawiera rozpuszczalne w wodzie saponiny, które drażnią błony śluzowe jamy ustnej, gardła i przewodu pokarmowego. Pobudzają czynności wydzielnicze rozrzedzając zalegający śluz, przywracają ruch nabłonka i ułatwiają odkrztuszanie.
    • Saponiny tworzą kompleksowe połączenia z cholesterolem a wprowadzone bezpośrednio do krwi wywołują hemolizę czerwonych krwinek.
    • Wyciągi wodne ułatwiają wchłanianie w przewodzie pokarmowym wielu składników, pokarmów oraz substancji leczniczych na skutek obniżenia napięcia powierzchniowego soków trawiennych i przyśpieszenia emulgowania tłuszczów.
    • Wyciągi wzmagają wytwarzanie i przepływ żółci do dwunastnicy, nieznacznie zwiększają wydzielanie moczu i potu czyli usuwają z organizmu toksyczne produkty przemiany materii.
    • Ma duże znaczenie w zwalczaniu schorzeń skórnych i metabolicznych. Ma właściwości przeciwobrzękowe, przyśpieszające proces gojenia ran pooperacyjnych oraz przeciwgrzybicowe.
    • Mydlnica stosowana wewnętrznie w postaci preparatów i wywarów zalecana w ostrych nieżytach górnych dróg oddechowych, zapaleniu tchawicy i oskrzeli, w suchym kaszlu, w trudnościach w odkrztuszaniu, dychawicy, pylicy, kamicy nerkowej i żółciowej.
    • Zewnętrznie wyciągi z korzenia stosowane są w chorobach skóry, w postaci okładów, płukanek lub kąpieli. W chorobach takich jak czyraki, egzemy, owrzodzenia, trądzik czy opryszczka dobrym efektem są okłady. Natomiast na łojotokowe zapalenie skóry głowy, wypadanie włosów i łupież stosuje się płukanki lecznicze. Kąpiele lecznicze stosuje się przy gośćcu, skazie moczanowej, chorobach kobiecych i otyłości.
  2. W kosmetyce:

    Mydlnica jako kosmetyk jest stosowana dosyć często. Wykorzystuje się jej właściwości myjące i pieniące. Wchodzi w skład szamponów do mycia włosów a także płynów do kąpieli, maseczek, past do zębów, preparatów do pielęgnacji cery tłustej i trądzikowej. Odwary są delikatnym środkiem do prania naturalnego jedwabiu i wełny. Mycie twarzy odwarem, nadaje skórze miękkości, gładkości i jędrności. Włosy umyte w odwarze są puszyste i mają połysk.

  3. W ogrodnictwie:

    Mydlnica występuje w kilku różnych i bardzo efektownych odmianach. Spotykana jest w starych parkach, wiejskich ogrodach i na cmentarzach jako roślina ozdobna.

  4. W przemyśle cukierniczym stosowana do wyrobu chałwy.

Ciekawostki

  • Sereniusz w XVI wieku pisał w swoim zielniku: „ Sok z korzenia mydlnicy mocz pędzi, dla wątroby jest wielkim ratunkiem, a pół funta gotowane w szklance wody kaszel, dychawicę i ciężar w piersiach usuwa”.
  • Sapo po łacinie znaczy mydło a polska nazwa rośliny jest kojarzona z mydłem i mydleniem.
  • Mydlnica już w starożytności używana była do mycia, czyszczenia odzieży i prania tkanin. Z jej korzeni sporządzano odwary, które pieniąc się całkiem obficie bardzo dobrze odtłuszczały skórę. Zaletą tego ziołowego środka jest to, że nie powoduje alergii, nie wysusza i usuwa plamy na skórze.
  • W medycynie ludowej używano jej jako środka moczopędnego, żółciopędnego i przeczyszczającego. Leczono nim trąd i liszaje oraz stosowano jako odtrutkę po ukąszeniu przez węże.
  • Mydlnica jest trująca. Duże dawki saponin zawartych w kłączach i korzeniach po spożyciu drażnią żołądek i jelita powodując biegunki i wymioty. Zwierzęta też nie jedzą tej rośliny.
  • Zioła nie wolno stosować na otwarte rany.
  • Koloniści amerykańscy używali piany z tej rośliny do czyszczenia i prania wszystkiego, od koronek, jedwabiu i wełny do mycia naczyń cynowo – ołowiowych i łodzi. Owczarze używali jej do mycia owiec przed strzyżeniem a krawcy prali w niej swoje materiały.
  • Pracownicy przemysłu tekstylnego z Nowej Anglii czyścili i dodawali grubości nowo utkanym ubraniom przy pomocy mydlnicy. Proces ten nazywany był pilśnieniem, stąd inna nazwa tej rośliny – „zioło pilśnierza”.
  • Holendrzy zamieszkujący stan Pensylwania używali mydlnicy jako dodatek do piwa.
  • Ze względu na właściwości pianotwórcze niegdyś wykorzystywano ją do produkcji urządzeń przeciwpożarowych.
  • Wiele plemion pierwotnych używało nasion mydlnicy jako przynęty do łapania ryb, powodując ich zatrucie.
  • Wyciąg z surowca tej rośliny ma smak słodkawy a później gorzki i drapiący.
  • Odwar z mydlnicy skutecznie neutralizuje nieprzyjemne zapachy. Sam w sobie pachnie delikatnie ziołowo z nutą goździków.
  • • Zapach kwiatów zwabia motyle nocne (ćmy), które je zapylają.
  • • Nasiona mydlnicy rozsiewane są przez wiatr.

Smotrawa okazała (Telekia speciosa)

To okazały gatunek byliny z rodziny astrowatych. We florze Polski jest kenofitem, czyli gatunkiem obcego pochodzenia, nienależącym do rodziny flory, który zadomowił się u nas w czasie po odkryciu Ameryki.

Występowanie i środowisko

Smotrawa występuje w Azji Zachodniej, na Kaukazie oraz w górach wschodniej, środkowej i południowej Europy. W Polsce dziko występuje w Karpatach Wschodnich, w Bieszczadach i Beskidzie Niskim. Zawleczona też na inne stanowiska, np.: na tereny tatrzańskie (dolina Kościeliska), tereny Sudetów, nielicznie występuje też na niżu Polski. Gatunek ten bardzo często sadzony był w przydomowych ogródkach i dworskich parkach, skąd nierzadko „uciekał” i zadomawiał się w siedliskach wilgotnych, nadrzecznych a nieraz na obrzeżach lasów. W środowisku naturalnym roślina ta występuje w górach w dolnym reglu, nad górskimi rzekami i potokami.

Wygląd rośliny

Część podziemna tej rośliny składa się z krótkiego walcowatego kłącza, z którego wyrasta mocna, w górnej części rozgałęziona, skrętolegle ulistniona łodyga. Jej grubość dochodzi niekiedy do 1 – 2 cm a wysokość od 1,5 – 2 m. Jest ona krótko i miękko owłosiona, czasami barwy czerwonawo-brunatnej. Liście na łodydze są pojedyncze, bardzo duże, o blaszkach brzegiem pojedynczo lub podwójnie pikowane. Dolne i środkowe wyrastają na krótkich ogonkach i są sercowate oraz ostro zakończone. Górne zaś mają jajowaty lub podłużny kształt i są siedzące lub prawie siedzące. Liście na wierzchniej stronie są nagie a na spodzie lekko owłosione. Kwiaty smotrawy zebrane są w 2 – 8 bardzo dużych koszyczków o średnicy 5 – 6 cm. Wyrastają na długich szypułkach, zebrane po kilka w rozpierzchły kwiatostan. Listki okrywy mają odgięty szczyt i dachówkowo zachodzą na siebie. Kwiaty w koszyczkach są równowąskie, języczkowe, żeńskie, barwy ciemnożółtej. W środku kwiaty są obupłciowe, rurkowate o barwie złocistożółtej. Kielich jest w postaci błoniastego rąbka a dojrzałe owocki (niełupki – dł. 5 – 6 mm) zachowują kształt kielicha. Kwiaty smotrawy kwitną w okresie od lipca do września i są pachnące.

Zastosowanie

  • Roślina ozdobna – Smotrawa nadaje się na rabaty, do ozdabiania zbiorników wodnych lub do ogrodów naturalistycznych. Rozmnaża się ją przez podział bryły korzeniowej lub przez wysiew nasion. Może rosnąć w pełnym słońcu lub półcieniu. Jest odporna na choroby i szkodniki oraz mróz. Szybko i agresywnie się rozprzestrzenia przez samosiew.
  • Roślina lecznicza – Ze względu na zawartość w roślinie flawonoidów, laktonów, polifenoli, olejku eterycznego, nienasyconych kwasów tłuszczowych i fitosteroli ma właściwości lecznicze:
    • działa ochronnie i przeciwzapalnie na wątrobę i przewód pokarmowy, –
    • działa żółciopędnie i lipotropowo,
    • obniża poziom cukru i cholesterolu oraz lipidów we krwi,
    • hamuje rozwój niektórych tkanek nowotworowych,
    • wspomaga regenerację trzustki,
    • pomaga przy nieżycie żołądka i jelit oraz bolesnych skurczach przewodu pokarmowego,
    • zewnętrznie działa przeciwzapalnie i przeciwbakteryjnie; przyspiesza regenerację skóry i błon śluzowych, leczy niektóre wypryski,

Ciekawostki

  • • Łacińska nazwa tej rośliny ( Telekia speciosa) nadana została dla uczczenia węgierskiego arystokraty Samuela Teleki von Szeka, który w XIX wieku dostrzegł jej urodę i wspierał badania niemieckiego botanika J. Ch. G. Baumgartena.
  • Drugi człon nazwy łacińskiej „speciosa” oznacza: nadobna, okazała.
  • Roślina ta należy do miododajnych i przyciąga pszczoły i motyle.
  • W medycynie ludowej służyła do leczenia zapalenia oskrzeli, chorób płuc, przeziębienia i rwy kulszowej.
  • Smotrawa jest podobna do omanu wielkiego. Różni się kształtem liści – oman ma je lancetowate a smotrawa sercowate.

Przytulia właściwa (Galium verum)

To gatunek rośliny z rodzaju Przytulia należący do rodziny marzanowatych. Do tego rodzaju należy ok. 400 gatunków występujących na całym świecie i aż 30 gatunków występujących w Polsce.

Występowanie i siedlisko

Roślina ta występuje w obszarze umiarkowanej strefy klimatycznej Europy, Azji i Afryki Północnej. W Polsce jest pospolita na całym niżu i w niższych położeniach górskich po regiel dolny. Występuje na glebach suchych mezotroficznych, zasadowych do obojętnych, nieraz średnio wilgotnych. Spotkać ją można jako roślinę światłolubną na łąkach, murawach, przydrożach, zaroślach, nasypach kolejowych, skrajach lasów, w ciepłolubnych dąbrowach i prześwietlonych drzewostanach.

Opis rośliny

Przytulia właściwa to bylina dorastająca do wysokości 30 – 100 cm. Posiada pełzające kłącze z rozłogami. Łodyga jest wzniesiona lub pokładająca się. Dołem obła a w górze czworokanciasta, zwykle rozgałęziona, naga lub krótko omszona, z krótkimi wegetatywnymi pędami w dolnych węzłach. Liście w okółkach po 6 – 12 równowąskie o brzegu silnie podwiniętym, wielkości 15 – 30 mm i szerokości 1 – 2 mm, ostro zakończone, lancetowate, wierzchem błyszczące, dołem jaśniejsze, często krótko omszone z wydatnym nerwem głównym. W dolnych okółkach często skierowane w dół. Kwiaty żółtozłote, ale i cytrynowe, czteropłatkowe, w kształcie gwiazdy. Zebrane są w szczytową gęstą wiechę o krótko omszonych odgałęzieniach. Kwiatostany wyrastają po 2 z okółków liści. Kwiaty są drobne (do 3 mm), promieniste, pachnące miodem, na szypułkach 3 – 4 mm poziomo odstających. Kwitną od czerwca do września. Owocem jest rozłupnia rozpadająca się na dwa nagie i gładkie orzeszki. Rozłupki małe, kuliste, gładkie, o średnicy 1,5 mm, po dojrzeniu czarne.

Właściwości lecznicze

Przytulia właściwa zawiera związki irydoidowe pochodne antracenu, kumarynę, garbniki, kwas krzemowy, cytrynowy i galusowy. Była szeroko stosowana w medycynie ludowej i potwierdzono jej właściwości lecznicze.
Stosowana zewnętrznie: – w postaci naparu lub sproszkowanej, rośliny używa się na wrzody, trudno gojące się rany i niektóre choroby skórne, – odwar z ziela, sok i proszek z suszonej rośliny służy do tamowania krwi i przy krwotokach z nosa.
Stosowana wewnętrznie: – w postaci soku, naparów i herbat stosuje się jako środek: moczopędny, rozkurczowy, napotny, antyseptyczny oraz pobudzający przemianę materii, przeciwzapalny, przeciwgorączkowy i przeciwbiegunkowy, żółciopędny, przeciwmiażdżycowy, przeciw kamieniczny i ściągający; oczyszczający nerki, wątrobę, trzustkę i śledzionę z bakterii chorobotwórczych, zmniejszający obrzęki i niedokrwistość, – preparaty i mieszanki stosuje się: w infekcji migdałków, w stanach zapalnych węzłów chłonnych, w przypadkach histerii i padaczki, w stanach zapalnych pęcherzyka żółciowego i w kamicy nerkowej; przy nadmiernej potliwości, wypryskach, trądziku i oparzeniach; w zaburzeniach trawiennych, nieżycie jelit, chorobie wrzodowej i nieżycie żołądka.

Ciekawostki

  • Nazwa gatunkowa verus znaczy prawdziwy, rzeczywisty.
  • Dawniej używana do produkcji sera, zawiera bowiem enzym, który wywołuje proces fermentacji mleka (a występuje zazwyczaj w żołądkach bydła). Jako podpuszczka przy wyrobie niektórych serów szwajcarskich oraz serów koszernych w Izraelu.
  • Z korzeni można uzyskać żółty i czerwony barwnik do tkanin, który po dodaniu octu zmienia barwę na niebieską.
  • Barwnik niebieski używany jest do produkcji papieru lakmusowego, służącego do oznaczania pH.
  • W kuchniach wielu krajów ziele przytulii dodawane jest do potraw z ryb morskich i słodkowodnych, królika, gęsi, kaczek, koniny, baraniny, wątróbek i cynaderek.
  • Jako aromat używa się jej do kartoflanki, serów, zupy fasolowej, jarzynowej i kapuśniaku.
  • Kwitnące rośliny były używane do barwienia potraw (jak kurkuma czy szafran).
  • Na Bałkanach w okresie wiosennym używa się ją do oczyszczania organizmu – przyrządza się jak szpinak, na surowo lub gotowaną. • Sok lub napar z przytulii ma słony smak.
  • Prażone nasiona mogą być stosowane jako substytut kawy.
  • W Danii używana do produkcji tradycyjnego alkoholu.
  • Suszone rośliny używano jako wkład do materacy; zapach kumaryny odstraszał pchły.

Cykoria podróżnik (Cichorium intybus)

Gatunek rośliny należący do rodziny astrowatych. Nazywana również podróżnikiem lekarskim, podróżnikiem błękitnym, pospolitym, polnym lub cykorią dziką lub zwyczajną. Do rodziny astrowatych (złożonych) należy 8 gatunków roślin zielnych pochodzących z obszaru śródziemnomorskiego. Odmiana zwana cykorią brukselską lub warzywną, uprawiana jest jako warzywo liściowe. Spożywane są sztucznie etiolowane (bielone) pączki liściowe. Jako warzywo liściowe używane podobnie jak sałata. Popularna jest cykoria endywia, znana też jako eskariol.

Występowanie i siedlisko

Rodzimy obszar jego występowania to znaczna część Europy, Azji, Algieria i Tunezja w Afryce Północnej, ale rozprzestrzenił się też poza tym obszarem. W polskiej florze jest archeofitem, pospolicie występującym w całym kraju, aż po niższe położenia górskie. Siedlisko tego gatunku to nieużytki, przydroża, miedze i pastwiska. Można ją spotkać na nasypach, łąkach, obrzeżach pól uprawnych i trawnikach. Rośnie zwykle na glebach piaszczystych i kamienistych.

Opis rośliny

Cykoria jest rośliną wieloletnią, osiągającą wysokość do 120 cm. Korzeń ma gruby wrzecionowy lub walcowaty o długości od 30 do 50 cm a grubości 2 – 3 cm, pomarszczony, jasnobrunatny, o słabym zapachu i gorzkim smaku. Łodygi dość cienkie, rozgałęzione, zielonoszare, u nasady szorstko owłosione. Są odporne na zerwanie dzięki zawartości mocnych włókien, podobnych do nerwów na liściach; nieco czerwonawe, nabiegłe, słabo ulistnione, kanciaste. Liście dolne o ostro ząbkowanych brzegach są zebrane w rozetkę, są owłosione od spodu (dł. 10 – 20 cm). Górne liście mają kształt lancetowaty, gładkie brzegi i są o strzałkowatej lub sercowatej nasadzie. Są siedzące i szarozielone. Kwitnie od lipca do września. Kwiaty ma niebieskie, czasem różowe lub białe. Koszyczki kwiatowe o średnicy 3 – 4 cm, złożone z licznych języczkowatych płatków, osadzone na szczytach łodyg i w kątach łodyg bocznych lub górnych liści. Otwierają się przy ładnej pogodzie, między godziną 6 a 13. Osadzone są na krótkich, grubych szypułkach. Wszystkie kwiaty języczkowe, spodem ogruczolone. Owocem cykorii jest niełupka, 2-5 kanciasta z wieńcem krótkich łusek o długości 2 – 3 mm. Roślina jest wiatrosiewna.

Właściwości lecznicze i zastosowanie

Od wieków medycyna ludowa zalecała cykorię jako lek poprawiający przemianę materii, wzmacniający łaknienie i ułatwiający trawienie. Substancje, które odkryto w cykorii udowadniają, że poglądy te były słuszne. Korzeń, kwiaty oraz ziele cykorii podróżnika zawierają bowiem bardzo duże ilości inuliny, substancji podobnej do skrobi rozpuszczającej się w gorącej wodzie. Mają właściwości antyseptyczne. Zawierają też m. in.: fenolokwasy, kumaryny, cukry redukujące, sole mineralne, olejek eteryczny, kauczuk oraz witaminy z grupy B i C. Ze względu na dużą zawartość białka, cukrów, soli mineralnych (Mg, K) a także witamin, działanie cykorii było szerokie jako pokarm dla ludzi i zwierząt i jako lek stosowany do leczenia wielu chorób i posiadający działanie: – pobudzające wydzielanie soku żołądkowego, żółci oraz ma działanie moczopędne, – pobudza i wzmaga przemianę materii, – ogranicza wchłanianie cholesterolu, czyści krew i działa uspokajająco, – zapobiega osadzaniu się złogów i tworzeniu kamieni żółciowych, – zewnętrznie w przypadkach chorób skóry, wysypkach i wypryskach. Oprócz właściwości leczniczych cykorię podróżnik zaczęto stosować w sztuce kulinarnej i w ogrodnictwie: – młode listki można wiosną dodawać do sałatek ze względu na zawartość witamin i mikroelementów, kwiaty zaś stanowią wspaniałą jadalną dekorację potraw, – korzenie cykorii po ususzeniu, zmieleniu i uprażeniu do dziś używa się jako surogatu kawy (po uprażeniu korzeń przypomina smak kawy – chicoree), – liściowa odmiana cykorii wyrosłej w ciemnościach nadaje się na sałatę (endywia) a jej korzeń jest niejadalny, – cykorię podróżnik często ogrodnicy sadzą w „zegarach kwiatowych” z powodu regularnego otwierania się i zamykania kwiatostanów.

Ciekawostki

  • Roślina używana w ziołolecznictwie od czasów prehistorycznych, m. in. w krajach niemieckojęzycznych i arabskich.
  • Naukowiec Nil Sari zidentyfikował jedną z roślin, opisaną przez Avicennę, perskiego uczonego „ojca nowoczesnej medycyny” jako cykorię, w której odkrył związki mające zastosowanie w leczeniu niektórych nowotworów.
  • Badacze egipscy odkryli, że korzeń cykorii pomaga sercu na dwa sposoby: zwalnia przyspieszony puls a także ma łagodne działanie stymulujące serce.
  • Nazwa podróżnik wzięła się stąd, że rośnie często na pastwiskach, łąkach, miedzach, przy drogach, jakby „chciała podróżować”.
  • Jeśli występuje na suchych miejscach, zrzuca część liści aby zmniejszyć powierzchnię parowania. W ten sposób chroni się przed wysychaniem
  • Cykorię sprzedaje się w Grecji i we Włoszech jako wiosenne warzywo, zbierane z natury.
  • Wywar stosowany jako lewatywa na zapalenie żołądka i jelit.
  • Inulina w korzeniu cykorii działa probiotycznie, tworząc korzystne środowisko do rozwoju bakterii niezbędnych do prawidłowej czynności jelit.
  • Według legendy kwiaty cykorii swój niebieski kolor zawdzięczają oczom dziewczyny, płaczącej za straconym ukochanym.

Poziewnik pstry (Galeopsis speciosa)

Gatunek rośliny jednorocznej należący do rodziny jasnotowatych (wargowatych). Nazwy regionalne: kocia morda, koci pysk, kociopsik żółtawy.

Występowanie i siedlisko

Poziewnik występuje w Europie i w Azji. W Polsce na całym obszarze w górach po piętro kosodrzewiny (regiel górny). Rośnie na wysypiskach gruzu, porębach, wilgotnych skrajach lasów, zrębach, zaroślach, przydrożach. Częsty chwast na podmokłych polach uprawnych: w okopowych i zbożach, preferuje żyzne gleby.

Opis rośliny

Roślina jednoroczna dorastająca do 120 cm wysokości. Łodyga gałęzista w górze często ogruczolona, na przekroju czterokątna, w węzłach zgrubiała. Cała okryta jest odrastającymi szczecinkami. W wilgotnych warunkach pokładające się pędy zakorzeniają się w węzłach. Liście naprzeciwległe, jajowate lub jajowato-lancetowate zaostrzone, na brzegu karbowano-pikowane, zwężone w ogonek. Kwiaty bladożółte z purpurowofioletową klapą środkową wargi dolnej, zebrane w skrócone wierzchotki, wyrastające w kątach liści. Kwitnie od czerwca do września. Owocem jest rozłupnia rozpadająca się na 4 rozłupki okrągłojajowate. Rozmnaża się z nasion. Nasiona są trujące dla zwierząt i ptaków.

Działanie surowców roślinnych

Surowcem leczniczym są górne części pędów zbierane w okresie zakwitania. Zawierają one flawonoidy, garbniki, gorycze, saponiny, kwasy organiczne, olejek eteryczny, sole mineralne (o przewadze krzemionki), stachydrynę i żywice. Związki te działają antyseptycznie, bakteriobójczo, moczopędnie, osłaniająco, przeciwzapalnie, przyspieszają gojenie, działają wykrztuśnie i ściągająco.

Ciekawostki

  • Galeopsis to antyczna nazwa różnych roślin wargowych i trędownikowatych.
  • Specosus znaczy powabny, okazały, wspaniały ( z łac. species – spojrzenie, postać), nawiązuje do okazałych kwiatów.
  • Poziewnik znany był już w starożytności i często używany był przez zielarzy. Był to jeden z głównych leków przeciwgruźliczych, poprawiający krążenie krwi wokół ognisk martwiczych w płucach. Już starożytni Grecy i Rzymianie jak i zielarze ludowi, stosowali poziewnik w rozmaitych chorobach płucnych zapewne dlatego, iż wykrztuśne i osłaniające działanie przynosiło ulgę chorym.
  • Jest też bardzo przydatny przy leczeniu stanów zapalnych gardła, oskrzeli, krtani oraz przeziębieniach, grypie, anginie, chorobach wrzodowych i reumatycznych.
  • Przy zwichnięciach i złamaniach stosowano okłady z papki z ziela a moczenie w odwarze stosowano na owrzodzenia, czyraki, uszkodzenia skóry, egzemy i liszaje.
  • Kąpiele z dodatkiem odwaru z ziela poziewnika działają przeciwzapalnie, odtruwająco i regenerująco.

Kielisznik zaroślowy (Calystegia sepium)

Jest to gatunek rośliny należący do rodziny powojowatych. Rozpoznawalny jest też pod innymi nazwami: lilia płotowa, pleść, powijacz, rożywój, powoik, wilek, wilec, dzwonki.

Występowanie i środowisko

Występuje w prawie całej Europie, z wyjątkiem północnej Skandynawii oraz w Australii i w Nowej Zelandii. Poza tym to gatunek kosmopolityczny. Tworzy liczne podgatunki i odmiany występujące w Azji i obu Amerykach. W Polsce dość pospolity na niżu i w piętrze pogórza. Kielisznik zaroślowy preferuje wilgotne lasy, nadrzeczne wikliny, zarośla, ogrody, przydroża. Występuje na żywopłotach, uprawach, brzegach wód płynących i stawów, przy granicach z rowami i miedzami. Preferuje gleby gliniaste, wilgotne, bogate w azot i składniki pokarmowe.

Opis

Kielisznik zaroślowy posiada twarde pełzające kłącze, z którego wyrasta wijąca się cienka łodyga. Osiąga ona wysokość od 100 do 300 cm. Szukając podpory wije się lewoskrętnie zataczając koło o średnicy kilku centymetrów. Liście są skrętoległe, duże (nawet do 15 cm długości), o kształcie grotu strzały, sercowate, ostro zakończone, długoogonkowe, z wyraźnymi nerwami. Kwiaty są koloru białego lub bladoróżowego. Są bezwonne. Wyrastają pojedynczo w kątach liści i mają kształt lejka. Kwitną od czerwca do września. Lejkowaty kwiat tworzy pięć zrośniętych płatków korony. Osłaniają go dwa sercowate liście. U podstawy kielicha znajdują się dwie podsadki, które są dwukrotnie dłuższe od kielicha i obejmują go w postaci dwulistkowego kieliszka. Po przekwitnieniu rozwijają się owoce. Są to duże jasnobrązowe torebki pokryte płatkami kielicha, które w trakcie wysychania pękają wysypując czarne nasiona.

Właściwości i zastosowanie

Kielisznik zaroślowy zawiera glikozydy, alkaloidy, chlorofil, minerały, żelazo i magnez, garbniki, gorycze i śluzy. Jest rośliną trującą, zawierającą konwolaminę. Ma właściwości lecznicze. W medycynie ludowej stosowany jako lek przeczyszczający, oczyszczający i żółciopędny. Odwar wodny z ziela stosowany w zaburzeniach trawiennych, niestrawnościach, zaparciach i otyłości. Surowce zawarte w roślinie działają żółciopędnie, pobudzając ruch robaczkowy jelit.

Ciekawostki

  • Nazwa rodzajowa Calistegia złożona z greckich słów kalyx (kielich kwiatu) i stege (pokrycie dachu) nawiązuje do kształtu i osadzenia podkwiatków.
  • Nazwa gatunkowa Sepium znaczy rosnący przy płotach (z łac. sepes – płot).
  • Kielisznik zaroślowy należący do rodziny powojowatych, do złudzenia podobny jest do powoju polnego. Jednak różni się liśćmi przykwiatowymi. U kielisznika są duże, szerokie i okrywają kielich od dołu. Liście powoju są mniejsze, wyrastają na szypułce w pewnej odległości przed kwiatem.
  • Kwiaty zamykają się podczas pochmurnej pogody oraz na noc.
  • W szybkim tempie przenika na pola uprawne i ma negatywny wpływ zarówno na rośliny jak i na zwierzęta.
  • Pokrywając rośliny uprawne hamuje ich wzrost oraz pogarsza ich jakość i ilość. Jest dużą przeszkodą w zbiorach mechanicznych.
  • Przedostając się do paszy może wywołać u zwierząt biegunki, nadmierną pobudliwość a w skrajnych wypadkach porazić i wywołać zgon.
  • Smak i zapach działają na zwierzęta odstraszająco, jednak zmielone ziele może być praktycznie niezauważalne.
  • Żywotność tej rośliny to 20 do 30 lat.
  • Kwiaty tej rośliny zapyla zawisak pokojowiec, który długą trąbką jest w stanie sięgnąć do ukrytego w głębi kwiatu nektaru.
  • Łodygi kielisznika jedzone były w Indiach a gotowane korzenie w Chinach. Łodyga ma słodki i przyjemny smak.
Image

Rekordowe loty Zimorodka

 

24.11. Warszawa (PAP) – Zimorodek, który pod koniec października przyleciał do rezerwatu w hrabstwie Suffolk w Wielkiej Brytanii, został zaobrączkowany w Drawieńskim Parku Narodowym – poinformował PAP współpracownik Stacji Ornitologicznej MiIZ PAN w Gdańsku, Roman Kucharski.

Oznacza to, że ptak gatunku Alcedo atthis pokonał rekordową odległość dla tego kierunku – 971 km.

Jak powiedział PAP Kucharski, zajmujący się zimorodkami od prawie 20 lat, jest to pierwszy potwierdzony przelot ptaka tego gatunku na Wyspy Brytyjskie. Nie oznacza to jednak, że była to najdłuższa wycieczka rodzimego zimorodka. Ornitolog podkreślił, że zaobrączkowane przez niego ptaki odnajdywano w Hiszpanii (2,1 tys. km), we Francji (1,2 tys. km), a także w Szwajcarii, Holandii, Chorwacji i w Niemczech.

„Zasadniczo migrują ptaki młodociane i to ich dotyczą te rekordy przelotów. Osobniki dorosłe są w znacznej mierze osiadłe, bądź przemieszczają się na znacznie krótsze dystanse” – powiedział Kucharski.

Brytyjski rekordzista został zaobrączkowany przez Kucharskiego jako pisklę 6 lipca tego roku nad rzeką Drawą. To właśnie tam, a także nad Wdą i Brdą są największe populacje lęgowe zimorodka w kraju.

Badacz przewiduje, że zimorodek najprawdopodobniej wróci z emigracji w kolejnym sezonie lęgowym, czyli na wiosnę przyszłego roku. Ptaki te – wyjaśnił – mają tendencję do powrotów w miejsca, gdzie się wylęgły. „Anglia jest dla niego tylko miejscem, gdzie łatwiej mu przetrwać zimę. Zimorodki, które odleciały na zimę (część zostaje w kraju), powracają do Polski na przełomie marca i kwietnia” – dodał Kucharski.

Według ornitologa, zimorodki nie mają ostatnio lekkiego życia. „Trzy ostatnie lata są dla populacji polskiej niżowe. Sporo zimorodków ginie w czasie surowych zim, kiedy to pomimo siarczystych mrozów nurkują w celu zdobycia pokarmu i giną z przechłodzenia lub głodu” – powiedział. Populacja tego gatunku szacowana jest na 2,5-6 tys. par, co sprawia, że jest on określany jako nieliczny. Tak duże wahania liczebności gatunku związane są z warunkami, jakie panują zimą.

O odnalezieniu polskiego zimorodka w rezerwacie przyrody Orford Ness w Wielkiej Brytanii informował portal BBC.

Kucharski przypomniał, że w przypadku znalezienia ptaka z obrączką należy ten fakt zgłosić do Stacji Ornitologicznej Muzeum i Instytutu Zoologii PAN w Gdańsku (www.stornit.gda.pl).

Marta Danowska(PAP)

Wrotycz pospolity

Wrotycz pospolity (Tanacetum vulgare) – gatunek wieloletniej byliny należącej do rodziny złożonych. Jego ludowe nazwy to: mlecznia, piżmo, wrotycz swojski.

Występowanie

Swoim zasięgiem wrotycz pospolity obejmuje Europę (bez południowej Hiszpanii), rejon Kaukazu i Azję Środkową po Daleki Wschód. Zawleczony został też do Azji Wschodniej, krajów arktycznych i Ameryki Północnej. W Polsce pospolity na niżu i w wyższych piętrach górskich.

Siedlisko

Występuje pospolicie przy drogach, na miedzach, na nasypach kolejowych, śmietniskach, w miejscach ruderalnych a także na łąkach, polanach i skrajach lasów. Spotkać go można też na brzegach rowów, w zaroślach i nad brzegami potoków i rzek. Lubi żyzne gleby i miejsca nasłonecznione, gdzie występuje masowo.

Opis

Wrotycz to silnie aromatyczna bylina wydzielająca woń przypominającą nieco zapach kamfory i posiadająca gorzki smak. Jest rośliną kępową z dużym, rozgałęzionym i pełzającym kłączem i krótkim mocnym korzeniem. Łodygę ma silną, słabo rozgałęzioną, czasami zdrewniałą, dętą i czterokanciastą. Dorasta do 150 cm, jest gęsto ulistniona, często barwy brunatnoczerwonej. Liście ma duże do 25 cm, skrętoległe, pojedynczo lub podwójnie pierzastosieczne, barwy żywo zielonej, gruczołowato punktowane. Liście odziomkowe i łodygowe, dolne – długoogonkowe, górne – siedzące. Kwiaty – baldachokształtny, składający się ze spłaszczonych koszyczków, w których znajdują się brzeżne kwiaty wyłącznie żeńskie, pomarańczowożółte, obupłciowe. Kielich w postaci błoniastego rąbka. Owocem wrotyczu jest pięciożeberkowa niełupka.

Właściwości lecznicze i zastosowanie

Wrotycz zawiera od 1 do 1,5% olejku, którego głównymi składnikami są tujon oraz izotujon, kamfora i borneol. W jego składzie występują też flawonoidy, pochodne kumaryny, kwasy, gorycze, garbniki i sole mineralne.

 

Ciekawostki

  • Roślina pierwotnie występowała najprawdopodobniej w basenie Morza Śródziemnego, sprowadzona do nas w średniowieczu przez zakonników do przyklasztornych ogrodów, gdzie zaaklimatyzowała się i zdziczała.
  • Wrotycz był zielem, które otrzymał Ganimed, by dało mu nieśmiertelność.
  • Nazwa pochodzi od greckiego słowa athanasia oznaczającego nieśmiertelność.
  • Uważany był za roślinę długowieczności i wiecznego życia.
  • Bukiety z wrotycza były używane do oczyszczania ciała, grobu lub przestrzeni rytualnej.
  • Wierzono, że noszenie go przy sobie przedłuża życie oraz wzmacnia zaklęcia powodujące niedostrzeganie przez otoczenie – niewidzialność.
  • Jest zielem żeńskim, związanym z żywiołem wody i planetą Wenus.
  • W polskiej magii ludowej wrotycz jest zalecany przeciw czarom, a zwłaszcza lubczykowi. Dziewczyna chcąca odczarować zadany lubczyk powinna wykąpać się w naparze z tej rośliny.
  • Jako potrawę kultową, obrzędową często spożywano wrotycz zapiekany w cieście.
  • W Bretanii sporządzano z niego napój, rzekomo zabezpieczający przed febrą i wypijano go w poniedziałek wielkanocny.
  • Wrotycz to zioło, któremu przypisywano właściwości chroniące przed demonami i czarami.
  • Aromatyczne liście tej rośliny wkładano pomiędzy karty modlitewników protestanckich, by chroniły przed zaśnięciem podczas nudnych kazań pastorów. * W niektórych krajach młode pączki spożywane są zamiast kaparów.
  • Koszyczki i młode kwitnące ziele stosuje się w fitoterapii i homeopatii.
  • Owoce bywają stosowane jako tzw. węgierskie nasiona przeciwrobaczne.
  • Wrotycz dzięki swemu zapachowi zyskał reputację jako środek odstraszający owady.
  • Gospodynie domowe wieszały wrotycz w domach, wkładały go między pościel, nacierały mięso żeby odstraszyć muchy, wszy oraz inne robactwo. Stosowane też na ćmy i do odstraszania pcheł.
  • W Anglii liście używane do przyprawiania małych ciasteczek jedzonych podczas postu – ich gorzki smak symbolizuje cierpienie Chrystusa.
  • Herbata zrobiona z liści była używana czasie przeziębienia i bólu brzucha.
  • Uzdrowiciele i znachorzy robili maści z liści i przykładali na rany i siniaki.
  • W przeszłości wrotycz był stosowany jako środek wiatropędny, dzięki tej właściwości pomagał w trawieniu.
  • Wrotycz potrafi rosnąć w jednym miejscu przez dziesiątki lat oraz wytrzymuje duże przymrozki.

! Nawet zewnętrzne zastosowanie tego zioła niesie ze sobą ryzyko toksyczności, dlatego powinna być zachowana ostrożność !

ŻYWOKOST LEKARSKI (Symphytum officinale)

Zwyczajowo nazywany także kosztywałem lub żywym gnatem. Jest to gatunek rośliny wieloletniej należącej do rodziny ogórecznikowatych, trującej i leczniczej. Obejmuje rośliny strefy umiarkowanej półkuli północnej. W Polsce występują cztery gatunki żywokostu.

WYSTĘPOWANIE

Obejmuje większą część Europy na południu po region czarnomorski, północne Bałkany, środkowe Włochy i Hiszpanię. Występuje w Azji aż po wschodnią Syberię, w Azji Mniejszej i północnej Afryce. Zawleczony do Ameryki Północnej.
W Polsce jest rośliną pospolitą na terenie całego kraju, poza północnym wschodem gdzie jest nieco rzadszy, w górach występuje po regiel dolny do 1000 m n.p.m.

SIEDLISKO

Rośnie na terenach wilgotnych, na łąkach, w rowach, na podmokłych polanach leśnych przy brzegach zbiorników wodnych i wolno płynących strumieniach, na torfowiskach i przydrożach.
Preferuje gleby wilgotne do mokrych, eutroficzne o odczynie obojętnym, stanowiska słoneczne lub lekko ocienione i tylko wyjątkowo zalewane. Mimo iż preferuje stanowisko wilgotne jest odporny na suszę.

WYGLĄD

Żywokost lekarski jest rośliną ekspansywną rozmnażającą się zarówno przez nasiona jak i przez korzenie.
Korzeń palowy dorasta do 80 cm, jest gruby często rozgałęziony i wielogłowy o skórce ciemnobrunatnej wewnątrz, na przekroju białawy.
Łodyga prosto wzniesiona kanciasta z wieloma odgałęzieniami, dorastająca w sprzyjających warunkach do 1 m wysokości, pusta w środku. Szorstko owłosiona i oskrzydlona przez zbiegające nasady liści.
Liście ustawione skrętolegle, dolne długoogonkowe długości do 25 cm z ogonkiem do 60 cm, jajowato lancetowate, całobrzegie, miękko owłosione.
Liście łodygowe mniejsze siedzące szeroko zbiegające wzdłuż całego międzywęźla. Mają wyraźne unerwienie na dolnej stronie i też są owłosione.
Na wierzchołku łodygi w maju pojawiają się kwiaty fioletowo purpurowe, rzadziej białe lub kremowe. Zebrane są w zwisłe kwiatostany, zrostopłatkowe 5-krotnie rurkowato – dzwonkowe długości do 18 mm. Kielich jest głęboko rozcięty o działkach lancetowatych o połowę krótszy od korony.
Owocem jest rozłupnia rozpadająca się na cztery ukośne jajowate, czarne gładkie i lśniące długości 6 mm rozłupki przyrośnięte do kielicha.  Zawierają one ciałka mrówcze czyli wyrostki z tłuszczem i białkiem zjadane przez mrówki, które przy okazji rozsiewają nasiona.

ZWIĄZKI  CZYNNE

Ziele i korzeń żywokostu zawiera do 1,5 % allantoiny, do 6,5 % garbników, 10-15 % śluzu, kwasy wielofenolowe, skrobię, związki cukrowe, aminokwasy, ślady olejku eterycznego i sole mineralne z dużą ilością krzemu oraz garbniki posiadające właściwości przeciwbakteryjne.
Ponadto stwierdzono alkaloidy pirolizydynowe w ilości do 0,32 %. Wykrycie tych alkaloidów oraz ich toksyczność spowodowało zmniejszenie zainteresowania rośliną i ograniczenie stosowania wewnętrznego żywokostu.

ZASTOSOWANIE

  • W Medycynie

Przed odkryciem obecności alkaloidów pirolizydynowych stosowano żywokost wewnętrznie do leczenia choroby wrzodowej żołądka i dwunastnicy, przy nieżycie błon śluzowych przewodu pokarmowego, uszkodzeniach i mikrokrwawieniach spowodowanych różnymi toksycznymi związkami (lekami i tabletkami) i substancjami żrącymi (ługami lub kwasami). Zalecany był przy nieżytach jamy ustnej, gardła i krtani.  Zewnętrznie stosowano go w postaci maści, odwarów okładów na oparzenia, odmrożenia, trudno gojące się rany, owrzodzenia żylakowe nóg, stany zapalne skóry i egzemy.
W lecznictwie ludowym żywokost uchodził za skuteczny środek przy ubytkach skórnych (allantoina ułatwia i przyspiesza tworzenie się naskórka) oraz środek redukcyjny opuchnięcia i zapalenia wokół złamanych kości.
Obecnie po odkryciu toksyczności tej rośliny, wydano w Polsce zakaz stosowania żywokostu w celach leczniczych, zaniechano produkowania z niego preparatów, w skład których wchodził.
W krajach zachodnich jak Niemcy, Francja oraz Włochy nie stosuje się preparatów doustnych natomiast nadal wyrabia się preparaty zewnętrznego stosowania do chwili rozstrzygnięcia, czy ta droga podawania jest dostatecznie bezpieczna.

  • W kosmetyce

– Wyciągi działają łagodząco i regenerująco co powoduje, że są składnikiem kremów oraz płynów do pielęgnacji skóry suchej, delikatnej, wrażliwej i zniszczonej.
– Odwary z zioła wykorzystuje się do łagodzenia podrażnień skóry głowy, do pielęgnacji włosów.
– Odwary zaleca się przy wysypkach skórnych i trądziku.
– Wchodzi w skład past do zębów, płynów do golenia.

  • W ogrodzie

– Roślina dekoracyjna w ogrodach naturalistycznych szybko się rozrasta.
– Akumuluje składniki odżywcze z gleby szczególnie potas, a dzięki małej ilości celulozy i ligniny stosowany jest jako nawóz i składnik kompostów.
– Dzięki posadzaniu pod drzewami owocowymi, drzewa korzystają poprzez ograniczenie wzrostu traw, które żywokost skutecznie zagłusza oraz dostarczaniu minerałów z gleby, które skutecznie przyswaja żywokost i pośrednio oddaje drzewu.


CIEKAWOSTKI

  • Żywokost znany był już w starożytności jako roślina lecznicza mająca cudowną moc, zalecały go księgi zielarskie do leczenia krwioplucia, sińców, ran i złamań.
  • Symphytum tak nazwano w średniowieczu żywokost i rośliny stosowane w leczeniu ran i złamań. Symphyo po grecku tłumaczy się – zrastam się.
  • Polska nazwa żywokost wywodzi się od słów „żywi kość”.
  • Żywokost to roślina miododajna. Do nektaru znajdującego się na dnie kwiatowym dostają się wyłącznie owady o długim aparacie gębowym. Trzmiele nie mogąc się dostać do nektaru wygryzają otwory i podbierają w ten sposób smakołyk. Dzięki temu i inne owady korzystają z nektaru żywokostu.
  • Świeże liście mają wysoką zawartość białka o wysokiej jakości i wartości odżywczej porównywalnej z białkiem zwierzęcym, i choć stwierdzono w badaniach szkodliwość tej rośliny, w wielu krajach młode liście jedzone są na surowo lub gotowane (jak szpinak lub szparagi) choć są śluzowate i niesmaczne. Przyrządza się z nich zupy, a suszone służą do parzenia „herbaty”.
  • Pieczone korzenie używane są wraz z korzeniem mniszka i cykorii do wyrobu substytutu kawy.
  • W Szwajcarii piecze się liście w cieście, a w Austrii liście suszone dodawane były do wyrobów tytoniowych.
  • Wyrabiano też z korzeni dżem jako doskonały lek w nieżytach górnych dróg oddechowych i suchym kaszlu.
  • Tkaniny gotowane w wywarze z liści uzyskują jasnobrązową barwę.
  • Liści używano jako materiał do pakowania.
  • Żywokost jako pasza posiada od 15 – 30 % białka w suchej masie podobnie jak rośliny motylkowe.
  • Ziele stosowane jest w wielu krajach jako dodatek do pasz dla zwierząt domowych.
  • Stosowano go też do karmy młodych zwierząt celem pobudzenia ich wzrostu, a do karmy drobiu celem wybarwienia żółtek jaj i zwiększenia nośności.

Bieluń dziędzierzawa (Datura stramonium)

Bieluń dziędzierzawa (Datura stramonium), roślina jednoroczna z rodziny psiankowatych, do której należą rośliny zielne, rzadziej krzewy i drzewa. Liczy ona około 100 gatunków rozpowszechnionych głównie w gorących krajach obu półkul. Bieluń dziędzierzawa ma wiele nazw potocznych i ludowych, np.: pinduryna (kieleckie), dędera (Wielkopolska), dendera (Mazowsze), ogórczak (środkowe Mazowsze), tondera (Śląsk), cygańskie ziele (białostockie), świńska wesz (sandomierskie), blekot, diabelskie ziele, bieluń podwórzowa, dendrak, durna rzepa i inne.

 

Występowanie i siedlisko

Roślina pochodzi z południowej Europy lub Azji Mniejszej. Obecnie rozpowszechniona w całej Eurazji, Afryce, Ameryce Północnej i Południowej. W Polsce roślina ruderalna rozpowszechniona na niżu, rzadsza w niższych piętrach górskich. Rośnie przede wszystkim na nieużytkach, miedzach i rumowiskach. Spotkać go również można na glebach bardziej żyznych tj. ogrodach, polach bogatych w związki zasadowe.

 

Opis rośliny Roślina

jednoroczna o niemiłej woni, z wrzecionowatym grubym korzeniem z dobrze rozwiniętym systemem korzeni bocznych. Łodyga wzniesiona, sztywna, lekko omszona, soczysta, rozgałęziona, widlasta, o wysokości do 100cm. Liście duże o długości do 20cm, ogonkowe, w zarysie jajowate, zaostrzone, grubo zatokowo ząbkowane, skrętoległe, z wierzchu ciemnozielone. Kwiaty duże, pojedyncze, lejkowate w rozwidleniach gałązek, krótkoszypułkowe, zrostopłatkowe 5-krotnie. Kielich o długości do 4cm, o długiej rurce zwykle rozdęty oraz korona o długości do 10cm, biała, lejkowata, silnie sfałdowana. Torebka jajowata o długości do 5cm, kolczasta, pękająca 4 klapami. Nasiona o długości do 3,5mm, płaskie, ciemnobrunatne lub matowoczarne.

 

Działanie, zastosowanie i zagrożenia

Bieluń historycznie znany jest jako roślina lecznicza i obrzędowa w wielu kulturach, bywała też narzędziem zbrodni. W liściach i nasionach używanych w lecznictwie występują alkaloidy – głównie hioscyjamina, skopolamina oraz atropina. Poza tym w liściach występuje olejek lotny i garbnik a w nasionach olej. Alkaloidy zawarte w bieluniu działają rozkurczowo, hamują wydzielanie śliny, potu i soku żołądkowego, rozszerzają źrenicę oka, co związane jest z ich działaniem porażającym zakończenia nerwów przywspółczulnych. Skopolamina działa porażająco także na ośrodkowy układ nerwowy wykazując działanie depresyjne na czynności wegetatywne i psychomotoryczne mózgu. Z bielunia otrzymuje się leki przeciwastmatyczne, leki stosowane w stanach skurczowych przewodu pokarmowego oraz kolce nerkowej. W Polsce bieluń należy do roślin silnie trujących. Najbardziej narażone na zatrucie są dzieci i młodzież. Spożycie rośliny powoduje następujące objawy: – wzrost temperatury ciała, – przyśpieszenie czynności serca, – sucha i czerwona skóra, – suchość w jamie ustnej, – szerokie źrenice oczu, – podrażnienie żołądka – wymioty, – śpiączka nawet głęboka. Aby pomóc zatrutemu konieczne jest możliwe szybkie przetransportowanie go do szpitala, gdzie wykonuje się m.in. płukanie żołądka.

 

Ciekawostki

  • Bieluń dziędzierzawa została zawleczona w XV wieku do Europy z Indii przez Cyganów, którzy używali jej nasion do „sztuk czarnoksięskich”,
  • Od średniowiecza bieluń wraz z innymi trującymi ziołami, służył do wyrobu słynnej „maści czarownic”,
  • U Indian meksykańskich czczony jest jako boski narkotyk „tolsachi” wywołujący zobojętnienie na otoczenie i głęboki sen z wizjami,
  • W Peru uchodzi za afrodyzjak,
  • Roślina trująca także dla zwierząt z wyjątkiem królików, które w krwi i w wątrobie wytwarzają związki rozkładające alkaloidy bielunia,
  • Kwiaty bielunia kwitną krótko a w tym czasie pięknie pachną
Powered by WordPress
n