n

Przytulia właściwa (Galium verum)

To gatunek rośliny z rodzaju Przytulia należący do rodziny marzanowatych. Do tego rodzaju należy ok. 400 gatunków występujących na całym świecie i aż 30 gatunków występujących w Polsce.

Występowanie i siedlisko

Roślina ta występuje w obszarze umiarkowanej strefy klimatycznej Europy, Azji i Afryki Północnej. W Polsce jest pospolita na całym niżu i w niższych położeniach górskich po regiel dolny. Występuje na glebach suchych mezotroficznych, zasadowych do obojętnych, nieraz średnio wilgotnych. Spotkać ją można jako roślinę światłolubną na łąkach, murawach, przydrożach, zaroślach, nasypach kolejowych, skrajach lasów, w ciepłolubnych dąbrowach i prześwietlonych drzewostanach.

Opis rośliny

Przytulia właściwa to bylina dorastająca do wysokości 30 – 100 cm. Posiada pełzające kłącze z rozłogami. Łodyga jest wzniesiona lub pokładająca się. Dołem obła a w górze czworokanciasta, zwykle rozgałęziona, naga lub krótko omszona, z krótkimi wegetatywnymi pędami w dolnych węzłach. Liście w okółkach po 6 – 12 równowąskie o brzegu silnie podwiniętym, wielkości 15 – 30 mm i szerokości 1 – 2 mm, ostro zakończone, lancetowate, wierzchem błyszczące, dołem jaśniejsze, często krótko omszone z wydatnym nerwem głównym. W dolnych okółkach często skierowane w dół. Kwiaty żółtozłote, ale i cytrynowe, czteropłatkowe, w kształcie gwiazdy. Zebrane są w szczytową gęstą wiechę o krótko omszonych odgałęzieniach. Kwiatostany wyrastają po 2 z okółków liści. Kwiaty są drobne (do 3 mm), promieniste, pachnące miodem, na szypułkach 3 – 4 mm poziomo odstających. Kwitną od czerwca do września. Owocem jest rozłupnia rozpadająca się na dwa nagie i gładkie orzeszki. Rozłupki małe, kuliste, gładkie, o średnicy 1,5 mm, po dojrzeniu czarne.

Właściwości lecznicze

Przytulia właściwa zawiera związki irydoidowe pochodne antracenu, kumarynę, garbniki, kwas krzemowy, cytrynowy i galusowy. Była szeroko stosowana w medycynie ludowej i potwierdzono jej właściwości lecznicze.
Stosowana zewnętrznie: – w postaci naparu lub sproszkowanej, rośliny używa się na wrzody, trudno gojące się rany i niektóre choroby skórne, – odwar z ziela, sok i proszek z suszonej rośliny służy do tamowania krwi i przy krwotokach z nosa.
Stosowana wewnętrznie: – w postaci soku, naparów i herbat stosuje się jako środek: moczopędny, rozkurczowy, napotny, antyseptyczny oraz pobudzający przemianę materii, przeciwzapalny, przeciwgorączkowy i przeciwbiegunkowy, żółciopędny, przeciwmiażdżycowy, przeciw kamieniczny i ściągający; oczyszczający nerki, wątrobę, trzustkę i śledzionę z bakterii chorobotwórczych, zmniejszający obrzęki i niedokrwistość, – preparaty i mieszanki stosuje się: w infekcji migdałków, w stanach zapalnych węzłów chłonnych, w przypadkach histerii i padaczki, w stanach zapalnych pęcherzyka żółciowego i w kamicy nerkowej; przy nadmiernej potliwości, wypryskach, trądziku i oparzeniach; w zaburzeniach trawiennych, nieżycie jelit, chorobie wrzodowej i nieżycie żołądka.

Ciekawostki

  • Nazwa gatunkowa verus znaczy prawdziwy, rzeczywisty.
  • Dawniej używana do produkcji sera, zawiera bowiem enzym, który wywołuje proces fermentacji mleka (a występuje zazwyczaj w żołądkach bydła). Jako podpuszczka przy wyrobie niektórych serów szwajcarskich oraz serów koszernych w Izraelu.
  • Z korzeni można uzyskać żółty i czerwony barwnik do tkanin, który po dodaniu octu zmienia barwę na niebieską.
  • Barwnik niebieski używany jest do produkcji papieru lakmusowego, służącego do oznaczania pH.
  • W kuchniach wielu krajów ziele przytulii dodawane jest do potraw z ryb morskich i słodkowodnych, królika, gęsi, kaczek, koniny, baraniny, wątróbek i cynaderek.
  • Jako aromat używa się jej do kartoflanki, serów, zupy fasolowej, jarzynowej i kapuśniaku.
  • Kwitnące rośliny były używane do barwienia potraw (jak kurkuma czy szafran).
  • Na Bałkanach w okresie wiosennym używa się ją do oczyszczania organizmu – przyrządza się jak szpinak, na surowo lub gotowaną. • Sok lub napar z przytulii ma słony smak.
  • Prażone nasiona mogą być stosowane jako substytut kawy.
  • W Danii używana do produkcji tradycyjnego alkoholu.
  • Suszone rośliny używano jako wkład do materacy; zapach kumaryny odstraszał pchły.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Powered by WordPress
n