n

WAWRZYNEK WILCZEŁYKO

(Daphne mezereum), nazywany też wężowym drzewem, diabelskim krzakiem lub krzewem nędzy, należy do rodziny wawrzynkowatych.

Występowanie i siedlisko:

W Europie występuje na południu po Pireneje, Kalabrie i Bałkany, na północy po Anglię południową, Belgię i Norwegię, na wschodzie po Syberię, Autaj i Kaukaz. Występuje też w Azji Mniejszej.

W Polsce występuje dość często w południowej, wschodniej i północno-wschodniej części, rzadziej w rozproszeniu na pozostałym obszarze. W górach rośnie głównie w reglu dolnym i dochodzi do piętra kosówki.

Upodobał sobie cieniste lasy liściaste i mieszane, czasem bory, zręby i zarośla. Preferuje gleby świeże i zasadowe, szczególnie wapienne, ilaste i gliniaste. Muszą być wilgotne lub mokre o odczynie od kwaśnego do zasadowego (pH 4 – 7,3). Rzadziej występuje na suchych glebach bielicowych lub brunatnych wytworzonych z piasku.

Image 

Opis:

Jest to krzew zrzucający na zimę liście o wysokości do 150 cm. Gałązki za młodu omszone pokryte żółto-brunatną korą, starsze nagie ciemne szaro brązowe pomarszczone, lekko lśniące. Liście skrętoległe, całobrzegie, zaostrzone lancetowate, zwężone stopniowo w bardzo krótki ogonek, nagie. Są gęsto skupione na końcach gałązek, z wierzchu ciemnozielone, spodem sinozielone, długości 3-12 cm i szerokości do 2 cm, po roztarciu nieprzyjemnie pachną.

Wawrzynek wilcze łyko kwitnie bardzo wczesną wiosną, jako pierwszy ze wszystkich naszych krzewów. Obupłciowe kwiaty zimują w pachwinach opadłych zeszłorocznych liści w pączkach okrytych łuseczkowatym listkiem przykwiatowym. Rozwijają sie w marcu, a nieraz i w lutym. Są różowe, różowoczerwone czasami białe, o przyjemnym hiacyntowym, intensywnym zapachu, niepozorne długości od 4-10 mm, skupione zwykle po 2-3 pozbawione płatków korony. Kielich o czterech lilioworóżowych działkach, które wraz z rurkowatym dnem kwiatowym takiej samej barwy przypominają swym wyglądem koronę płatkową. Słupek górny dwuramieniowy, osiem pręcików. Przyciąga owady z długimi trąbkami takie jak pszczoły, muchówki i motyle. Roślina miododajna, nektar wydzielany przez miodunki.

W wyniku zapylenia powstają w czerwcu i lipcu, czerwone, jajowate lub kuliste owoce wyrastające wokół gałązki poniżej liści i zwykle szybko opadają. Są czerwone, mięsiste jagody pestkowce o długości do 10 mm i 8 mm szerokości.

Zawierają jedno nasienie o powierzchni gładkiej, połyskującej, koloru żółtawego z ciemnymi plamami.

Kształt nasion jest prawie kulisty z ostrym zakończeniem, średnica 3,5-4 mm.

Owoce rozsiewane są przez ptaki zwłaszcza drozdy i rudziki chętnie zjadające czerwone pestkowce. Nasiona nie ulegają strawieniu w ich przewodach pokarmowych z czasem są wydalane.

Image 

Zagrożenie i ochrona:

Ze względu na wczesnowiosenne, aromatyczne kwiaty kuszące swym urokiem wawrzynek wilcze łyko jest niszczony poprzez obłamywanie gałązek oraz przesadzanie do ogrodów przydomowych. Jest również zagrożony z powodu kurczenia się powierzchni lasów liściastych w wyniku gospodarki człowieka. Nie sprzyja to oczywiście jego dalszej egzystencji w naszych lasach i dlatego podlega wawrzynek ścisłej ochronie gatunkowej.

UWAGA ROŚLINA TRUJĄCA!

We wszystkich organach, a szczególnie w łyku kory i owocach, występują toksyczne składniki o ostrym palącym smaku i silnie drażniącym działaniu. Składniki te są mieszaniną żywicowatych substancji, z których udało się wyodrębnić 2 czyste związki: mezereinę i dafnetoksynę oraz saponiny, garbniki i olejek eteryczny. Wymienione związki są wrażliwe na kwasy i alkalia nie ulegają jednak zniszczeniu przez suszenie. Tak więc cała roślina jest silnie trująca, oczywiście tylko dla ssaków. Sześć jagód może uśmiercić wilka, a 10-12 człowieka.

Z tego względu należy odradzać uprawy tej rośliny w parkach i ogrodach, nader często dochodzi do wypadków z dziećmi , które zjadają owoce zwiedzone ich pięknym wyglądem. Kończy się to na ogół tragicznie bowiem po spożyciu dochodzi do uszkodzenia nerek, centralnego systemu nerwowego i układu krążenia. Niestety około 30 % zatruć prowadzi do śmierci. Także w zatruciach nie kończących się śmiercią jeszcze przez dłuższy czas mogą pozostać zaburzenia żołądkowo – jelitowe i objawy uszkodzenia nerek i dróg moczowych.

Objawy zatrucia:

Po przyjęciu doustnym owoców najczęściej występuje zaczerwienienie i obrzęk błony śluzowej jamy ustnej w miejscu kontaktu, ewentualnie całej twarzy, bolesność, palenie i drapanie warg, języka i gardła. Trudno gojące się zapalenie jamy ustnej. Także ślinotok, trudność przy połykaniu, uczucie pragnienia, bóle żołądka, nudności i wymioty, biegunka z kolkami. Owrzodzenie jelit. W następstwie bóle i zawroty głowy, stany pobudzenia, podwyższona temperatura, częstoskurcze, osłabienie, duszności, drgawki. Objawy uszkodzenia nerek.

Przy kontakcie ze świeżą korą lub sokiem następuje zapalenie skóry tj. rumień, obrzęk, pęcherze, pryszcze. W ciężkich przypadkach owrzodzeniowy rozpad tkanki skóry w miejscu kontaktu. Toksyczne składniki mogą spowodować martwicę skóry. W każdym takim przypadku potrzebna jest natychmiastowa pomoc lekarska.

Image

Zastosowanie:

  • roślina ozdobna, ma ozdobne zarówno kwiaty jak i owoce, uprawiane są różne odmiany.

  • jak większość roślin trujących, wawrzynek używany jest też w medycynie ludowej, ale tylko zewnętrznie, przy podrażnieniach skóry i w leczeniu gośćca i przeciwreumatycznie. 

Ciekawostki:

  • pierwszy człon łacińskiej nazwy Daphe, wywodzi się od dawnego mitu greckiego. Otóż bóg Apollo upodobał sobie nimfę górską Dafne. Nimfa uciekając przed jego natarczywymi zalotami poprosiła o pomoc Matkę Ziemię, która była kapłanką. Bogini usłuchała prośby i zamieniała Dafne w krzew według niektórych autorów – lawendowy, a według innych wawrzynka.

  • nazwa drugiego członu polskiej nazwy „wilcze łyko” prawdopodobnie pochodzi od własności kory wawrzynka, zetknięcie zawartej w niej silnej trucizny z ludzką skórą powoduje powstawanie pęcherzy, obrzęków, owrzodzeń, trudno gojących się ran, a czasami może doprowadzić do martwicy skóry. Tą właściwość wawrzynka wykorzystywali dawniej żebracy, aby wzbudzić litość i tym samym uzyskać większe datki.

  • wawrzynek jako lek znany był od czasów Hipokratesa, dziś tylko w lecznictwie ludowym i homeopatycznym.

  • trujące właściwości znalazły swój wyraz w ludowej nazwie gatunku, gdyż określenie „wilczy” stosowano do roślin trujących.

  • pomimo, że dla ssaków cała roślina jest trująca dla owadów i ptaków nie szkodzi.

  • trzmiele, które mają krótkie narządy pyszczka i nie mogą dostać do nektaru w kielichach wygryzają w rurce okwiatu dziurkę i w ten sposób dostaje się do słodkiego nektaru nie zapylając kwiatu – łakomczuchy.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Powered by WordPress
n