n

Wiosna wody i światła

W ostatnich dniach lutego, w marcu, wtedy gdy mocniej zaświeci słońce – na końcach gałązek drzew, na soplach zwisających z dachów zabudowań pojawiają się krople przezroczystej wody. Spadając, znaczą ciemne plamki, małe otworki w śniegu, które utraciły już swą zimową twardość. śnieg staje się porowaty i miękki, nabiera tonów błękitno-złotych. Z pni drzewnych ściekają załomami kory drobniutkie wężyki wody, dokoła drzew powstają koliste zagłębienia. Drobne strumyczki spływające w zagłębienia, drążą pod śniegiem tuneliki, łączą się z innymi, powstają małe jeszcze, ale migające w słońcu i dźwięcznie bulgocące potoczki spływające ku potoczkom prawdziwym, do których spływa topniejący lód. Woda z roztopów spływa głównie do strumyków, rzeczek i cieków wodnych oraz zbiorników wodnych, a tylko w małym stopniu zwiększa wilgotność pól uprawnych i łąk. Jest za to przyczyną wylewów i powodzi. Następuje wiosna wody, często bywa przerwana nawrotami mrozu i śnieżycami. Niebo znów zaciągają chmury, szaleją wichury łamiące obciążone śniegiem konary i całe młode drzewka.
 
Image
 
Image 

Czuje się jednak, że są to ostatnie dni panowania zimna, że światem rządzi już rzeczywiście życiodajne słońce.

Każdego roku jest inaczej przyroda jest kapryśna, a koniec lutego i marzec doprowadza nas do kalendarzowej wiosny (21.III) i zrównania dnia z nocą.

W lasach i ogrodach wysuwają się już nad śnieg kwiaty śnieżyczki przebiśniegu i śnieżycy wiosennej. W ogródkach zakwitają krokusy (szafrany), które na naturalnych stanowiskach, łąkach podgórskich śpią jeszcze spokojnie. Pierwszym najważniejszym, wszędzie występującym sygnałem wiosny jest jednak kwitnienie leszczyny. Na bezlistnych gałązkach pojawiają się – powiewające na wietrze bazie, z których sypie się żółtawy pyłek (kwiaty męskie) oraz drobne o czerwonych znamionach (kwiaty żeńskie). Prawie jednocześnie zaczynają srebrzyć się bazie na iwie leśnej wierzbie. Wkrótce pojawiają się także bazie na topolach.

Image

Image

Image

W borze sosnowym po stopnieniu się śniegów mało jest oznak wiosny, widzimy tylko, że przetrwały zimę nie tracąc barwy szare porosty żywo zielone poduszki mchów, pędy wrzosu, borówki i niektóre paprocie.

Wiele zmian natomiast zachodzi w lasach liściastych. Poza wspomnianymi już śnieżyczką i śnieżycą w prześwietlonym, o nagich jeszcze konarach drzew lesie całymi płatami kwitną zawilce gajowe, nieco później zawilce żółte, niebieskie przylaszczki, purpurowe kokorycze, fioletowe i niebieskie miodunki, żółte ziarnopłony.

Na pobrzeżu borów sosnowych wznoszą się niebieskie kielichy okrytych włoskami kwiatów sasanek.

Te wczesne wiosenne rośliny runa są światłożądne, muszą się spieszyć z wydaniem nasion zanim las się zaciemni.

Image

Kwitną też drzewa. Ich kwiaty są drobne i niepozorne. Większość drzew to rośliny dwupienne, kwiaty wiatropylne, łatwiej jest teraz, gdy dopiero rozwijają się z pączków liście i nie stawiają gęstej zapory, przenieść się z wiatrem drobniutkim pyłkom. Barwami swych kwiatów pierwsze wiosenne rośliny przywabiają pierwsze owady.

Wśród zwierząt leśnych wielkie panuje poruszenie. Najwięcej uwagi przyciągają teraz ptaki – zaczynają się przyloty, poszczególne osobniki są dobrze widzialne, zachowują się głośno. Najlepsza to pora na obserwacje ornitologiczne.

Można teraz notować daty przylotów poszczególnych gatunków, można, obserwując rozpoznanego ptaka uczyć się dźwięków jego śpiewu, można podpatrzyć kto i gdzie szykuje sobie gniazdo.

Image 

W marcu, czasem pod koniec lutego przylatują szpaki i momentu tego nie sposób przeoczyć. Są nagle wszędzie, jak gdyby wcale nie zmęczone podróżą, od razu zaczynają śpiewać. Niejaki to śpiew, trzeszczenie i pogwizdywanie, czasem coś zapożyczonego ze śpiewu innego gatunku, czy zgoła naśladowanie miauczenia kota czy skrzypu piły. Ale jak ten ptak to przeżywa. Jak pulsuje nim gardziołko, jak trzepocze w takt skrzydełkami. Piękny to widok. Pierwsze są samczyki, one też wybierają miejsca na gniazdo. Najczęstszy to, mieszkaniec skrzynek lęgowych.

Od świtu śpiewają już kosy. Na początku marca samica kruka składa jaja, pod koniec tegoż miesiąca wykluwają się już pisklęta.

Image 

Zasiadają gniazda wrony siwe, gawrony północne odlatują, a powracają te nasze i też przystępują do budowy gniazd. Kuliste gniazdo zakłada sroka, dawniej mieszkanka lasu i śródpolnych zadrzewień, dziś pospolita także w osiedlach miejskich. Gniazda budowane są w marcu już przez wszystkie prawie ptaki i te, które spędzają u nas cały rok i te które krótko i niezbyt daleko odlatują, ustępując miejsca osobnikom tego samego gatunku żyjącym dalej na północy, i ci prawdziwi wędrowcy powracający do nas z Afryki czy południa Europy.

Image 

Z tych ostatnich wcześnie przylatują małe zielono żółte świstunki. Żerują one w konarach drzew, a gniazda zakładają na ziemi. Następnie przylatują: rudzik, drozd śpiewak, myszołów, gołąb grzywacz. W rozległych borach rozpoczyna toki głuszec na mszarach cietrzew. Wznawia przerwane zimą toki jarząbek. Na polach, także w miastach, parkach i zieleni miejskiej widać duży ruch. Pojawiają się pierwsze owady – łatwo zobaczyć pierwsze biedronki, masowo występuje kowal – czerwono ubarwiony pluskwiak, liczne są chrząszcze – biegacze. Z motyli pierwsze pojawiają się zwykła rusałka wierzbowiec i cytrynek.

Image 

Śpiewają makolągwa i dzwoniec przylatuje i rozpoczyna powtarzanie swej dźwięcznej melodii zięba.

Zjawiają się kopciuszek, świergotek łąkowy, pliszka siwa a wieczorami ujrzymy też na tle nieba pierwsze przebudzone ze snu zimowego nietoperze.

W marcu przychodzą na świat zajączki pierwszego miotu tzw. „marczaki”.

Na uprawnych polach ozimina jest już okazała, rozpoczynają się orki wiosenne. Za pługami kroczą gawrony i kawki. Łączą się w pary kuropatwy, śpiewa trznadel i skowronek.

Image 

Na zielonkawej łące zakwitają pierwiosnki, na wilgotnych terenach żółte kaczeńce i niebieskie niezapominajki.

Na torfowiskach podnosi się poziom wody, nie widać tego na torfowisku darniowym, które jest teraz wyjątkowo niebezpieczne i łatwo się zapada pod nogami.

Pojawiają się żurawie, bekasy, szlamiki rycyki i brodźce. Budzą się żaby.

Image 

Na brzegach kwitną wierzby: wiklina i witwa oraz lepiężnik różowy. Na wodach bywa różnie – wcześniej odmarzają zbiorniki małe i tam już wre życie, kręcą się po dnie różne skorupiaki, owady wodne, wiele ryb odbyło tarło. W drugiej zwykle połowie marca budzą się żaby i rozpoczynają wiosenne gody. Od pospolitej żaby wodnej i trawnej odróżnicie łatwo w tym okresie rzadszą żabę moczarową – jej samce przybierają barwę niebieską, znikają jednak po schwytaniu lub nawet spłoszeniu płaza.

Do wody spieszą także ociężałe ropuchy i grzebiuszki ziemne piękne małe zwierzęta odznaczające się brunatnymi plamami na szarym tle ciała.

Image 

Do budowy gniazd – poziomych kanałów w urwistych brzegach strumieni i rzek przystępuje zimorodek, a na zwisających nad wodą gałęziach remiz.

Ten najlepszy architekt wśród ptaków buduje workowate gniazdo na końcu gałęzi zwisającej nad wodą.

Na wodach rzek, stawów i jezior wre życie – masowo powracają ptaki, wszędzie już widać perkozy, łyski, krzyżówki. Na niebie ciągną klucze dzikich gęsi i żurawi.

Image 

Na torfowiskach w odludnych miejscach tokują bojowniki – bataliony, dziwne ptaki, u których każdy samiec w okresie godowym jest inaczej od pozostałych ubarwiony.

Nad wilgotnymi łąkami i polami lata z jękliwym okrzykiem czajka. Kwitnie żółto kaczyniec czyli kwieć błotna.

Świat jest „obmyty” wiosennymi deszczami, ptaki śpiewają i nawołują się, wiosenne kwiaty ścielą się białymi, żółtymi i niebieskimi dywanami. Inny odcień przybierają gałązki wierzb i brzóz, pękają wreszcie pąki na drzewach i krzewach.

Pierwsze dni kwietnia to ostatni dzwonek sadzenia drzew i krzewów oraz zawieszania skrzynek lęgowych. Istnieje stare wschodnie przysłowie „nie żył, kto nie zasadził choćby jednego drzewa”.

Image 

Zasadzone przez Ciebie drzewko będzie rosnąć wraz z Tobą. Zasadzenie drzewek to nie koniec – trzeba je doglądać, w mieście, w razie potrzeby i podlewać. To wielka przyjemność móc po latach spojrzeć na rzeczywiście „moje drzewo”, które wielokrotnie nas przerosło, a pozostało bliskie.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Powered by WordPress
n