Jest to ptak z rodziny gołębi zwany też synogarlicą wschodnią lub gołąbkiem tureckim.

Gołębie to ptaki z rzędu gołębiowatych obejmującego 303 gatunki. Są to ptaki lęgowe zasiedlające dość zróżnicowane środowiska od lasów i parków aż do zieleńców miejskich i zwartej śródmiejskiej zabudowy. Mają ciało krępe, krótkie nogi i małą główkę z krótkim dziobem u nasady otoczonym woskówką. Żerują niemal wyłącznie na ziemi. Latają szybko, sprawnie i w locie są dość zwrotne. Posługują się wyłącznie lotem aktywnym z nieustanną pracą skrzydeł. Dziko żyjące gatunki gołębi w Polsce to: siniak grzywacz, sierpówka i turkawka.

Występowanie i środowisko

Sierpówka pierwotnie zamieszkiwała południową Azję, szczególnie Indie i Pakistan, obszar od Turcji po Japonię oraz część północnej Afryki. Dokładny obecnie obszar zasięgu sierpówki jest trudny do określenia, ponieważ jest to gatunek inwazyjny. W Europie stwierdzona była po raz pierwszy w1835 roku w południowej Bułgarii. W Polsce w 1940 roku pod Oleśnicą na Dolnym Śląsku oraz wiosną 1942 r. w Tarnowie i Krakowie. Pierwsze gniazda w Polsce zauważono w 1943 r. w Lublinie i Tarnowie. W latach 50. i 60. spotkać ją można było już w całej Europie Środkowej i południowej części Półwyspu Skandynawskiego oraz na Wyspach Brytyjskich. W 2005 roku poza zasięgiem sierpówki pozostawała tylko północna część Skandynawii i Rosji oraz część Półwyspu Iberyjskiego. Występowała również znacząco w Turcji, następnie skolonizowała Irak i Izrael a przez Hiszpanię dotarła do Maroka. Na pozaeuropejskich terenach występuje rzadziej i wyspowo.

W Polsce sierpówka jest obecnie pospolita i dość liczna. Jest ptakiem ściśle związanym ze środowiskiem luźnej zabudowy, wśród zieleni miejskiej, żyje w bliskim sąsiedztwie człowieka. Pospolicie występuje w parkach, ogrodach, sadach i na cmentarzach. Osiedla się w pobliżu ogrodów zoologicznych, magazynów, gospodarstw rolnych, zwłaszcza tam gdzie można znaleźć dużo pożywienia. Nie występuje w zwartych kompleksach leśnych i w regionach górskich.

Zimą sierpówka gromadzi się najczęściej w kępach drzew, tworząc duże stada wspólnie nocujących osobników. W dzień opuszczają stado by szukać pokarmu w pobliżu siedlisk ludzkich. Przylatują do karmników na okna i balkony, chętnie korzystają też z dokarmiania.

Środowisko miejskie nawet podczas dużych mrozów wytwarza własny, łagodniejszy klimat i zapewnia wiele schronień przed zimnem, wiatrem i śniegiem.

Opis gatunku

Sierpówka jest o wiele mniejsza od gołębia miejskiego i grzywacza, a takiej samej wielkości co turkawka. Jej długość to 30-34 cm, rozpiętość skrzydeł 48- 56 cm a masa ciała 180-210 g.

Ma smukłą sylwetkę z długim ogonem. Między samcem a samicą brak dymorfizmu płciowego w ubarwieniu i wielkości. Ogon wystaje daleko poza końce skrzydeł. Od spodu dwubarwny u nasady a na końcu biały. Głowa okrągła, dziób delikatny jednolicie ciemnoszary. Nogi czerwone, tęczówki oka czerwono-żółte. Upierzenie jednolicie beżowobrązowe, wierzch z brązowym odcieniem, pierś i brzuch płowo-żółtawe z różowym nalotem. Głowa od góry jest brązowoszara , a pozostała część szaroróżowa. Na karku czarna półobroża z białym obramowaniem górnej krawędzi. Zwana jest też „sierpem”, od którego wzięła się nazwa gatunkowa tego gołębia. Młode ptaki nie mają półobroży, mają bardziej matowe i brązowe upierzenie.

Gniazdo, lęgi, pokarm

Tereny lęgowe sierpówki zajmują w końcu zimy, a prawo zajętego terytorium samiec oznajmia donośnym, niskim gruchaniem „gu-guh-gu” akcentowanym na drugiej sylabie. Lądując wydaje często nosowe „hwah”. Samiec wykonuje wtedy często akrobatyczne loty z wyeksponowanego w terenie miejsca, wzbija się pionowo w górę a potem wraca w miejsce startu lecąc spiralnie na rozpostartych skrzydłach głośno gruchając.

Gniazdo zakładają wczesną wiosną gdy nie rozwijają się jeszcze liście drzew. Pierwsze gniazda zakładają na drzewach iglastych lub tujach, następne w dolnych konarach drzew liściastych lub zaroślach. Często sierpówki zakładają gniazda na balkonach i oknach w pojemnikach na kwiaty a nawet w karmnikach lub nieużywanych maszynach.

Sierpówka to gatunek lęgowy całoroczny, monogamiczny, utrzymuje więź z tym samym partnerem przez kolejne lata.

Gniazdo stanowi platforma z drobnych gałązek i korzonków w rozwidleniu gałęzi drzewa, niekiedy również we wnęce budynku, na poddaszach hal fabrycznych. Z braku drobnych patyczków jako budulca ptaki mogą użyć drutów, plastiku, sznurka i innych odpadków.

Jaja składają od marca do października (2-4 lęgi), jest ich zawsze dwa i wysiadywane są przez 14 – 16 dni przez oboje rodziców. Okres przebywania piskląt w gnieździe to 18 – 22 dni. Już w wieku dwóch tygodni opuszczają na krótko gniazdo poznając jego otoczenie. Młode opuszczają rodzinę i osiedlają się gdzie indziej w promieniu nawet 100 km od gniazda.

W naszych miastach sierpówki walczą o pokarm z gołębiami miejskimi, wróblami i kawkami. Polują na nie koty, kuny, jastrzębie i krogulce. Sroki i wrony wybierają im pisklęta.

W zależności od pory roku sierpówki spożywają nasiona traw, roślin zielonych i chwastów, zboża, jagody, owoce a także jadalne odpadki i rozsypany pokarm ptaków domowych (kur, kaczek).

Osobniki żyjące w osiedlach miast są mało płochliwe. Nie kryją się siadając na balkonach, oknach czy liniach energetycznych. Żerują chodząc spokojnie po ziemi w miejscach odsłoniętych. Rzadko pokarm zbierają na drzewach. W karmnikach najlepiej dokarmiać je kaszą gryczaną i ziarnami słonecznika.

Ciekawostki

• Nazwa łacińska decaocto jest próbą naśladowania głosu sierpówki. Hukanie składa się z trzech lub czterech części i brzmi jak: „dur-du-du” lub „duku-okto, duku-okto”. Głos jest czysty bez chrapliwych dźwięków.

• Pojawienie się sierpówki w Europie zawdzięczamy Turkom z Imperium Osmańskiego, którzy na przełomie XV-XVI wieku w wyniku podbojów w Azji, Europie i Afryce stworzyli potężne państwo sięgające od Turcji aż po Austrię, skąd dopiero w 1683 roku ich nasz król Jan III Sobieski. Imperium handlowało z Indiami sprowadzając przy okazji do Europy wiele ciekawych rzeczy i zwierząt. Serca Turków ujął też mały gołąb, który zadomowił się w Turcji, Azji Mniejszej i na Półwyspie Bałkańskim.

• Jeszcze 80 lat temu ptaków tych w Polsce w ogóle nie było. W latach 30-tych nastąpiła ekspansja na nowe tereny. Sierpówka przesuwała zasięg swojego występowania nawet 200 – 400 km rocznie, stając się na nowych terenach ptakiem osiadłym. Ornitolodzy nie znają ani jednego faktu tak szybkiego rozprzestrzeniania się jakiegokolwiek ptaka, jak to miało miejsce w przypadku tego gatunku.

• Tak szybkie kolonizowanie nowych terenów wynika z :
  – ogromnej rozrodczości; Sierpówki są w stanie wyprowadzić w ciągu roku nawet do sześciu lęgów, a aż 85 % młodych opuszcza gniazda, straty w lęgach są więc niewielkie co sprawia że gatunek jest nadal w ekspansji.
  – poszukiwanie nowych terytoriów przez młode osobniki, które osiedlają się zwykle w promieniu do 100 km od rodzinnego gniazda;
  – osobniki z pierwszych lęgów mogą przystępować do gniazdowania jeszcze w tym samym roku;
  – mało wyszukany pokarm i wymagania lęgowe;
  – umiejętność dostosowania się do różnych warunków środowiska i klimatu;

● Choć sierpówka jest w Europie Środkowej od 80. lat wciąż wiele drobnych ptaków wydaje na jej widok głosy ostrzegawcze, gdyż w locie przypomina sylwetką krogulca.

● Na terenie Polski gatunek ten jest objęty ochroną gatunkową, choć jest już po gołębiu miejskim najpospolitszym z dzikich gołębi.

● Pisklęta okryte żółtawoczarnym puchem karmione są wydzieliną (mleczkiem) z wola rodziców, później nasionami i po 3 tygodniach stają się lotne, opuszczają gniazdo, ale jeszcze rodzice przez tydzień karmią swoje młode.