n

Psianka słodkogórz

Psianka słodkogórz (Solanum dulcamara)

Ludowe nazwy tej rośliny to słodkogórz, psianka czerwona, psianka słodkogorzka, myszeniec, rzemień. Roślina ta należy do rodziny psiankowatych obejmującej ponad 1700 gatunków roślin zielnych, krzewów, rzadko drzew i pnączy, występujących przeważnie na obszarach tropikalnych. Do psiankowatych należą rośliny uprawne takie jak: ziemniak, bakłażan, pomidor, papryka, tytoń oraz wiele gatunków ozdobnych i leczniczych.

Występowanie i środowisko

Rośnie dziko w Europie aż po Norwegię, w Azji Zachodniej po Indie, Japonię i Chiny, w Afryce Północnej oraz zawleczona została do Ameryki Północnej. Pospolita w północnej i środkowej Polsce, rzadsza w niższych położeniach górskich. W górach po piętro pogórza, rzadka w reglu dolnym. Na północnym Podtatrzu dochodzi do 800 m npm. Jej głównym środowiskiem są podmokłe lasy i wilgotne zarośla. Występuje w olsach, skąd przechodzi do łęgu jesionowo – olszowego. Często spotykana na brzegach zbiorników wodnych, w łęgach nadrzecznych, przy jeziorach i stawach, nad rowami melioracyjnymi. Lubi miejsca słoneczne, gleby mokre i wilgotne o odczynie zasadowym do kwaśnego. Roślina azotolubna, gości na śmietnikach i przychaciach.

Opis rośliny

Roślina ta ma rozgałęzione płożące pnącze, z którego wyrastają rozesłane lub przące łodygi, dołem zdrewniałe a górą zielone. Często owijają się wokół podpór. Są nagie lub krótko przylegająco owłosione. Osiągają nawet ponad 2 metry długości.

Liście ogonkowe, całobrzegie, długości do 8 cm, ustawione są skrętolegle. Dolne liście jajowate, zaostrzone, górne zmienne w kształcie sercowato-jajowatym. Często w nasadzie z 1 – 2 małymi odcinkami z każdej strony „łatkami”, są koloru ciemnozielonego z dużymi białymi smugami, często lekko poskręcane.

Kwiaty obupłciowe, promieniste, na szypułkach zebrane po 10 – 15 w boczne lub wierzchołkowe, luźne podbaldaszki. Kształtem podobne do kwiatów ziemniaków i pomidorów lecz barwy fioletowej. Korona zrostopłatkowa, średnicy 10 – 15 mm złożona z 5 płatków lancetowatych i ostrych, później odgiętych w dół, długości 8 mm. Pręcików 5 o pylnikach złocistożółtych, zrośniętych w stożkowatą rurkę. Słupek o stożkowatej zalążni, nagi. Kwiaty kwitną od czerwca do sierpnia.

Psianka owocuje od sierpnia do października. Owoce w formie podłużnych jajowatych jagód, o długości 1 cm. Początkowo są zielone a w miarę dojrzewania lśniąco czerwone. Jagody te zawierają nasiona 2 – 2,5 mm długości i szerokości oraz 0,3 – 0,5 mm grubości. Mają kształt owalnospłaszczony, o powierzchni matowej, barwy żółtej lub żółtobrązowej.

 

Zastosowanie

W medycynie:

Znana jest w ziołolecznictwie wielu krajów, szczególnie w Szwajcarii i Niemczech. W Polsce jest mało popularną rośliną leczniczą. Nie zawsze słusznie opisywano ją jako roślinę szczególnie trującą. We wszystkich organach rośliny występują glikoalkaloidy, którym towarzyszą steroidowe saponiny. W korzeniach stwierdzono kilka alkamin, w części nadziemnej natomiast występuje z reguły tylko jeden główny składnik alkaloidowy. Poza tym występują cukry, karotenoidy, polifenole, szczawiany, śluzy i garbniki. Mniej toksyczne są owoce, choć one powodują najczęściej zatrucia. Występują one zwłaszcza u dzieci po spożyciu jagód. Zwłaszcza niedojrzałe zawierają duże ilości trujących alkaloidów (solamina). Dojrzałe jagody początkowo kuszą słodkim smakiem, ale po chwili stają się paskudnie gorzkie.

Objawy zatrucia:

 

  • drapanie i skurcze w gardle i jamie ustnej,
  • złe samopoczucie, mdłości, wymioty, ostra biegunka,
  • skurcze,
  • gorączka, zwolnienie tętna,
  • porażenie, odebranie mowy,
  • omdlenie, brak tchu i śmierć z objawami uduszenia

Działanie lecznicze:

Psianka wykorzystywana była dotychczas przede wszystkim w lecznictwie ludowym. Prowadzone są badania, które świadczą o leczniczych działaniach tej rośliny: przeciwdrobnoustrojowych, antyseptycznych, przeciwzapalnych, antywirusowych, moczopędnych, odtruwających, osłaniających, pobudzających, przeczyszczających, rozkurczowych, żółciopędnych i wykrztuśnych.

Wytwarzanie lekarstw z psianki oraz dozowanie leku musi odbywać się pod ścisłą kontrolą. W lecznictwie ludowym z kory i liści wytwarza się specyfiki na leczenie biegunki, zaparć, kamicy moczowej, zapalenia pęcherza, zapalenia oskrzeli, owrzodzenia skóry, brodawki, zapalenie powiek, egzemy, łuszczycę, trądzik i boreliozę. Z jagód na zapalenie mięśni, przykurcze, bóle głowy i napady padaczki. Odwary z łodyg na astmę, koklusz, żółtaczkę i jako lek przeciwrobaczy.

W ogrodnictwie:

Psianka jest atrakcyjna zarówno z uwagi na kwiaty, owoce jak i ulistnienie. Gdy ma oparcie zachowuje się jak pnącze, gdy go nie ma pokłada się i płoży. Na jednej roślinie występują jednocześnie kwiaty i owoce oraz kremowo-zielone liście. Sadzona była często w przydomowych ogródkach przy żywopłotach, w wiejskich gospodarstwach.

Ciekawostki

  • Solanum to nazwa jakiejś rośliny leczniczej, pochodzi prawdopodobnie od łacińskiego solamen – pociecha, otucha.
  • Nazwa gatunkowa dulcamara wskazuje na swoisty smak żutej rośliny (z łacińskiego dulcis – słodki i amarus – gorzki, cierpki, o ostrym smaku).
  • Łodyga z zewnątrz słodka, wewnątrz gorzka – stąd pochodzi nazwa rośliny (słodkogórz).
  • W dawnych czasach używana była jako trucizna. Jednocześnie w medycynie ludowej była cenionym lekarstwem. Dziś stosowana w homeopatii i w fitoterapii.
  • W Szwajcarii i w Niemczech roślina ta uchodzi za pożyteczny lek wykrztuśny i odkażający.
  • Okłady z naparu ułatwiają likwidację siniaków, wspomagają usuwanie przebarwień, rozjaśniają cerę, przyśpieszają leczenie urazów i kontuzji sportowych. Nalewka z ziela działa zmiękczająco na naskórek, oczyszczająco na pory, przeciwzaskórnikowo, wybiela piegi i plamy. Pomocny w leczeniu trądziku i wyprysków.
  • Napar z psianki nadaje puszystość i połysk włosom, usuwa drożdżaki i łupież ze skóry owłosionej, zapobiega elektryzowaniu się włosów.
  • O psiance pisał już Dioskorydes a potem w XVI wieku zielarze: Dodonaeus, Gesner, Lobelius, Lonicerus i inni. Zwali ją „Dulcis amara”
  • Psiankę nazywano polską lianą
  • W starych księgach zapisano:

„Jagody mają moc odurzającą, jadowitą”. U ludzi zażycie owych sprawuje gwałtowny wymiot, biegunkę, utratę zmysłów, szaleństwo, konwulsje, kurcz i samą śmierć… Ale roślina zażywana podług prawideł sztuki medycznej nader skutecznie leczy…

 

Józef Gerald Wyżycki

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Powered by WordPress
n