n

Ważki (ODONATA)

To rząd owadów zaliczanych do podgromady owadów uskrzydlonych, zasługujących na miano dinozaurów wśród owadów. Współczesne gatunki zachowały wiele pierwotnych cech i niewiele różnią się od praprzodków, z których najstarsi pojawili się w karbonie, 300 milionów lat temu.
Obecnie żyje około 3700 gatunków, z których kilkadziesiąt zamieszkuje Polskę (73). Współczesne ważki należą prawie bez wyjątku do dwóch grup (podrząd) WAŻEK RÓWNOSKRZYDŁYCH i WAŻEK RÓŻNOSKRZYDŁYCH.
Ważki równoskrzydłe są średniej wielkości, mają obydwie pary skrzydeł podobne do siebie kształtem. Oczy ich są oddalone od siebie. Cechą charakterystyczną jest składanie skrzydeł ponad ciałem lub kielichowe rozłożenie w stanie spoczynku.
Postacie larwalne oddychają skrzelotchawkami umieszczonymi na końcu odwłoka.
Ważki różnoskrzydłe mają dwie pary niezależnie poruszających się skrzydeł, które nie są składane w stanie spoczynku, ważka rozkłada je na boki. Oczy są duże ułożone tuż obok siebie lub stykające się ze sobą. Larwy oddychają za pośrednictwem końcowego odcinka jelita (skrzelotchawki rektalne).
 

Wygląd i środowisko życia.

Ciało mają smukłe, o długości od 18 do 130 mm, cylindryczne, z reguły jaskrawo ubarwione, często metalicznie błyszczące. Głowa szersza od tułowia, bardzo ruchliwa. Oczy złożone duże, wypukłe zazwyczaj pokrywające więcej niż połowę powierzchni głowy. Czułki krótkie, 3-7 członowe, narządy gębowe gryzące, żuwaczki potężne, zaopatrzone w mocne kutykularne zęby.
Tułów masywny, odnóża niezbyt długie słabe, służące głównie do chwytania zdobyczy, skrzydła wydłużone, błoniaste, gęsto użyłkowane, w spoczynku rozpostarte na boki lub uniesione ku górze.
Odwłok bardzo długi, cienki, zbudowany z 10-12 segmentów, na końcu ciała znajdują się jedna (samica) lub dwie (samiec) pary wyrostków analnych, a na brzusznej stronie 2/3 segmentu odwłoka samców – specyficzny aparat rozrodczy.
Ważki to owady duże lub średniej wielkości rozpiętości skrzydeł największych gatunków dochodzi do 18 cm.
Głównym ich zmysłem orientacyjnym jest doskonale rozwinięty wzrok.
Narządy gębowe typu gryzącego, wyposażone w liczne ząbki.
W locie osiągają znaczne prędkości, niektóre gatunki potrafią latać we wszystkich kierunkach przekraczając szybkość 10 m/s. Jako jedne z nielicznych owadów opanowały lot wiszący i przewidują tor lotu ofiary, precyzyjnie atakują.
Polują na latające owady np. komary i muchy chwytając je nogami.
Niektóre mniejsze gatunki polują chodząc po roślinach. Gody ważek odbywają się w locie, poprzedzają je walki samców. Samice składają jaja do wody lub na roślinność wodną. Rozwój jaj trwa kilka tygodni.
Ważki przechodzą przeobrażenie niezupełne. Larwy ważek typowych owadów dwuśrodowiskowych żyją w środowisku wodnym. Zarówno dorosłe owady jak i larwy należą do drapieżników pełniących znaczącą rolę w utrzymywaniu równowagi biologicznej. Larwy polują czatując lub powoli podkradając się do ofiary.
Do jedzenia zdobyczy służy im maska, specyficzny łyżkowaty narząd wyrzucany z wielką szybkością, będący przekształconą częścią aparatu gębowego.
Postać dorosła może paść ofiarą postaci larwalnej podczas składania jaj, gdy zanurza odwłok w wodzie.
Dorosłe osobniki dożywają wieku od kilkunastu do kilkudziesięciu dni w zależności od gatunku, larwy żyją dłużej od kilku miesięcy nawet do 4-5 lat.
Najwięcej gatunków ważek pojawia się wiosną już nawet pod koniec kwietnia i w zależności od gatunku pojawiają się przez całe lata do końca listopada.
Środowiskiem ich życia są nadbrzeża jezior rzek i rzeczek o obfitej roślinności. Zarastające zbiorniki wodne, bagna i moczary.
Ważki głównie w okresie poprzedzającym rozród przebywają często z dala od wody, także w środowiskach suchych i nagrzanych na polach, uprawach leśnych.
Wiele gatunków ważek jest stosunkowo odpornych na zmiany w środowisku, powodowane przez człowieka, takie jak zanieczyszczenie wód oczywiście w pewnych granicach. Najbardziej zagrożone ważki należą do środowisk małych rzek, strumieni i torfowisk. Spowodowane jest to degradacją i wysychaniem, oraz znacznym zanieczyszczeniem wody.

 

SYSTEMATYKA POLSKICH WAŻEK.

RZĄD: WAŻKI (ODONATA)
I.PODRZĄD: WAŻKI RÓWNOSKRZYDŁE (ZYGOPTERA)
1.RODZINA: ŚWITEZIANKOWATE (CALOPTERYGIDAE)
RODZAJ: Świtezianka (CALOPTERYX) występuje dwa gatunki świtezianki: błyszcząca i dziewica.
2.RODZINA: PAŁĄTKOWATE (LESTIDAE)
RODZAJ: STRASZKA (SYMPECMA) – występuje dwa gatunki straszki: pospolita i północna.

 
Straszka Północna (Sympecma paedisca) – gatunek chroniony.

RODZAJ: PAŁĄTKA (LESTES) – występuje sześć gatunków pałątki: południowa, podobna, wielkoplama, pospolita, mała, zielona.
3.RODZINA: PIÓRONOGOWATE (PLATYNCEMIDIDAE)
RODZAJ: PIÓRONÓG (PLATYCNEMIS) – występuje jeden gatunek pióronóg zwykły.
4.RODZINA: ŁĄTKOWATE (COENAGRIONIDAE)
RODZAJ: TĘŻNICA (ISCHNURA) – występuje dwa gatunki tężnica wytworna i mała.
RODZAJ: NIMFA (ENALLAGMA) – występuje jeden gatunek nimfa stawowa.
RODZAJ: ŁUNICA (PYRRHOSOMA) – występuje jeden gatunek łunica czerwona.
RODZAJ: ŁĄTKA (COENAGRION) – występuje siedem gatunków łątka zielona, stawowa, wiosenna, ozdobna, dziweczka, wczesna, zalotna.

 
ŁĄTKA ZIELONA (Coenagrion armatum) – to gatunek skrajnie zagrożony znajdujący się w czerwonej księdze i na czerwonej liście, a ŁĄTKA OZDOBNA (Coenagrion ornatum) jest na czerwonej liście ważek.

RODZAJ: OCZOBARWNICA / ŁĄTKA (ERYTHROMMA) – występuje trzy gatunki: łątka jeziorna i oczobarwnica większa i mniejsza.
RODZAJ: IGLICZNIA (NEHALEWNIA) – występuje jeden gatunek iglica mała.
 
IGLICA MAŁA (Nehalennia speciosa) – jest gatunkiem bardzo wysokiego ryzyka, silnie zagrożonym wyginięciem.

II.PODRZĄD: WAŻKI RÓZNOSKRZYDŁE (ANISOPTERA)
1.RODZINA: GADZIOGŁÓWKOWATE (GOMPHIDAE)
RODZAJ: GADZIOGŁÓWKA (GOMPHUS) – występuje dwa gatunki gadziogłówka żółtonoga i pospolita

 
GADZIOGŁÓWKA ŻÓŁTONOGA (GOMPHUS FLAVIPES) należy do gatunku chronionego.

RODZAJ: TRZEPLA (OPHIGOMPHUS) – występuje jeden gatunek trzepla zielona.
RODZAJ: SMAGLEC (ONYCHOGOMPHUS) – występuje jeden gatunek smaglec mniejszy.

2.RODZINA: ŻAGNICOWATE (AESHNIDAE)
RODZAJ: ŻAGNICZKA (BRACHYTRON) – występuje jeden gatunek żagniczka zwyczajna.
RODZAJ: ŻAGNICA/ŻAGIEW (AESHNA) – występuje dziewięć gatunków żagnica południowa, północna, sina, wielka, ruda, torfowa, jesienna, torfowicowa, zielona.

 
ŻAGNICA PÓŁNOCNA (AESHNA SUBARCTICA) jest pod ochroną, gatunek jest bliski zagrożenia.
ŻAGNICA ZIELONA (AESHNA VIRIDIS) jest pod ochroną.

 RODZAJ: HUSARZ (ANAX) – występuje trzy gatunki husarza: wędrowny, władca i mniejszy.

3.RODZINA: SZKLARNIKOWATE (CORDULEGASTRIDAE)
RODZAJ: SZKLARNIK (CORDULEGASTER) – występuje dwa gatunki szklarniak górski i leśny.

 
SZKLARNIAK LEŚNY (CORDULEGASTER BOLTONII) – jest pod ochroną, silnie zagrożony wyginięciem.
 

4.RODZINA: SZKLARKOWATE (CORDULIIDAE)
RODZAJ: SZKLARKA ( CORDULIA) – występuje jeden gatunek szklarka zielona.
RODZAJ: MIEDZIOPIERŚ ( SOMATOCHLORA) – występuje cztery gatunki miedzipierś górska, północna, metaliczna, żółtoplama.

 
MIEDZIOPIERŚ GÓRSKA I PÓŁNOCNA jest pod ochroną, obecnie należą do gatunków bardzo wysokiego ryzyka, narażone są na wyginięcie.

RODZAJ: PRZENIELA (EPITHECA) – występuje jeden gatunek przeniela dwuplama.

5.RODZINA: WAŻKOWATE (LIBELLULIDAE)
RODZAJ: WAŻKA (LIBELLULA) – występuje trzy gatunki ważka płaskobrzucha, ruda i czteroplama.
RODZAJ: LECICHA (ORTHETRUM) – występuje cztery gatunki leciechy: białoznaczna, południowa, pospolita, mała.
RODZAJ: SZAFRANKA (CROCOTHEMIS) – występuje tylko jeden gatunek szafranka czerwona.
RODZAJ: SZABLAK (SYMPETRUM) – występuje dziewięć gatunków szablak szkocki, pszypłaszczony, żółty, wiosenny, południowy, górski, krwisty, podobny, zwyczajny.
RODZAJ: ZALOTKA (LEUCORRHINIA) – występuje pięć gatunków zalotki białoczelna, spłaszczona, wątpliwa, większa, czerwonawa.

 
ZALOTKA SPŁASZCZONA, BIAŁOCZELNA I WIĘKSZA to gatunki pod ochroną. Zalotka spłaszczona narażona jest już na wyginięcie.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Powered by WordPress
n