n

PODGRZYBKI (Xerocomus)

rodzaj grzybów podstawkowych zaliczanych do rodziny borowikowatych lub podgrzybkowatych. Występują w lasach iglastych i liściastych prawie na całej kuli ziemskiej (około 40 gatunków). Wszystkie gatunki są jadalne o większej lub mniejszej wartości.

Owocniki zbudowane są z kapelusza i trzonu. Kapelusze przeważnie suche i zamszowe nawet w czasie wilgotnej pogody. Spodnia strona kapelusza tzw. Hymenofor ma kolor od żółtego do oliwkowego i jest typu rurkowego. Pory na spodniej stronie kapelusza są szerokie. Trzon jest przeważnie wąski, cylindryczny, rzadko zgrubiały w środkowej części. Brak pierścienia. Na trzonie nie ma siateczki. Zarodniki kształtu eliptyczno – wrzecionowatego. Gładkie. Wysyp zarodników oliwkowo brązowy. Często tworzą mikoryzy.

W Polsce dość licznie spotykamy podgrzybek złotawy, brunatny i zajączek. W sumie w naszym kraju występuje 7 podgrzybków a w Europie około 10.

PODGRZYBEK CZERWONAWY LUB WIELOBARWNY (Xerocomus rubellus)

Image 

Ten bardzo rzadko występujący podgrzybek, ładnie ubarwiony występuje w grupach po 10 owocników.

OPIS OWOCNIKA:

Młody owocnik jest barwy żywo karminowo czerwonej lub w różnych odcieniach czerwieni, z wiekiem blednieje i jest matowo różowy.

Jego kapelusz początkowo jest półkolisty, później rozpostarty, poduchowaty i nieco powyginany. Powierzchnię ma suchą, zamszową, w czasie suszy niekiedy popękaną na drobne poletka. W pęknięciach miąższ żółtawy, skórka nie daje się oddzielić od miąższu.

Średnica kapelusza wacha się od 3-10 cm.

Rurki na spodzie kapelusza zielonkawo żółte z wiekiem oliwkowe. Uciśnięte zwykle błękitnieją. Pory podobnie zabarwione. Trzon w górze i przy podstawie od żółtawego z czerwonymi smugami lub nakrapianymi strefami do pomarańczowego. W części środkowej pokryty czerwonym zamszem, wewnątrz pełny, równowąski lub w środkowej części nieco zgrubiały, długości od 30 -120 cm i średnicy 6-15 mm. Miąższ bladożółty, pod skórką czerwonawy po przełamaniu lekko błękitniejący, miękki.

Zapach słaby, smak łagodny. Zarodniki gładkie elipsoidalne. Wysyp oliwkowy.

SIEDLISKO I ROZMIESZCZENIE:

Występuje sporadycznie w okresie od lipca do września w lasach liściastych i mieszanych, głównie grabowo – dębowo – lipowych. Również poza lasem, pod drzewami liściastymi, zwłaszcza pod dębami, grabami, lipami, w miejscach trawiastych, wilgotnych i słonecznych.

WARTOŚĆ:

Grzyb jadalny, ale niskiej wartości. Bardzo szybko atakowany przez owady lub pleśniejący.

GATUNKI PODOBNE:

Podgrzybek czerwonawy gdy jest młody podobny jest do podgrzybka aksamitnego, który ma czerwonobrązowy kapelusz, jaśniejszy żółty trzon i występuje jesienią.

Spłowiały lub brązowe egzemplarze podobne są do podgrzybka złotawego lub żeberkowanego.

 

PODGRZYBEK AKSAMITNY (Xerocomus pruinatus)
Image

 

jest to podgrzybek nieco podobny do podgrzybka zajączka i do podgrzybka złotawego.

OPIS OWOCNIKA:

Kapelusz początkowo czysto żółty, potem brązowawy, czerwienieje od podstawy. Brzeg kapelusza przebarwiony winno czerwono. Średnica kapelusza od 4-12 cm, najpierw jest półkolisty, z czasem poduchowaty i rozpostarty, lekko pilśniowy, potem gładki, niepopękany.

Pory żółtozielone do oliwkowatych. Trzon żółtawy lub czerwonożółty o długości 4-12 cm i średnicy 0,5-2 cm. Miąższ białawy do żółtawego; uszkodzony lekko sinieje. Zarodniki żółtawe, z podłużnymi prążkami drobno rowkowane, wrzecionowate 10-14 x 4-6 .

SIEDLISKO I ROZMIESZCZENIE:

Podgrzybek aksamitny występuje pod koniec lata i jesienią, tylko miejscami licznie w lasach liściastych i mieszanych, głównie pod bukami, dębami ale też pod świerkami.

WARTOŚĆ:

Grzyb jadalny o mocnym grzybowym zapachu.

GATUNKI PODOBNE:

Podgrzybek aksamitny jest bardzo podobny do jadalnego podgrzybka złotawego, który ma żółtobrązowy, regularnie popękany na poletka kapelusz.

 

PODGRZYBEK BRUNATNY (Xerocomus badius)
 
Image

 

nazywany też borowikiem kasztanowym, podprawkiem czarnulką, siniakiem, grzybem płonym, czarnym łepkiem, należy do najpospolitszych grzybów borowikowatych.

OPIS OWOCNIKA:

Owocniki koloru ciemnobrązowego, kasztanowo brązowego z wiekiem jaśniejsze pławo-brązowe. Kapelusz średnicy 5-16 cm. Powierzchnia u młodych okazów zamszowa i matowa, u starszych w czasie suchej pogody gładka i błyszcząca, w okresie opadów lepka. Kształt kapelusza najpierw półkolisty, z czasem wypukły i rozpostarty. Rurki początkowo żółtawe, później oliwkowe, po przełamaniu siniejące. Pory barwy rurek, drobne okrągłe lub kanciaste. Trzon jasnobrązowy u szczytu i u podstawy jaśniejszy, żółtawy na jego tle widoczne ciemniejsze, ochrowobrązowawe, podłużne włókienka bez siateczki. Równo gruby lub zwężony ku podstawie, często wygięty, pełny. Miąższ białawy, żółtawy, u starszych egzemplarzy ciemniejszy. Na powierzchni cięcia niebieszczeje i powoli blednie. U młodych egzemplarzy zwarty, z wiekiem miękki. Zapach przyjemny, określany jako słabo owocowy, smak łagodny, przyjemny. Zarodniki gładkie, elipsoidalne koloru brązowo-oliwkowego.

SIEDLISKO I ROZMIESZCZENIE:

Wyrasta od lata do jesieni (czerwiec – listopad) pojedynczo lub w grupach po kilka. Zwykle spotykany jest w mchu na glebach piaszczystych, podmokłych pod sosnami i świerkami oraz pod dębami i bukami, czasem na pniakach. W starych drzewostanach iglastych, głównie sosnowych, rzadziej także w lasach liściastych i mieszanych. Tworzy mikoryzę z różnymi drzewami, ale również rozkłada szczątki roślin.

WARTOŚĆ:

Grzyb jadalny, smaczny niekiedy uważany, że suszony znacznie przewyższa jakością inne podgrzybki.

UWAGA: W stanie surowym trujący.

Z uwagi na barwniki skórki (norbadion), który wiąże chemicznie cez, ma go wyższą zawartość niż inne gatunki grzybów. Tym niemniej biorąc pod uwagę ilość zjadanych grzybów w ciągu roku, większą dawkę substancji promieniotwórczych spożywa się z takimi produktami jak ziemniaki.

GATUNKI PODOBNE:

Podgrzybek brunatny jest dość charakterystyczny i trudny do pomylenia. Może być brany za ciemną odmianę prawdziwka – borowika sosnowego, od którego różni się brakiem siateczki na trzonie i błękitniejącym miąższem.

PODGRZYBEK BRZOSKWINIOWY (Xerocomus armeniacus)
 
Image 

 

to ostatni z występujących w Polsce podgrzybków, opisywanych przez nas w zimorodku.

OPIS OWOCNIKA:

Kapelusz morelowy, a następnie piaskowy o średnicy 3-8 cm. Młody półkolisto wklęsły, potem spłaszczony. Skórka na owocniku żółtawa z różowawym odcieniem potem morelowo pomarańczowa lub morelowo żółta z brązowym odcieniem, delikatnie aksamitna. dojrzałe owocniki blednieją do jasnobrązowego koloru, skórka sucha, nieoddzielna od miąższu.

Trzon ochrowy, u podstawy zwężony, ale gruby, cylindryczny, często zgięty, w górnej części żółtawy w dolnej brązowo czerwonawy, gładki lekko zamszowaty.

Rurki długości 6-12 mm, jasnożółte, z czasem zielonkawożółte. Pory zabarwione podobnie, początkowo kremowo cytrynowe lub żółtawe, starsze żółtozielone z oliwkowym odcieniem. Miąższ w kapeluszu jasnożółty, w trzonie żółty z pomarańczowym odcieniem. Uszkodzony lekko błękitnieje zwłaszcza w kapeluszu nad rurkami. W górnej części owocnika lekko różowawy. Smak łagodny, bez zapachu. Wysyp zarodników miodowo żółty.

SIEDLISKO I ROZMIESZCZENIE:

Bardzo rzadko notowany w Polsce. Znany z okolic Łagowa Lubelskiego i Kuźnicy Białostockiej i Parku Jordana w Krakowie. Grzyb ten lubi cieniste lasy liściaste, głównie pod dębami. Owocuje od czerwca do października.

WARTOŚĆ:

Jadalny lecz ze względu na rzadkość występowania powinien być oszczędzany.

Grzyb zasługujący na ochronę na czerwonej liście – gatunek wymierający.

GATUNKI PODOBNE:

Podgrzybek czerwonawy.

PODGRZYBEK OBCIĘTOZARODNIKOWY (Xerocomus porosporus)

Image 

OPIS OWOCNIKA:

Kapelusz żółtobrązowy, oliwkowobrązowy lub beżowo brązowy. Powierzchnia początkowo cała, potem popękana na drobne poletka, w przerwach między poletkami występuje początkowo barwa biała, później jasno ochrowa bez czerwonych i różowych odcieni. Świeże miejsca uszkodzone przybierają barwę chromowo żółtą później różowawą. Średnica kapelusza 3,5-6 cm, początkowo półkolisty potem poduszkowato wypukły, a w końcu spłaszczony.

Trzon od 3-5 cm długości i 0,8-1,5 cm grubości, cylindryczny niekiedy u podstawy trochę zwężony. W górnej części jasnożółty, w dolnej czerwonawy do karminowoczerwonego, niekiedy brudno żółtobrązowy, u podstawy biały od rosnącej grzybni.

Miąższ jasno lub bladożółty, za młodu w środkowej części czerwonawy, po przekrojeniu siniejący. Rurki 7-9 mm długości, brudnożółte do żółtozielonych, po ugnieceniu siniejące. Pory – nieregularne, szerokie, barwy jak rurki, u starszych osobników oliwkowobrązowe, młode uszkodzone niebieszczeją.

Wysyp zarodników oliwkowy. Zarodniki ścięte na szczycie.

SIEDLISKO I ROZMIESZCZENIE:

Rośnie pojedynczo i w grupach, rzadko w Polsce w lasach liściastych i parkach, nieraz w lasach iglastych. Głównie pod dębami na piaszczystych glebach. Owocuje w okresie lata i jesieni.

WARTOŚĆ:

Gatunek grzyba jadalnego, nadający się do suszenia i marynowania.

GATUNKI PODOBNE:

Podgrzybek obcięto zarodnikowy szczególnie podobny jest do rosnącego w parkach i lasach liściastych podgrzybka złotawego zajączka.

PODGRZYBEK PASOŻYTNICZY (Xerocomus parasiticus)
 
Image 

 

inne stosowane nazwy to borowik pasożytniczy lub podgrzybek tęgoskórowy.

Nazwa tego podgrzybka „pasożytniczy” dobrze oddaje jego charakter, bowiem wyrasta on na dwóch gatunkach grzybów: na tęgoskórze pospolitym i brodawkowatym i żyje ich kosztem.

Na żywicielu pojawia się zwykle kilka owocników tego podgrzybka.

OPIS OWOCNIKA:

Podgrzybek ten posiada nieduże owocniki o kapeluszach o średnicy od 2 do 7 cm, w kolorze białawozielonkawym, żółtobrązowawym, brązowym, szarooliwkowatym z rdzawym odcieniem. Powierzchnię ma suchą, zamszową niekiedy popękamą na drobne poletka, skórka na brzegu kapelusza wystaje poza rurki. Kapelusz jego najpierw półkolisty, z czasem wypukle spłaszczony. Spodnia strona kapelusza składa się z szeregu cytrynowożółtych rurek o długości od 3 do 8 mm., lekko zbiegających się przy trzonie. Z wiekiem rurki bledną i wyraźnie powiększają swoją średnicę.

Trzon pełny, żółty do żółtobrązowego, w dole zwężony i zwykle mocno wygięty długości 3-7 cm i 0,5-2 cm grubości. Na powierzchni drobne kłaczki i pomarszczenia.

Miąższ żółtawy, nad rurkami cytrynowożółty, w dolnej części trzonu brunatnawy, na przekroju nieznacznie błękitnieje. Nie wyróżnia się zapachem, niezbyt smaczny.

SIEDLISKO I ROZMIESZCZENIE:

Tęgoskóra pospolitego, najczęstszego gospodarza, czyli żywiciela podgrzybka, napotykamy dość często, gdyż pospolicie występuje, zwykle gromadnie, na obszarze widnych borów, a także lasów mieszanych; w przesiekach, na leśnych polanach i przy drogach. Może wchodzić w związki mikoryzowe z wieloma gatunkami drzew iglastych, a także liściastych, jednak najczęściej występuje pod sosną pospolitą, oraz dębem i bukiem.

Występuje w Polsce rzadko, znany z około 50 stanowisk. Objęty ścisłą ochroną gatunkową. Populacja tego podgrzybka maleje i dlatego umieszczono go na polskiej, czerwonej liście roślin zagrożonych w kategorii rzadki, to jest wśród gatunków o ograniczonym zasięgu występowania lub rozproszonych na rozległym obszarze.

GATUNKI PODOBNE:

Podgrzybek pasożytniczy podobny jest do podgrzybka zajączka, ale wyrasta on z ziemi oraz spomiędzy ściółki.

Z uwagi jednak na charakterystyczny wygląd i pasożytowanie na tęgoskórze trudno go pomylić z innymi grzybami.

PODGRZYBEK ZAJĄCZEK (Xerocomus subtomentosus)
 
Image 

 

inne nazwy używane to zajączek, borowik zajęczy, grzyb zajęczy, mchownik zielony, zajęcze wargi.

OPIS OWOCNIKA:

Podgrzybek ten charakteryzuje się owocnikiem z pilśniowym kapeluszem z dużymi, złotożółtymi porami.

Kapelusz średnicy 3-12 cm, ochrowy lub oliwkowy, suchy, matowy, mniej lub więcej zamszowy, czasami nieco popękany na powierzchni. Najpierw półkulisty, potem wypukły do rozpostartego. Skórka nie daje się zdjąć. Miejsca wyjedzone nie czerwienieją.

Pory o barwie złocistożółtej, zielono żółtawej lub oliwkowobrązowej. Duże i kanciaste. Do 1,5 mm szerokości nieregularne. U starszych okazów niekiedy siniejące. Rurki tej samej barwy, co pory. Długości od 5-20 mm. Po kilku minutach mogą przybrać barwę brudno niebieską. Początkowo przyrośnięte i lekko zbiegające później wolne. Trzon w kolorze jasnożółtym z żółto ochrowym tłem. Powierzchnia w barwach rdzawo brązowych, brązowawych lub czerwono brązowawych i wzdłużnie ułożone włókienka w siateczkę o bardzo wydłużonych oczkach, nie zawsze występująca. Długość trzonu 3-8 cm, średnica 0,8-2 cm. Miejsca uciśnięte brązowieją lub błękitnieją. Kształt cylindryczny, długi i wysmukły, przeważnie nieco wygięty i ku górze słabo zgrubiały, a u podstawy zaostrzony, przerośnięty żółtawą grzybnią z podłożem, pełny.

Miąższ białawo żółtawy, w trzonie wyraźnie żółty, u starszych owocników ciemniejszy, niezmienny lub jedynie nieznacznie niebieszczący. U młodych egzemplarzy dość twardy, u starszych gąbczasty. W kapeluszu miękki jak masło.

Zapach słaby podobny do jodoformu, owocowy. Smak łagodny, przyjemny, niekwaskowy.

Skórka kapelusza w reakcji z NH4OH nie błękitnieje lub słabo. Wysyp zarodników brązowo oliwkowy, są żółte, gładkie, wrzecionowate wielkości 9-15 x 4-6 .

SIEDLISKO I ROZMIESZCZENIE:

Grzyb dość pospolity, ale w niewielkich ilościach. Wyrasta od lata do jesieni (VII – X), pojedynczo lub w grupach po kilka, w lasach iglastych i liściastych (tworzy mikoryzy) zwykle na kwaśnych glebach, często w lasach iglastych wśród krzewinek borówki i czarnej jagody oraz pod dębami.

WARTOŚĆ:

Jadalny grzyb średniej jakości. Ponieważ nie jest kwaskowaty, a miąższ ma twardszy, wyżej się go ceni niż podgrzybka złotawego.

GATUNKI PODOBNE:

Podgrzybek zajączek jest bardzo podobny do podgrzybka złotawego, od którego różni się nie popękanym lub mniej popękanym kapeluszem, jaśniejszymi, żółtawymi porami, brakiem czerwonawego odcienia powierzchni kapelusza i błękitnienia porów po dotknięciu.

PODGRZYBEK ZŁOTAWY (Xerocomus chrysenteron)
 
Image 

 

Najpospolitszy grzyb rurkowy, nazywany też czarnym łepkiem, pępkiem, sinkiem i zajączkiem.

OPIS OWOCNIKA:

Owocniki tego niewielkiego grzyba znają prawie wszyscy. Kapelusz o średnicy 3-8 cm. Brązowy do ciemnobrązowego, półkulisty z wiekiem wypukły do rozpostartego. Jego powierzchnia jedynie w czasie wilgotnej pogody jest nieco lepka, poza tym sucha, matowa, aksamitna, zamszowa, często spękana, głównie na brzegu. W miejscach nadjedzonych lub pęknięciach miąższ jest czerwonawy zwłaszcza przy brzegu.

Pory najpierw bladożółte (złotawe – stąd nazwa gatunkowa) później oliwkowożółte. Stosunkowo duże, kanciaste. Pod naciskiem prawie zawsze nieco sinieją. Rurki kremowo żółte, u dojrzałych okazów zielonkawe, później oliwkowe, na przekroju zieleniejące, zwykle przyrośnięte do zbiegających na trzon.

Trzon żółtawy, zwykle z czerwonymi smugami różnej intensywności, zwłaszcza u podstawy. Równo gruby, czasem nieco wygięty, długi i wysmukły. Podstawa przeważnie nieco zwężona. Powierzchnia sucha, gładka lub wzdłużnie rowkowana. Podstawa z białawo żółtawą grzybnią.

Miąższ żółtobiaławy, jasnożółty, pod skórką kapelusza czerwony, niezmienny lub słabo błękitniejący. W trzonie włóknisty, w kapeluszu gruby. Miękki i szybko atakowany przez owady.

Zapach słaby, smak łagodny, lekko kwaskowaty (niektórzy odbierają go jako nieprzyjemny) lub niewyczuwalny. Nieco starsze owocniki łatwo pleśnieją, zwłaszcza pory. Zarodniki wielkości 12-14 x 4-5 wąsko elipsoidalne lub jajowato – wrzecionowate, gładkie. Wysyp zgniło brązowy lub oliwkowy.

SIEDLISKO I ROZMIESZCZENIE:

W Polsce jest bardzo pospolity. Występuje w lasach iglastych i liściastych od czerwca do listopada. Występuje pojedynczo i w grupach, nieraz masowo. Pojawia się też w zaroślach, parkach i ogrodach przeważnie pod drzewami liściastymi.

WARTOŚĆ:

Jadalny, średniej jakości, zwykle silnie zaczerwiony.

GATUNKI PODOBNE:

Podgrzybek czerwonawy – jego młode owocniki mają charakterystyczny, czerwony kapelusz, jednak szybko blakną i mogą wtedy przypominać inne gatunki podgrzybków.

Podgrzybek żeberkowany – jego kapelusz jest jasnobrązowy z czerwonym odcieniem.

PODGRZYBEK ŻEBERKOWY (Xerocomus spadiceus) 

Image 

OPIS OWOCNIKA:

Kapelusz początkowo czerwonobrązowy, rudobrązowy z wiekiem traci czerwony barwnik i przyjmuje barwę ciemnobrązową lub płowieje w kierunku żółtobrązowym. Średnica od 30-100 mm. Początkowo półkoliście wypukły, a następnie płasko poduszkowaty. Szybko wypłaszcza się w środku i często zapada. Powierzchnia matowa, zamszowata, bywa spękana i przeświecająca białawo żółtawym miąższem. Nawet jak wilgotna nie lepi się. Nigdy śliska. Skórka nie daje się oddzielić od miąższu. Młode egzemplarze posiadają często aksamitne omszenie, o zabarwieniu żółtawym. Brzeg cienki, ostry lub podwinięty. Skórka kapelusza wrażliwa jest na działanie oparów amoniaku. Po reakcji NH4OH na skórkę kapelusza natychmiast robi się ona zielonkawoniebieska, a następnie staje się sino czerwonobrunatna. Trzon tego gatunku podgrzybka jest w kolorze jasnożółtym, kremowym do białawego na szczycie. Powierzchnia z brązowawymi przebarwieniami o żeberkowatym i siateczkowatym rysunku. Grubość od 10 do 20 mm. W kształcie, zasadniczo cylindrycznym. Nieco wygięty ku górze. U młodych okazów może być słabo zgrubiały w środku i w kierunku podstawy, a u samej podstawy zwężony. Pełny.

Pory w barwie początkowej jasnożółtej do złotożółtej z wiekiem. W młodych okazach wyraźnie, labiryntowato wykrzywione. W dojrzałych okazach szerokie i kanciaste. Do 2 mm szerokości. Siniejąc, zmieniają zabarwienie w wyniku uciskania i po czasie w tych miejscach brązowieją.

Rurki w barwie pór. Uciśnięte przebarwiają się na niebiesko. Długość od 5-14 mm . Oddzielają się od miąższu. Miąższ w kapeluszu koloru białego do kremowego. Nad rurkami żółty. Pod skórką wino czerwony. Jędrny i mięsisty. W trzonie biały do bladożółtego. Zapach miły, cechujący podgrzybki. Smak łagodny. Wysyp zarodników ciemnooliwkowy. Zarodniki elipsoidalne do nieco wrzecionowatych, gładkie i o cienkich ścianach.

SIEDLISKO I ROZMIESZCZENIE:

Grzyb rzadki. Spotykany od lata do jesieni, pojedynczo lub w grupach. Siedliskami są lasy liściaste i iglaste. Szczególnie upodobał sobie zadrzewienia wzdłuż cieków wodnych i na terenach wilgotnych oraz pod dębami i grabami. Występuje w głębokim humusie, często wśród mchów.

WARTOŚĆ:

Grzyb jadalny, nadający się do suszenia.

GATUNKI PODOBNE:

Podgrzybek zajączek, z którym zazwyczaj jest mylony, jednak rozróżnić go można po reakcji z amoniakiem.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Powered by WordPress
n