n

Strzyżyk zwyczajny (Troglodytes troglodytes)

Nazywany też strzyżyk woleoczko, wole oczko, król myszy, pliszka królik pospolity, pokrzewka wołoweoczko, piegża krzciuszek, strzyżyk mysikrólik, strzyż. To gatunek małego ptaszka z rodziny strzyżyków. Strzyżyki to rodzina ptaków z rzędu wróblowatych, obejmująca około 85 gatunków ptaków, głównie tropikalnych. Ojczyzną tych ptaszków są obie Ameryki. Żyją tam wszystkie gatunki poza naszym, który zamieszkuje Eurazję i północną Afrykę.

Są to w większości małe ptaki mające krótkie skrzydła i zakrzywiony do dołu dziób. Niektóre gatunki często trzymają swój ogon postawiony pionowo w górę. Tak właśnie zachowuje się występujący w Polsce strzyżyk zwyczajny. Gatunek ten w zależności od miejsca występowania podzielono aż na 44 podgatunki, różniące się nieznacznie ubarwieniem.

Występowanie

W Polsce strzyżyk zwyczajny należy do ptaków lęgowych. Jest średnio liczny na obszarze niżowym kraju, lokalnie bywa liczny. Występuje też w górach osiągając granicę lasu nawet do 1400 m npm. Licznie zasiedla naturalne lasy, zwłaszcza nad Biebrzą i w Puszczy Białowieskiej. Nieco rzadziej spotyka się go na Śląsku i w Wielkopolsce. Podczas wiosennych i jesiennych przelotów pojawiają się w całym kraju, ale nie tworzą stad. Szczególnie często pojawiają się na Wybrzeżu.

Nielicznie, ale regularnie część strzyżyków pozostaje w naszym kraju na zimę. Część z zimujących pochodzi prawdopodobnie ze wschodu lub północy kontynentu i są zimowymi gośćmi, a ponieważ szukają pożywienia w pobliżu zabudowań, tym łatwiej możemy go zimą obserwować. Nasze strzyżyki nie podejmują bardzo dalekich wędrówek ze względu na wielkość i charakterystyczny lot. Ich przeloty to kilkaset kilometrów na zachód i południe Europy.

Środowisko występowania

Strzyżyk szczególnie jest pospolity w borach, wilgotnych lasach mieszanych i liściastych, z bujnym podszytem i runem nisko nad ziemią. Występują też w lasach świerkowych nad brzegami strumieni i źródeł, na zrębach leśnych, terenach podmiejskich oraz w parkach. Szczególnie upodobał sobie nadrzeczne łęgi olsy i podmokłe brzeziny. Na terenie naszego harcerskiego ośrodka obserwowałem go kilkakrotnie. Preferuje środowiska zasobne w pokarm, jak ugory, trzcinowiska, zdziczałe parki choć tam tylko żeruje, ale nie gnieździ się. Jego terenem lęgowym są zarośla, krzewy jeżyn, chrust, korzenie drzew, miejsca występowania paproci najczęściej w niewielkiej odległości od wody.

Wygląd

Strzyżyk jest jednym z najmniejszych ptaków europejskich. Długość ciała ok. 9 –11 cm, rozpiętość skrzydeł 13 – 17 cm, waga 9 g (lżejsze od niego są jedynie mysikrólik i zniczek). To ptaszek o okrągławej, drobnej sylwetce i krótkim szerokim ogonie zawsze trzymanym pionowo. Opuszcza go jedynie podczas żerowania. Upierzenie strzyżyka jest brązowe z ciemniejszymi prążkami na skrzydłach i ogonie, przy czym ubarwienie obu płci jest jednakowe. Ozdobą skromnego upierzenia są białe perełki na końcach nadlotek oraz nad okiem wąska kremowa brew. Oczy ma ciemnobrązowe, nogi rdzawobrązowe, dość długie i silne. Długi ostry i cienki dziób jest lekko zakrzywiony do dołu, brązowy, jaśniejszy u nasady.

Pomimo nawet licznego występowania trudno go dostrzec, jest ruchliwy i trzyma się gęstych zarośli. Po tym zachowaniu jednak łatwo go zidentyfikować, jest zwinny i niespokojny. Zachowuje ostrożność i starannie kryje się. W miejscach odsłoniętych pojawia się tylko na chwilę i szybko znika. Jego ruchy są nerwowe i gwałtowne. Lata słabo, furkocząc nisko nad ziemią. Charakterystyczne jest też wykonywanie dość zabawnych półprzysiadów.

Śpiew

Strzyżyk jest zawsze w dobrym nastroju i śpiewa nawet w czasie zimowych mrozów i śniegów. Jego śpiew jest nieco mechaniczny i składa się zawsze z tej samej melodyjnej zwrotki, z charakterystycznym trelem – „zitri – si, swi – swi – swi, ziu – ziu – ziu zerrr…, swi – swi – swi zerrr” i tp. Trel przypomina głos kanarka. Cały śpiew jest tak silny, że gdy nie widzimy strzyżyka, to możemy sądzić że wydaje go o wiele większy śpiewak. Zaniepokojony wydaje suchy terkot – „tek – tek” lub „czek” a wabiąc samiczkę – „cik cik terrr”. Gdy nadchodzi okres lęgowy tego małego ptaszka słychać nawet z kilkuset metrów. Przerwy w śpiewie wykorzystuje na żerowanie i budowę gniazda.

Lęgi

Strzyżyk buduje gniazdo zazwyczaj w pobliżu strumyka lub rzeki, pod korzeniami starych drzew, w wykrotach, zwalonych gałęziach lub nawet w stosie chrustu. Spotkano też gniazda w gęstwinie świerka a nawet pod drewnianymi lub słomianymi dachami stodół i innych zabudowań gospodarczych. Rzadko jednak powyżej 3 m nad ziemią.

Sezon lęgowy trwa od marca do lipca. W tym czasie strzyżyk wyprowadza dwa lęgi. Sam buduje na swoim terytorium kilka gniazd. Gniazda mają kształt dużej, jajowatej kuli i utkane są misternie z mchu, suchej trawy, gałązek, wysuszonych listków i pajęczyny. Do gniazda prowadzi mały otworek z boku. Samica „wizytuje” wybudowane gniazda i wybiera gniazdo lęgowe. Wyściela je miękkim materiałem: włosiem i piórami a następnie zaczyna znosić jaja. W tym czasie samiec w dalszym ciągu śpiewa usiłując zwabić następną samicę do któregoś z kolejnych gniazd. Może mieć 2 – 3 partnerki. Samica sama więc wysiaduje jaja i co pół godziny pożywia się pozostawiając „puste” gniazdo. W tym czasie bardzo często kukułka podrzuca do niego swoje jajo.

Samica strzyżyka składa 5 – 7 jaj w jednym lęgu. Są one białe z delikatnie czerwonymi plamkami, o wymiarach 16 x 13 mm. Po 14 – 16 dniach wysiadywania, samica na początku sama karmi swoje potomstwo. Dopiero gdy po następnych 15 – 16 dniach młode opuszczają gniazdo, samiec decyduje się wesprzeć samicę w żywieniu piskląt. Przez pewien czas młode słabo latają i dlatego chowają się razem w zaroślach oraz runie leśnym jak gryzonie. Na noc zawsze wracają do gniazda, niekoniecznie lęgowego. Często używają gniazd noclegowych samca. Jeśli przypadkiem rozproszą się wśród traw i zarośli zwabiają się wzajemnie wołając: „sift – sift” dopóki się nie odnajdą.

Wrogowie

Wśród ptaków drapieżnych strzyżyk z pewnością nie ma groźnych wrogów. Największe zagrożenie stanowią myszy i łasice, które niszczą jaja w gniazdach oraz pisklęta które wcześnie opuszczając gniazdo, rozbiegają się po zaroślach. Wiele dorosłych ginie w czasie wiosennych i jesiennych przelotów.

Pożywienie

Te sprawnie poruszające się po ziemi, ruchliwe i szybkie ptaszki podczas łowów uwidaczniają prawdziwą naturę małego łowcy, bezlitośnie chwytającego owady. Żerują prawie wyłącznie nisko, do 2 metrów nad ziemią, w niskiej roślinności runa i w podszycie. Strzyżyk szuka pożywienia w ściółce leśnej, w szczelinach kory i między kamieniami. Czasami żeruje tylko w dolnej części korony drzew, prześlizgując się między gałęziami w poszukiwaniu bezkręgowców.

Jego ofiarami są owady i stawonogi. Najchętniej zjada drobne chrząszcze i ich larwy, pająki a wśród nich długonogie kosarze. Przebywając nad strumieniami nie gardzi drobnym narybkiem i kijankami. To nie jedyny pokarm tego małego ptaszka. Chętnie zjada leśne owoce, jagody i nasiona, szczególnie jesienią i zimą gdy jest coraz mniej owadów.

Ciekawostki

  • Troglodytes pochodzi od greckiego słowa troglodytai i oznacza mieszkańca jaskiń, co nawiązuje zarówno do skłonności budowania obszernych gniazd w ukrytych miejscach, jak i do wyglądu samego gniazda.
  • Strzyżyk mimo niepozornego wyglądu potrafi przegonić i wystraszyć nawet dużo większych ptasich śmiałków. Pręży się wówczas, zadziera bojowo krótki ogonek i wydaje nerwowe, donośne terkoczące odgłosy.
  • Nie jest ptakiem towarzyskim i w niewielkie grupy skupia się tylko zimą. Nie tworzy stad.
  • Choć strzyżyki są samotnikami tworzą zimą grupy nocujące wspólnie. Rekordowe „noclegowisko” skupiło 96 przytulonych do siebie osobników.
  • Jest mistrzem w przeciskaniu się przez największy gąszcz i najwęższe szczeliny.
  • Dzięki umiejętności szperania we wszystkich kącikach, prawie nigdy nie cierpi głodu i nawet w najsroższe zimy znajduje pod dostatkiem owadów, zwłaszcza że zagląda pod strzechy do stodół lub obór. Jest tez zawsze w dobrym nastroju i śpiewa nawet w czasie mrozu i śniegu.
  • W związku ze słabo wykształconym lotem, co wobec krótkich skrzydeł jest zrozumiałe, strzyżyk jest w nieustannym ruchu. Przemyka niczym mysz przez niskie zarośla i znika w pełnych zakamarków wykrotach i nadbrzeżnych skarpach lub stertach chrustu, by pojawić się znów gdzie indziej. Jest mistrzem znikania i kamuflażu.
  • Pisklęta po opuszczeniu gniazda wracają do niego na noc, śpią przytulone do siebie z matką w środku pierzastej kuli.
  • Młode pierwszego lęgu opiekują się młodszym rodzeństwem pomagając samicy w karmieniu ich owadami.
  • Strzyżyk żyje przeciętnie tylko 2 lata.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Powered by WordPress
n