n

SZCZEĆ POSPOLITA (Dipsacus fullonum)

Roślina z rodziny szczeciowatych obejmująca 15 gatunków pochodzących z obszarów o umiarkowanym klimacie. W Polsce występują 4 gatunki – pospolita zwana też szczecią leśną, wykrawana, owłosiona i włókiennicza zwana też barwierską, która kiedyś używana była w przemyśle włókienniczym przy gręplowaniu wełny.

"Dipsacus spp Sturm1" by Johann Georg Sturm (Painter: Jacob Sturm) - Figure from Deutschlands Flora in Abbildungen at http://www.biolib.de. Licensed under Public domain via Wikimedia Commons - http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Dipsacus_spp_Sturm1.jpg#mediaviewer/File:Dipsacus_spp_Sturm1.jpg

„Dipsacus spp Sturm1” by Johann Georg Sturm (Painter: Jacob Sturm) – Figure from Deutschlands Flora in Abbildungen at http://www.biolib.de. Licensed under Public domain via Wikimedia Commons – http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Dipsacus_spp_Sturm1.jpg#mediaviewer/File:Dipsacus_spp_Sturm1.jpg

Z

WYSTĘPOWANIE I ŚRODOWISKO

Rodzimym obszarem występowania tej rośliny jest Europa, Azja Zachodnia i Afryka Północna. W Polsce pospolita na niżu i pogórzu, rośnie w lasach, zaroślach, na przydrożach oraz w rowach nad brzegami ścieków i rzek. Roślina mrozoodporna, inwazyjna lubiąca miejsca bardzo słoneczne, przeciętnie ciepłe. Lubi podłoże umiarkowanie żyzne, glebę przeciętnie wilgotną o obojętnym pH, kamienistą żwirową – średnio zwięzłą.

DSC_3666 (Medium)

OPIS ROŚLINY

Szczeć pospolita to duża dwuletnia roślina zielna. W pierwszym roku z mocno rozgałęzionego korzenia wyrasta tylko silnie rozwinięta rozeta liści odziomkowych. Liście w rozecie są duże krótkoogonkowe, podłużnie jajowate, tępo ząbkowane o jasnych u dołu zgrubiałych kolcach. Blaszka liściowa jest głęboko unerwiona i wygląda jak pomarszczona. Liście te obumierają w drugim roku prze okresem kwitnienia, a zamiast nich pojawia się łodyga pojedyncza, sztywna, kanciasta w górze gałęzista, kolczasta. Łodyga kwiatowa dorasta nawet do 2 m wysokości i posiada duże, lancetowate, długozaostrzone liście. Liście te są bez ogonków siedzące, u nasady zachodzą na siebie tworząc dużą miseczkę w której zbiera się woda opadowa.

"Karde mit Wasser" by Simon Eugster --Simon 19:31, 29 June 2006 (UTC) - Own work. Licensed under Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 via Wikimedia Commons - http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Karde_mit_Wasser.jpg#mediaviewer/File:Karde_mit_Wasser.jpg

„Karde mit Wasser” by Simon Eugster –Simon 19:31, 29 June 2006 (UTC) – Own work. Licensed under Creative Commons Attribution-Share Alike 3.0 via Wikimedia Commons – http://commons.wikimedia.org/wiki/File:Karde_mit_Wasser.jpg#mediaviewer/File:Karde_mit_Wasser.jpg

Główne ich nerwy porośnięte są kolcami, a brzegi pikowane lub całobrzegie. Łodyga w górnej części jest rozgałęziona, a każde rozgałęzienie jest zakończone kwiatostanem. Kwiatostan jest w kształcie podłużnie jajowatej główki i osiąga do 8 cm długości. Składa się on nawet z 2000 drobnych kwiatków, a każdemu kwiatkowi towarzyszy ostro zakończona podsadka kwiatowa. To podsadki tworzą szyszkowaty kwiatostan. Kwiaty w koszyczkach są bardzo drobne różowe lub purpurowe i każdy z nich otoczony jest krótką przysadką. Kwiatostan zaczyna kwitnąć od środka do zewnątrz, tworząc początkowo jeden, a następnie dwa przesuwające się pierścienie. Wraz z przekwitaniem pojawiają się nasiona, które również dojrzewają systematycznie tak jak kwitły kwiaty. Roślina kwitnie od lipca do sierpnia w drugim roku życia.

DSC_3662 (Medium)

ZASTOSOWANIE W MEDYCYNIE

Surowcem leczniczym tej rośliny jest korzeń i liście. Korzenie wykopuje się wiosną lub jesienią, liście zbiera się przed i w czasie kwitnienia, robi się z nich nalewki, odwary i intrakt. Surowce te obfitują w kwas chlorogenowy, chinowy i kawowy, ponadto w istotne irydoidy (cefelarozyd, dipsakotynę i dipsakan), trójterpeny (kwas ursolowy), saponiny i alkaloidy. Preparaty ze szczeci działają bakteriobójczo, przeciwzapalnie i co jest bardzo istotne ochronnie na wątrobę, co jest zasługą kwasów fenolowych i kwasu ursolowego. Irydoidy z kolei likwidują ból i działają jak naturalne antybiotyki. Wykazują też działanie przeciwzapalne i przeciwreumatyczne. Szczeć jest wykorzystywana również w leczeniu takich chorób jak dna moczowa, artretyzm, reumatyzm, borelioza, choroby płuc oraz choroby wrzodowej żołądka. Leczy też stany zapalne skóry, wypryski i zmiany skórne. Jest wymieniona także jako roślina o działaniu przeciwpasożytniczym. Uważana jest też za roślinę poprawiającą krążenie oraz przydatną w procesach rekonwalescencji po przewlekłych chorobach połączonych z utratą wagi. Wzmacnia ścięgna i kości, działa na dolegliwości związane z bólami krzyża, kończyn, kolan oraz przeciwbólowo przy bolących opuchliznach.

DSC_3661 (Medium)

CIEKAWOSTKI

  • Nazwa rodzajowa „Dipsacus” pochodzi od greckiego czasownika „spragniony”. Jest to nawiązanie do miseczek z wodą opadową jakie tworzą nasady liści, a czasem z tej wody korzystają ptaki.

  • Jedna z hipotez mówi, że roślina jest częściowo owadożerna, bo w wodzie zgromadzonej w zbiorniczkach topią się owady zagrażające szczeci – mrówki i mszyca, ich ciała ulegają rozkładowi, a roślina wykorzystuje uzyskane składniki. Druga hipoteza mówi, że zbiorniczki dostarczają wodę do korzeni w czasie wiatru i po przedziurawieniu ścian zbiorniczków kolcami. Jaka jest w rzeczywistości rola zbiorniczków jeszcze nie zbadano.

  • Dużą popularność szczeć zyskała w XII wieku dzięki rewolucjonistom w dziedzinie medycyny naturalnej takim jak Hildegarda z Bingen. Szczeć stosowano przede wszystkim w leczeniu dny moczanowej, artretyzmu i reumatyzmu. Obecnie jednak roślina ta zasłynęła w leczeniu boreliozy. Wielu fitoterapeutów twierdzi o jej przydatności w walce z tą chorobą. Leczenie boreliozy po ukąszeniu kleszcza to obecnie temat szeroko dyskutowany. Powszechnie wiadomo, że antybiotykoterapia ma poważne wady: trwa długo i nie gwarantuje całkowitego wyleczenia, z przy tym osłabia organizm i czyni go podatnym na inne choroby. Natomiast szczeć wzmaga układ odpornościowy pomagając organizmowi w pozbyciu się boreliozy.

  • Roślina doskonale nadaje się do kompozycji kwiatowych na rabatach i trawnikach. Owocostany po zasuszeniu nadają się do suchych bukietów i kompozycji. Bardzo łatwo barwią się na różne kolory.

  • Szczeć odznacza się dużą miododajnością, dlatego warto uprawiać ją w naszych pasiekach, ogrodach i działkach dla zwiększenia pożytku pszczół. Na jednym kwiatostanie pracuje często kilka pszczół zbierając nektar i pyłek. Szczeć produkuje dużo nektaru i dlatego przyciąga wiele owadów. Motyle uwielbiają szczeć i zlatują się
    z dalekich zakątków.

  • Dojrzałe nasiona są przysmakiem naszych sikor i szczygłów.

  • Szczeć dawniej uprawiana była na skalę przemysłową. Wytwarzano z niej zgrzebła do gręplowania wełny. Dojrzałe, wysuszone koszyczki kwiatów były też montowane
    w ręcznych szczotkach i używane do wykańczania tkanin wełnianych przez wyczesywanie ich powierzchni dla nadania odpowiedniej faktury. Jeszcze dzisiaj tą metodą produkuje się cieniutki kaszmir lub naturalny welur.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Powered by WordPress
n