n

WĘDRÓWKA WZDŁUŻ RZEKI SANNY

Trasa wędrówki wiedzie wzdłuż rzeki Sanny przez najpiękniejsze i najciekawsze krajobrazowo tereny Wyżyny Lubelskiej i Kotliny Sandomierskiej.

Zapoznaje z ciekawymi miejscowościami i najcenniejszymi, na tym terenie zabytkami architektury i sztuki.

Urozmaicenie wędrówki wynika z dużego zróżnicowania terenu poszczególnych etapów. Na trasie znajdują się pomniki przyrody, parki dworskie, stanowiska przyrody nieożywionej (źródliska) oraz rezerwaty.

Pięć dni wędrówki pozwala dokładnie poznać przełom rzeki i miejscowości znajdujące się na szlaku.

Sanna to prawy dopływ Wisły o długości 51 km. Powierzchnia dorzecza to 606 km2 znajdujących się na północy województwa podkarpackiego i południowo-zachodniej części województwa lubelskiego.

Źródła Sanny położone są na wysokości 220 m npm i wypływają ze Wzniesień Urzędowskich w przykrawędziowej strefie północno-zachodniej części Roztocza w miejscowości Wierzchowiska.

W górnym biegu z kierunku północno-wschodniego na północno-zachodni rozcina głęboką doliną krawędź Roztocza – odsłaniając miejscami skalne podłoże.

Od miejscowości Modliborzyce do Borowa płynie przez Równinę Biłgorajską na zachód u stóp krawędzi, która oddala się od rzeki ku północy.

Na równinie, dolna Sanna jest wąska i płytka. Wzdłuż niej, aż do jej ujścia do przełomowej doliny Wisły ciągną się rozległe lasy północno-zachodniego krańca Puszczy Solskiej. Ujście rzeki do Wisły następuje na wysokości 135 m npm, między Zawichostem a Annopolem.

Dopływy, które zasilają swoimi wodami Sannę to: Lutynka, Stanianka, Karasiówka i Tuczyn.

Górny bieg Sanny zaliczany jest do najpiękniejszych pod względem krajobrazowym na Wyżynie Lubelskiej.

Ponieważ opis trasy przygotowany został głównie z myślą o turystach pieszych, podajemy w opisie informacje o biwakach i możliwościach dojazdu do poszczególnych etapów wędrówki.

Wierzchowiska – Modliborzyce 9 km. I etap

Do Wierzchowisk położonych w odległości 14 km od Janowa Lubelskiego i 6 km od Modliborzyc najłatwiej dojechać autobusem.

Natomiast po skończonej wędrówce I etapu z Modliborzyc można wrócić autobusem do Lublina, Kraśnika, Rzeszowa i Stalowej Woli z przystanku PKS.

Wierzchowiska to duża wieś u źródeł rzeki Sanny na południowej granicy Roztocza i Wzniesień Urzędowskich. Położona wzdłuż drogi lokalnej łączącej Modliborzyce z Batorzem. We wsi znajduje sie przystanek PKS, sklepy, restauracja, szkoła i ośrodek zdrowia.

Pierwsze wzmianki dotyczące wsi Wierzchowiska znajdują się w Kronice Długosza opisującej parafię Potok. Dowiadujemy sie z niej, że zorganizowane życie religijne w rejonie Wierzchowisk istniało już na przełomie XIV i XV wieku.

W XVI wieku majątek stanowił własność rodziny Zaporskich, rejestry podatkowe powiatu urzędowskiego z 1531 roku wspominają Tomasza Innocentego Zaporskiego – skarbnika lubelskiego, który z tytułu własności Wierzchowisk płacił pogłówne od 167 poddanych, 16 dworskich i 2 z rodziny.

W XVIII wieku dobra należały do rodziny Wiercińskich a następnie Kochanowskich, Bogdańskich a po upadku powstania listopadowego do Jana Michalica.

W roku 1900 majątek nabył Gustaw Świda. Podczas okupacji hitlerowskiej istniał tu żydowski obóz pracy, którego więźniowie pracowali w pobliskich kamieniołomach.

W lipcu 1944 toczyły się tu walki między zgrupowaniem AL „Jeszcze Polska nie zginęła” Roberta Satanowskiego, a zmotoryzowanymi oddziałami niemieckimi.

Obecnie wieś jest silnym ośrodkiem produkcji rolnej.

Odznacza się wyjątkowo malowniczym położeniem. Sanna i wpadające do niej okresowo potoki rozcięły tu bowiem głęboko lessową pokrywę Wyżyny Lubelskiej i odsłoniły w dolinach wapienie trzeciorzędowe oraz opokę kredową. Gęsta jest tu również sieć dobiegających z okolicy erozyjnych wąwozów i jarów, w części porośniętych lasem.

Różnica wysokości pomiędzy wzniesieniami sięgającymi do 300 m npm, a doliną rzeki przekracza miejscami 50 m.

Trasę naszej wędrówki rozpoczynamy 100 m powyżej przystanku PKS Wierzchowiska II w kierunku Batorza.

Istnieje tu źródło, które daje początek rzece Sannie, a przez miejscowych określane jest jako „źródło przy kuźni”. Do 1983 roku główne źródło dające początek rzece wyschło, a znajdowało się od źródła przy kuźni 600 m powyżej.

Od źródła kierujemy się drogą lokalną do centrum wsi.

Po lewej stronie mijamy park, w którym znajduje sie dwór pochodzący prawdopodobnie z drugiej połowy XIX wieku. Obecny kształt budowli nadali ostatni właściciele Swidowie w 1922 roku. W 1944 roku majątek przejął skarb państwa na podstawie dekretu PKWN. W latach 1948-92 we dworze mieściła sie szkoła podstawowa, następnie dom nauczyciela, przedszkole, poczta a od 1976 roku dwór pełnił rolę ośrodka szkoleniowo wypoczynkowego ZHP. Obecnie własność prywatna stopniowo popadająca w ruinę. Dwór położony jest w zabytkowym parku na zboczu, u podnóża wzgórza. Zadrzewienie terenu parku stanowi bardzo ładny starodrzew, w którym występują drzewa o charakterze pomnikowym. Wśród nich na uwagę zasługują klony, graby, olsze, lipy, wierzby, sosny, modrzewie oraz krzewy: liguster, szakłak i czeremcha.

Niemal wzdłuż całej zachodniej granicy parku ciągną się dwa stawy stanowiące obszar źródliskowy płynącej równolegle rzeki Sanny.

Znajduje się tu w ich sąsiedztwie źródło pomnikowe i jednocześnie stanowisko dokumentacyjne przyrody nieożywionej. Położone jest na wysokości 224 m npm u podnóża stromej i wysokiej na 6 m skarpy.

W okresie funkcjonowania poprzez kanał biegnący pomiędzy stawami zasila rzekę.

Od strony wschodniej do parku przylega teren, na którym był dawniej folwark. Obecnie z jego zabudowy pozostał jedynie dawny spichlerz użytkowany jako magazyn. Poza tym zlokalizowana jest tu szkoła, dom nauczyciela i ośrodek zdrowia.

Cały ten teren oddzielony jest od parku drogą. Bezpośrednio za dworem w parku znajduje się Krzyż wykonany z pnia dębu przez powstańców 1863 roku na terenie Wierzchowisk, przeniesiony w to miejsce w 1937 roku.

Należy zwrócić uwagę, że wzniesienie na którym leży park stanowi zbocze doliny rzeki Sanny, która płynie w kierunku południowo-zachodnim. Wraz z otaczającymi ję znacznymi wzniesieniami tworzy wyjątkowo malowniczy i urozmaicony układ zbliżony do krajobrazu górskiego.

W dalszym ciągu idziemy wzdłuż rzeki, mijamy przystanek PKS, po lewej stronie stoi Krzyż postawiony tu dla upamiętnienia wizyty we wsi Marszałka Józefa Piłsudskiego w dniu 1 sierpnia 1923 roku.

W lewo przez mostek wiedzie droga biegnąca do Antolina, natomiast rozwidleniem dróg kapliczka przydrożna Św Jana Nepomucena wzniesiona w 1904 roku.

Następnie przechodzimy na lewy brzeg rzeki, gdzie wzniesiono nowy kościół murowany (1990) na miejscu starego z 1922 roku. Na terenie kościoła pozostała dzwonnica z lat 1926-27 oraz plebania z lat 1927-28.

Przed kościołem umiejscowiony jest obelisk z krzyżem wzniesiony poległym za ojczyznę w X rocznicę odzyskania niepodległości w 1928 roku.

Przechodzimy przez wieś i po ok. 500 m od kościoła ścieżka zaczyna przebiegać wzdłuż porośniętego stoku wzniesienia – porośniętego głównie przez dęby, leszczyny, świerki, sosny, graby i olchę.

Mijamy po lewej stronie figurkę Matki Boskiej, na której widnieje rok fundacji 1927. 50 m za figurką występuje źródlisko Sanny zwane „Przy Stawach” – położone jest w dolinie Sanny na wysokości 222 m npm. Jest to czwarte z kolei źródło, które w okresie zaniku poprzednich źródeł daje początek rzece. Położone u podnóża stromego lesistego zbocza doliny, tworzy linię wypływów ciągnących się na długości 40 m.

Jest to źródlisko o charakterze spływowym, skalne, szczelinowo – warstwowe, o stałej wydajności ok. 125 l/s.

Źródlisko to jest pomnikiem przyrody. Po prawej stronie Sanny mijamy trzy stawy, które biegną równolegle do rzeki, natomiast na zboczu, widać malowniczo rozrzucone wśród pól i sadów domostwa Wierzchowisk I.

Za ostatnimi dwoma źródłami bijącymi ze zbocza (w niektórych okresach bije do 12 źródeł na długości 40 m) przechodzimy na drugą stronę strumienia odprowadzającego krystalicznie czystą wodę do Sanny.

Wychodzimy z lasu na łąki biegnące wzdłuż rzeki, mijamy drewniany Krzyż i dochodzimy do drogi asfaltowej Wierzchowiska – Modliborzyce.

Widać w tym miejscu malowniczo położony staw po drugiej stronie Sanny i lokalną drogę, biegnącą z miejscowości Kamienna Góra prostopadle do drogi asfaltowej.

Nasza ścieżka przechodzi przez drogę dochodzącą do drogi asfaltowej z lewej strony. Przed nami następne stawy. Ścieżka skręca od rzeki w lewo i wiedzie nas groblą między stawami.

Na lewo przepiękne pasmo lasów na wzgórzu. Na stawach, w części porośniętej trzciną, gniazduje w okresie wiosenno-letnim wiele gatunków kaczek, łyski, czaple i łabędzie. Po przejściu grobli przechodzimy przez mostek na odpływie wody ze stawów i wędrujemy wzdłuż porośniętego lasem wzgórza. Po prawej stronie znów płynie rzeka Sanna. Krajobraz jest tutaj bardzo malowniczy. Za rzeką widać domostwa wsi Wolica II, wśród których znajdują się jeszcze domy i stodoły kryte słomą, wkomponowane często stoki wzgórza między polami a sadami.

To już 3,5 km naszej wędrówki.

W miejscu gdzie kończy się porośnięte lasem wzniesienie, po lewej stronie naszej ścieżki, przechodzimy po kładce na prawy brzeg Sanny i podążamy dalej wzdłuż rzeki. Rośnie tu dużo wspaniałych lip, olch i topól. Dochodzimy do kamiennego mostku i po 50 m od mostku skręcamy ścieżką w prawo do bitej drogi biegnącej wzdłuż Wolicy II położonej na stoku opadającym do drogi.

W miejscowości tej istnieje jeszcze kilka zagród z lat dwudziestych XX wieku.

Tu do Sanny wpada niewielki strumień. Podążamy drogą w kierunku południowym. Gdy droga przechodzi w ścieżkę, wspinamy sie na zbocze doliny Sanny płynącej po lewej stronie. Ze zbocza widzimy, po drugiej stronie zabudowania Wolicy I. Wsie te były dawniej folwarkami, w Wolicy I zachowały sie domostwa z lat dwudziestych XX wieku oraz młyn motorowy drewniany z 1926 roku, stajnia murowana z 1849 roku. Idąc wzdłuż stawów rybnych i obok zapory na Sannie dochodzimy do drogi Wierzchowiska-Modliborzyce.

Wędrówkę kontynuujemy idąc drogą asfaltową na południe, 200 m wzdłuż Sanny. Podchodzimy do mostu, w tym miejscu do rzeki wpływa potok z Kolonii Wolica. Sanna przepływa pod mostem i płynie w kierunku południowo-zachodnim. Idziemy wzdłuż prawego brzegu rzeki 600 m i przechodzimy drogę wiodącą w lewo do drewnianego zameczku, który znajdował się tu w XVII wieku. Mieszkał w nim rezydent dóbr Modliborzyc.

Dzisiaj w tym miejscu w pozostałościach parku pejzażowego z XVIII wieku stoi dwór wybudowany w 1905 roku. Po prawej stronie ciągnie się kompleks stawów mający 2 km, dochodzimy do drogi łączącej Modliborzyce z Kraśnikiem. Stawy te są ostoją ptactwa wodnego, gdzie szczególnie liczne są tu kaczki oraz perkozy.

Często polują tu ptaki drapieżne. Wędrujemy wzdłuż stawów w kierunku zachodnim. Ścieżka przed ostatnim stawem skręca w lewo przez kładkę na Sannie, a następnie przechodzimy w ulicę Błotną i wchodzimy do Modliborzyc.

Większość mijanych stawów należy do prywatnych właścicieli, chcąc wędkować, należy zwrócić się do nich o zgodę. Rozbicie biwaku wiąże się też z uzyskaniem zgody właścicieli terenu.

MODLIBORZYCE – POTOCZEK 9 km II etap

Do Modliborzyc położonych 8 km od Janowa Lubelskiego, 17 km od Zaklikowa i 9 km od Polichny, najłatwiej dotrzeć autobusem z Lublina, Kraśnika, Rzeszowa i Stalowej Woli.

W odległości 9 km jest przystanek kolejowy Polichna leżący na trasie Rozwadów – Lublin. Po skończonej wędrówce na tej trasie możemy z Potoczka wyjechać autobusem w stronę Zaklikowa, Modliborzyc lub Trzydnika. Stacja PKP odległa jest o 9 km i znajduje się w miejscowości Rzeczyca Ziemiańska.

Modliborzyce – dawniej miasto, obecnie wieś malowniczo położona na krawędzi Wyżyny Lubelskiej u wylotu rzeki Sanny na Równinę Puszczańską na wysokości 207 – 218 m npm.

Na gruntach wsi Dąbie Słupie w 1642 r. staraniem Stanisława Witewskiego stalnika i chorążego bełskiego lokowane zostało przywilejem Króla Władysława IV miasto Modliborzyce.

W czasie swoich dziejów nie uzyskało ono sprzyjających warunków rozwoju między innymi zbyt silną konkurencję tworzył mu ordynacki Janów. Z końcem XVIII wieku Modliborzyce liczyły 600 mieszkańców zaś w 1890 r. – 1600.

Prawa miejskie utraciły po Powstaniu Styczniowym.

Drewniana zabudowa była wielokrotnie niszczona przez wojny i pożary.

We wrześniu 1939 roku Modliborzyce bombardowane przez lotnictwo hitlerowskie częściowo spłonęły. W 1940 roku powstała tu jedna z pierwszych na tym terenie organizacja konspiracyjna Polska Organizacja Zbrojna „RACŁAWICE”.

Po jej wykryciu 26.08.1942 roku hitlerowcy zamordowali 4 osoby, a kilkanaście wywieźli do obozów. Dało to początek licznym zbrodniom hitlerowców na mieszkańcach Modliborzyc.

W samych Modliborzycach kilka akcji partyzanckich przeprowadziły oddziały GL i AL. Po wojnie zniszczenie osady wynosiło prawie 80 %.

Na skwerze w centrum znajduje się pomnik ku czci mieszkańców poległych w walce z faszyzmem i pomordowanych przez hitlerowców.

Na zachód od rynku stoi kościół wzniesiony około 1664 roku o charakterze obronnym, w stylu renesansu lubelskiego. Zewnętrzna bryła kościoła w toku licznych renowacji uległa przekształceniu, ale wnętrze zachowało w większości dawny charakter.

W wyposażeniu zwraca uwagę barokowy ołtarz główny, zaś na fasadzie kościoła tablica poświęcona poległym w I wojnie światowej. Dzwonnica wzniesiona w 1775 roku w stylu barokowym z fundacji Kaspra Borowskiego podstarościego lubelskiego. Na cmentarzu kościelnym stoi ludowa kaplica z jednego pnia sosny.

Na wschód od rynku usytuowana jest późnobarokowa synagoga murowana z kamienia wapiennego z roku 1760 o oryginalnej fasadzie – której fundatorem była gmina żydowska. Synagoga uległa zniszczeniu podczas ostatniej wojny, a po odbudowaniu mieści obecnie Gminny Ośrodek Kultury.

Przy ulicy Partyzantów i Błatnej zachowało sie kilka drewnianych domów konstrukcji zrębowej z XIX wieku, niektóre w stylu małomiasteczkowych dworków. Na cmentarzu parafialnym założonym ok. 1827 roku znajduje się zbiorowa mogiła powstańców z 1863 roku i pomnik ku czci mieszkańców Modliborzyc poległych i zamordowanych z czasie II wojny światowej. Zachowała się też liczna grupa nagrobków z XIX wieku i początku XX wieku kamiennych i żeliwnych, głównie klasycystycznych.

Od przystanku PKS idziemy przez miasteczko w kierunku północno-zachodnim drogą Modliborzyce – Kraśnik ok. 1 km. Mijamy dwa mostki na odnogach Sanny przecinających szosę i za drugim skręcamy na zachód wzdłuż prawego brzegu rzeki. Po prawej stronie naszej ścieżki biegnie droga do wsi Dąbie. Na Sannie spotkać można koła wodne nawadniające stawy rybne. Wchodzimy w szeroką dolinę pokrytą łąkami. Dochodzimy do drogi łączącej wieś Dąbie ze Słupią. Wieś Słupie wzmiankowana była w latach 1470 – 80 jako Slup Dlothowa (Słupia Dłutowa), wzniesiony był tu kościół modrzewiowy w 1412 r. rozebrany w XIX wieku. Niedaleko stąd znajduje się zespół źródeł położonych na wysokości 208 m npm. – jest to pomnik przyrody nieożywionej. Woda wypływa z wapieni trzeciorzędowych na linii przecięcia poziomu wodonośnego z powierzchnią topograficzną, w pewnych okresach nawet z 15 punktów. Źródło w zachodnim skrzydle ma szczególną wydajność, która dochodzi nieraz do 40 l/s.

Aby dojść do źródliska idziemy 100 m drogą na północ i skręcamy na rozwidleniu dróg w centrum wsi 100 m na wschód.

Źródlisko wytworzone jest u podnóża 4-6 metrowej krawędzi skarpy, tworząc na długości kilkuset metrów próg. Nad tym erozyjnym progiem podnosi się znacznie łagodniej zbocze doliny na której położona jest wieś.

Kontynuujemy wędrówkę idąc drogą w kierunku wsi Słupie. Po prawej stronie tartak i młyn. Mijamy dwa mostki i skręcamy przed drewnianym krzyżem na wschód, wzdłuż lewego brzegu Sanny.

W tym miejscu po lewej stronie drogi Dąbie – Słupia, położony jest przepiękny staw porośnięty różnymi roślinami wodnymi, wśród których na uwagę zasługuje grzybień biały. Jest tu też siedlisko ptaków wodnych. Na Sannie zainstalowane są liczne koła wodne, które zasilają stawy hodowlane – tutaj mijamy je po lewej stronie.

Rzeka staje sie coraz bardziej kręta, szerokość jej wzrasta na niektórych odcinkach do 5 m. Teren staje się coraz bardziej podmokły, po obu stronach rzeki znajdują się rowy melioracyjne odprowadzające wodę z łąk. Po lewej stronie widzimy zabudowania wsi Stojeszyn II. Krajobraz jest tutaj bardzo malowniczy na przepięknych zielonych łąkach występują dorodne olchy. Przechodzimy koło brodu na rzece. Szerokość wody 10 m wspaniałe miejsce na obozowisko. Wokół malowniczy krajobraz – zespół stawów otoczony jest wzniesieniami pokrytymi zielenią drzew.

W połowie drugiego stawu – przechodzimy kładką na prawy brzeg Sanny.

Na stawach po prawej stronie wiele gatunków ptaków wodnych – gniazdują tu m.in.: czaple i łabędzie. Podchodzimy do końca stawów (6 km) i przechodzimy na lewy brzeg rzeki po zwalonym pniu drzewa. Wędrujemy szeroką doliną rzeki pośród pięknych łąk. Brzegi rzeki porośnięte są olchami i wierzbami. Po lewej stronie ścieżki widać zabudowania ciągnącej się wzdłuż naszej wędrówki wsi Brzeziny, założonej w XIX wieku. Składa się ona z części stojeszyńskiej i patoczańskiej.

W 1930 roku istniał tu folwark Ożarowskiego. Po prawej stronie mijamy pasmo lasu na wzgórzu opadającym do doliny rzeki. W tym miejscu przechodzimy przez kładkę na prawą stronę rzeki. Następnie przechodzimy przez brzeg rzeki gęsto porośnięty wikliną. Rzeka staje się tu coraz bardziej dzika – tworząć dobre miejsca do wędkowania.

20 metrów przed mostem na drodze łączącej wsie Stojeszyn I i II jest gęsto porośnięty pokrzywami. Wchodzimy na drogę. Po prawej stronie wieś Stojeszyn I, w której znajduje się drewniana kapliczka z figurą św. Floriana, zbudowana w 1899 roku oraz pozostałość cmentarza epidemicznego założonego wśród pól na północ od wsi. Zachowała się tutaj jedna mogiła zbiorowa w formie kopca o wysokości 2 m i średnicy 7 m zwieńczona krzyżem drewnianym.

Teraz podążamy drogą po prawej stronie rzeki wzdłuż pól uprawnych wśród chmielu. Po lewej stronie zespół stawów hodowlanych, zaś po prawej – w parku z XIX wieku pozostałość zespołu dworskiego Gierliczów. Zabudowania dworskie, stajnie, ogrodzenia z bramami.

W parku na uwagę zasługują drzewa pomnikowe: dęby i lipy, przechodzimy jego skrajem, dochodzimy do grobli po prawej stronie rzeki z tego miejsca wędrujemy jeszcze kilometr i dochodzimy do drogi asfaltowej łączącej Potok Wielki z drogą Modliborzyce – Zaklików. Dalej, drogą asfaltową podążamy na północ do miejscowości Potoczek. Po drodze mijamy, po lewej stronie Ośrodek Zdrowia i Rybakówkę. Po obu stronach drogi stawy rybne. Za mostkiem na kanale łączącym stawy skręcamy w lewo w kierunku Zespołu Szkół Rolniczych. Mijamy Szkołę Podstawową, stare zabudowania folwarczne i wchodzimy na teren obiektu szkolnego. Tu możemy za zgodą właścicieli obiektu założyć biwak.

Potoczek – Zaklików 10 km ETAP III

Do Potoczka można dojechać z miejscowości Modliborzyce i Zaklików autobusem PKS. Po skończonej wędrówce, z Zaklikowa można wyjechać komunikacją PKS do Stalowej Woli, Modliborzyc, Annopola i Lublina oraz pociągiem do Rozwadowa i Lublina.

Potoczek – najstarsze wzmianki o wsi pochodzą z 1409 roku. Początkowo stanowiły część dóbr Potok Wielki i należały w XVII i XVIII wieku do rodziny Karskich, a potem Wolskich i Wybranowskich. Wolscy zbudowali pod koniec 1817 roku Kaplicę w ogrodzie, która do dziś jest utrzymywana. W 1870 roku wieś, folwark i grunty nabył Adam Przanowski, który po kilku latach stworzył tutaj wzór gospodarstwa przemysłowego. Były tutaj: krochmalnia, gąciarnia, smolarnia, węglarnia, cegielnia, piec wapienny, tartak, dwa młyny i gospodarstwo rybackie. W okolicy wydobywano torf i wapień. Wzniósł też murowany zespół dworski i założył ogród obfitujący w szlachetne gatunki drzew owocowych i krzewów.

Po Adamie Przanowskim majątek odziedziczył Wojciech, a ostatnim właścicielem był Michał Przanowski (więzień Dachau), który zmuszony został do opuszczenia majątku w 1944 roku, zaś majątek przejął Skarb Państwa.

Początkowo w dworze był Dom Kultury, a od 1961 roku Zasadnicza Szkoła Rolnicza. Wokół dworu znajduje się park o powierzchni 10 ha, a w pobliżu zespół stawów o powierzchni 2,5 ha. Park powstał zapewne już w XVII wieku, pokryty jest zadrzewieniem w sposób nierównomierny. W części północnej występują przeważnie pojedyncze drzewa lub niewielkie ich grupy. W części południowej na obszarze parku zarejestrowanych jest kilkadziesiąt drzew pomnikowych.

Na szczególną uwagę zasługują dęby o średnicy 120-260 cm, lipy o średnicy 160-180 cm, modrzewie o średnicy 55-70 cm, kasztanowce o średnicy 50-120 cm, jawory o średnicy 70-100 cm i jesiony o średnicy 40-70 cm.

Występują tu także drzewa takie jak:graby, robinie, topole, wierzby, brzozy, wiązy, buki, olsze, świerki, jodły i żywotniki oraz krzewy liguster, bez lilak, karagena, forsycja, irga, cis, jałowiec płożący, dereń jadalny i róże.

Z boiska na terenie parku, przez furtkę w ogrodzeniu wychodzimy z majątku, skręcamy w prawo ścieżką i mijamy szpaler pomnikowych dębów, po czym okrążamy po lewej stronie staw z wyspą pośrodku.

Na stawach w pobliżu parku gniazduje wiele gatunków ptaków wodnych: bocian czarny, czapla, perkozy i łyski oraz kilka odmian dzikich kaczek.

Dochodzimy do rzeki i kontynuujemy wędrówkę wzdłuż prawego jej brzegu. Mijamy koła nawadniające stawy, po prawej stronie, wzdłuż ścieżki ciągnie się pasmo lasu. Dochodzimy do mostku na Sannie.

Idziemy ścieżką biegnącą przez most na północ 300 m i skręcamy drogą na zachód. Po 400 m dochodzimy na szczyt wzniesienie 283 m npm, na którym znajduje się kamieniołom. Idąc dalej wzdłuż prawego brzegu rzeki dochodzimy do rozlewiska rzeki i następnego mostku – w tym miejscu do rzeki wpada druga odnoga Sanny biegnąca przez stawy rybackie.

Idąc wzdłuż tej odnogi (800 m) można dojść do młyna wodnego z początków XX wieku – obecnie nie eksploatowanego.

Kontynuujemy wędrówkę po prawej stronie rzeki. Mijamy zabudowania wsi Fabryka, a następnie wsi Majdan Łysakowski. Po prawej stronie mijamy wzgórze porośnięte lasem sosnowym i wzgórze na którym znajdują się dawniej użytkowane kamieniołomy. Okolice bardzo malownicze z pięknymi widokami, krajobraz pagórkowaty – różnica między wzniesieniami a naszą trasą dochodzi do 45 m.

Ścieżka odbija niekiedy od brzegu Sanny. Przed nami widać wieś Łysaków. Sanna opływa staw, który mijamy po lewej stronie ścieżki. Dochodzimy do drogi wiejskiej i po prawej stronie widzimy pierwsze gospodarstwa.

Dochodzimy do drogi łączącej Łysaków z szosą Modliborzyce – Zaklików. Po lewej stronie zabudowania wsi Łysaków.

Łysaków niegdyś należał do Sierakowskich. W 1860 roku majątek nabył Łysakowski który zbudował tu dwór. W parku na stoku schodzącym ku rzece prócz dworu i budynków gospodarczych powstał młyn, tartak wodny i zespół stawów. Pod koniec XIX wieku majątek przechodzi w ręce rodziny Jelczewskich, następnie Okszy Strzeleckich.

Obecnie w parku gospodaruje leśnictwo. Z dawnego folwarku pozostała tylko obora i kilka pomnikowych drzew, z których na uwagę zasługuje: lipa o średnicy 130 cm, modrzew o średnicy 95 cm i jesion o średnicy 90 cm.

Drogą wiejską idącą na południe, dochodzimy do mostku na Sannie. Idziemy prawym brzegiem rzeki. Po lewej stronie kompleks stawów hodowlanych. Przechodzimy groblą, pod linią wysokiego napięcia i mijamy rzekę po lewej stronie. Kontynuujemy trasę dalej wzdłuż stawów. Około 30 m przed końcem ostatniego stawu, skręcamy w stronę rzeki i idziemy przez podmokłą łąkę, po pniu drzewa przechodzimy na drugi brzeg rzeki. Dochodzimy do sosnowego lasu. Las ten ciągnie się do samego Zaklikowa i położony jest na niewielkim wzniesieniu w stosunku do łąk biegnących wzdłuż rzeki.

Kierujemy się ścieżką na zachód wzdłuż łąk nadrzecznych. Miejscami ścieżka nieznacznie oddala się w głąb lasu, ale po pewnym odcinku powraca na skraj łąki.

Sanna na tym odcinku płynie mocno meandrując, wzdłuż skarpy leśnej która wznosi się i opada, tworząc niezapomniane widoki przełomu rzeki.

Dochodzimy do zespołu stawów otaczanych pasmem lasów. Właściciel wybudował tu deszczochron i miejsce na ognisko. Wspaniałe miejsce do wędkowania – po uprzednim zezwoleniu. Dalej kontynuujemy wędrówkę ścieżką leśną widząc po prawej cały czas łąki nad rzeką.

UWAGA! W lesie jest wiele ścieżek, starajmy się cały czas kontrolować czy po prawej stronie znajduje się łąka, wzdłuż której płynie nasza rzeka. Idąc cały czas skrajem lasu dochodzimy do ośrodka harcerskiego „Na Kopcu” – tu możemy rozbić biwak.

Ośrodek dysponuje bazą noclegową w domkach campingowych, polem namiotowym, świetlicą, sanitariatami.

Położony jest na kopcu ziemnym porośniętym dębem i lipą wśród łąk nad samą rzeką Sanną. Można tu wędkować, rozpalać ognisko, a nawet pływać kajakami po rzece.

Stąd do Zaklikowa jest 2 km. Idąc wśród łąk mijamy po prawej stronie ośrodek „Zamek” obecnie własność prywatna, a za ośrodkiem widać Zalew na Sannie – skręcamy w lewo, mijamy Kościół i wychodzimy na rynku Zaklikowskim.

 

Zaklików – Borów 17 km ETAP IV

Do Zaklikowa można dojechać PKS-em z miejscowości: Stalowa Wola, Modliborzyce, Kraśnik, Lublin, Annopol oraz koleją z Rozwadowa i Lublina.

Zaklików – miejska osada, dawniej miasto. Położona nad rzeką Sanną, na krawędzi Kotliny Sandomierskiej. Miasto zostało zlokalizowane na wydmach i mokradłach występujących na granicy Wyżyny Lubelskiej i Niziny Sandomierskiej.

Znaleziska archeologiczne z okolic Zaklikowa wskazują na dość wczesne osadnictwo na tych terenach, sięgające mezolitu. Na pewno istniały tu grody w okresie wczesnośredniowiecznym między VI – XII stuleciem. Jak się przypuszcza gród z Zaklikowa obok oczywiście innych sąsiednich, miał na celu obronę drogi biegnącej ze wschodu do Zawichostu. Takim usytuowaniem przy ważnym trakcie komunikacyjnym tłumaczy się wczesne zagospodarowanie tych terenów, którego etap przypada zapewne na drugą połowę XIV wieku na czasy Władysława Jagiełły będące okresem kolonizacji terenów leśnych nad Sanem. Początkowo ważniejszym ośrodkiem były Zdziechowice, w których już w 1409 roku wzniesiony został kościół parafialny Św. Trójcy z fundacji Jana Treski.

W pierwszej połowie XV wieku Zdziechowice, do których należał także teren dzisiejszego Zaklikowa, stanowiły własność rodu Czyżewskich. Wspomniany wyżej gród utożsamiany jest z „Zamczyskiem” – miejscem usytuowanym w odległości 700 m na północny-wschód od miasta, na kępie która w średniowieczu stanowiła bagienną wyspę wśród rozerwanej wydmy piaszczystej.

Miejsce dawnego stawu otaczającego kępę jeszcze w końcu XIX wieku nazywano „Stawiskiem” a wzniesienie na nim nadal określa się terminem „Zamku”. Dawny zamek najprawdopodobniej kamienno-drewniany zbudowany został jako siedziba obronna Zaklików – Czyżewskich w XVI wieku. Trudno dociec, czy wzniósł ją jeszcze Hieronim Zaklika, czy już jego syn Stanisław – założyciel miasta Zaklikowa.

Słynny Hieronim Zaklika, o którym pieśń ludowa głosiła że „gnał Tatarów od granic „ żył w pierwszej połowie XVI wieku, a działał zwłaszcza między 1508-1525 r. Odnoszenie powstania zamku do tych lat, jest dość przekonywujące. Jego syn, Stanisław uzyskał 9.IV.1505 r. przywilej od Króla Zygmunta Augusta na założenie miasta na gruntach wsi Zdziechowice. Miasto to nazwano od nazwiska założyciela – Zdziechowem, otrzymało jednocześnie prawo magdeburskie. Jako miejsce jego lokalizacji wybrano obszar leżący w pobliżu wzniesionej wcześniej rezydencji Zaklików.

Po śmierci Stanisława miasto należało do jego syna Zygmunta – kasztelana bełskiego, a następnie od 1578 roku do wdowy po nim Anny z Koniecpolskich. Bezpotomna śmierć Anny spowodowała objęcie Zaklikowa przez nowych właścicieli Gniewoszów, którzy rezydowali tu przez półtora wieku.

Pierwszym właścicielem z tej rodziny był Marcin Gniewosz z Dalewic, który w 1593 r. potwierdził poprzednie przywileje miasta. Być może posiadał on Zaklików już w 1590 r. , w którym król Zygmunt III Waza zatwierdził prawa mieszczan do posiadanych na własność: pól, łąk i ogrodów.

Około 1580 r. wzniesiony został w Zaklikowie drewniany Kościół p.w. Św. Anny, utożsamiany z istniejącym dziś Kościołem cmentarnym na południowy wschód od rynku. Być może, fundatorką tego Kościoła była Anna z Koniecpolskich. W tym czasie dawny kościół parafialny w Zdziechowicach zajęty był przez protestantów. Wśród tych którzy mieli się przyczynić do zmiany kościoła na zbór wymienia się Marcina Gniewosza, kolejnego właściciela Zaklikowa.

Po śmierci Marcina wdowa po nim Anna z Leszczów Gniewoszowa postanowiła ufundować w Zaklikowie nową katolicką świątynię (murowaną), jako ekspiację za grzechy męża.

Ponieważ obok niej wymienia się jako fundatora Piotra Gniewosza i Annę z Grodeckich, należy przypuszczać, że Kościół był wspólną fundacją matki i dzieci.

Kościół wzniesiony został w 1608 r. i otrzymał wezwanie Św. Trójcy. Wiadomo też, że w mieście istniała szkoła parafialna, powołana przez Annę Gniewoszową oraz przytułek i szpital związany bezpośrednio z Kościołem.

Głównym zajęciem ludności zamieszkującej Zaklików było rolnictwo i murarstwo, kamieniarstwo, ogrodnictwo, tkactwo, szewstwo oraz krawiectwo.

Rozwój nie postępował jednak zbyt szybko. Na podstawie rejestru poborowego z 1626 r. obliczyć możemy, że Zaklików liczył w tym czasie 665 mieszkańców.

Posiadłości rolne mieszczan nie były wielkie. Przechodziły one z pokolenia na pokolenie w drodze spadku i sprzedaży.

Na czele miasta stał burmistrz, natomiast do wójta i ławników należało sądownictwo. Z biegiem lat nastąpił w Zaklikowie znaczny rozwój murarstwa i kamieniarstwa. Zbiegło się to z objęciem miasta przez kolejnych właścicieli – Małachowskich.

Corocznie na wiosnę liczne rzesze murarzy opuszczały osadę i udawały się do Warszawy i innych miast na zarobek sezonowy. W wyludnionym do jesieni Zaklikowie pozostawały jedynie kobiety, trudniące się uprawą roli i tkactwa.

Nie najlepiej układały się stosunki mieszczan zaklikowskich z dworem.

Od roku 1805 spór toczyli już nie poszczególni obywatele, ale całe miasto.

Dochodzono wówczas praw do wspólnych gruntów miejskich. W związku ze sporem, sporządzony został w 1827 r. plan gruntów miejskich Zaklikowa.

Całkowite uniezależnienie od zwierzchności dworu nastąpiło w 1869 r. Zaprowadzono wtedy hipoteczne księgi miejskie, zaś prawa serwitutowe Zaklików otrzymał w 1864 r.

W XIX wieku nastąpiło znaczne uprzemysłowienie Zaklikowa i okolic. Powstała tutaj fabryka gwoździ, co w następstwie pociągnęło za sobą wybudowanie szosy przebiegającej od granicy Galicji przez Zaklików i pobliskie fabryki. Do jej budowy użyto żużlu fabrycznego, którym to materiałem remontowano ją przez wiele lat.

Fabryka gwoździ przeszła następnie na własność Banku Polskiego, który finansował to przedsięwzięcie. W drugiej połowie XIX wieku przemysł metalowy na terenie całego powiatu zupełnie upadł, odnotowuje się natomiast znaczny wzrost liczby zakładów przetwórczych. W Zaklikowie prosperuje z dużym powodzeniem młyn turbinowy i trzy młyny wodne. Około 1895 r. utworzono wielkie gospodarstwo rybne, którego prezesem był Adam Przanowski – współwłaściciel dóbr zaklikowskich.

Na przełomie XIX i XX wieku osada liczyła 232 domy. Zabudowa skoncentrowana była wokół Rynku i czterech głównych ulic. Na środku Rynku znajdował się drewniany budynek remizy strażackiej. Urząd Gminy, szkoła, apteka, bożnica i dom modlitwy usytuowane były w bocznych ulicach. Dom schronienia dla kalek i starców, mieścił się obok Kościoła parafialnego. Na terenie Zaklikowa działa ponadto cegielnia, piec wapienny oraz tartak wyrabiający między innymi: gonty – zlikwidowany w 1942 r.

Przed 1885 r. zbudowano pod Zaklikowem na rzece Sannie u wylotu ulicy Kraśnickiej most kamienny z żelazną balustradą. Cały handel spoczywał w rękach kupców żydowskich, którzy posiadali tu kilkadziesiąt sklepów i kramów. Po zniszczeniu Zamku, jeszcze chyba w XVIII w. – rezydencja właścicieli i rezydencja dóbr zaklikowskich mieściła się w Zdziechowicach.

W 1868 r. Zaklików utracił prawa miejskie i stał się własnością warszawskiej Spółki Obywatelskiej, która zakupiła go w 1872 r. od Szkubowskich spadkobierców rodziny Puchałów, właścicieli Zaklikowa w latach 1770-1824.

W 1915 r. zlokalizowano stację przez którą przebiegała linia kolejowa z Rozwadowa do Lublina. Podczas drugiej wojny światowej zabudowa Zaklikowa nie ucierpiała wiele, ale uległy bezpowrotnemu zniszczeniu przez ogień stare domy „Arabskie”. Domy te od ulicy nie posiadały ani okien ani drzwi. Wejście prowadziło przez furtkę w parkanie i podwórze. Ten sposób budowania tłumaczony był potrzebą utrudnienia wejścia niepożądanemu gościowi, szczególnie w trakcie przemarszu wojsk. Ofiarą okupanta padła głównie ludność żydowska. W okresie powojennym zarysowała się nowa funkcja Zaklikowa, jako ośrodka turystyczno-wypoczynkowego w oparciu o naturalne warunki klimatyczno-krajobrazowe. Liczne stawy i torfowiska, otoczone lasami – atrakcyjne są szczególnie dla wędkarzy i grzybiarzy. Ośrodki kempingowe, pola namiotowe, kwatery prywatne, wypożyczalnie sprzętu wodnego nad zalewem, tworzą w połączeniu z dogodnymi warunkami transportowymi warunki do wypoczynku sobotnio-niedzielnego dla pobliskiej Stalowej Woli i Kraśnika.

Zaklików posiada obecnie trzy główne obiekty zabytkowe:

  • kościół drewniany z modrzewia p.w. Św. Anny wzniesiony ok. 1580 r. konstrukcji zrębowej, oszalowany na podmurowaniu, orientowany, jednonawowy z prezbiterium z ołtarzami z XVIII i XIX w. Obecnie kościół służy jako kaplica cmentarna.

    U wejścia do kościoła – dzwonnica murowana z początku XIX w.

    W najstarszej części cmentarza założonego w 1609 roku wokół kościoła znajduje się kilkadziesiąt nagrobków z XIX w. i początków XX w. oraz zbiorowa mogiła powstańców 1863 r.

  • kościół parafialny p.w. Św. Trójcy z 1608 r. konsekrowany w 1609 r. i kilkakrotnie przebudowany.

    Restouracja w1776 i 1881 r. budynek kościoła murowany, jednonawowy z transeptem i prezbiterium, orientowany, renesansowy z grupy kościołów lubelskich, z dachem dwuspadowym z sygnaturką. Przy kościele dzwonnica murowana z datą „1786”

  • zamczysko położone na północnym wschodzie od miasta wśród mokradeł dawnego stawu, tworzy wyspę o wysokim usypisku ziemnym z fundamentów i lochów. Na miejscu tym wzniesiono ośrodek wypoczynkowy „Zamek”, stylem przypominający zamek. Jednakże nawet niezabytkowa z XX w., zabudowa mieszkalna Zaklikowa, zgrupowana w rynku i ulicach doń przyległych, posiada bardzo indywidualny charakter współdecydujący o wyrazie miasta. Zabudowa świadczy o dużej kulturze budowlanej. Wynika to zapewne, z ambicji zawodowych mieszkańców, którzy masowo zajmowali się murarstwem.

Z rynku w Zaklikowie idziemy na zachód, następnie skręcamy w lewo w ulicę Kościelną, która przechodzi w ścieżkę biegnącą wzdłuż łąk. Po prawej stronie mijamy most, przechodzimy drogę i wchodzimy znów na malownicze łąki biegnące wzdłuż rzeki. Sanna silnie meandruje. Rośnie tu wiele starych wierzb. Na lewym brzegu mijamy cegielnie, z których słynął w dawnych czasach Zaklików. Po 3 km wędrówki, rzeka raptownie skręca na północ – wchodzimy do przepięknego lasu bukowego.

W tym miejscu rzeka płynie pięknym wąwozem o brzegach dochodzących do 7 m, następnie znów zmienia kierunek, robi zakola i bardzo silnie meandruje. My idziemy ścieżką po lewej stronie rzeki, a po prawej stronie las „Zarogi”, położony na niewielkich pagórkach. Ścieżka oddala się od rzeki – idziemy teraz wzdłuż pięknego mieszanego lasu, za niewielkim strumykiem dochodzimy do prostopadłej drogi, którą wędrujemy na południe. Przechodzimy mostkiem na lewy brzeg Sanny i dalej do szosy. Jesteśmy w miejscowości Irena (5km). Irena to wieś letniskowa leżąca przy szosie Zaklików – Borów, położona na piaszczystych wydmach wśród suchych sosnowych lasów na granicy Równiny Puszczańskiej i Wyżyny Lubelskiej. Nazwa wsi pochodzi od imienia żony przemysłowca, Henryka Łubieńskiego. W 1837 r. Łubieński zbudował tutaj duże zakłady żelazne: pudligarnię i walcownię żelaza, należące do największych w Królestwie Polskim. Surowiec sprowadzano z huty w Ostrowcu – także własności Łubieńskiego. Rocznie zakłady przerabiały ok. 1500 ton żelaza. Obok tych zakładów jako sprzężone z nimi powstały fabryki maszyn i narzędzi rolniczych. Od 1843 r. zakłady były własnością Banku Polskiego, a następnie w 1867 r. zostały przejęte przez S.Frenkela. Pożar w 1883 r. oraz kłopoty z węglem w sześć lat później doprowadziły zakłady do upadku.

Ok. 200 m na wschód, w parku, dawny pałacyk właścicieli wsi, obecnie zakład Caritas dla nieuleczalnie chorych – prowadzony przez Zgromadzenie Sióstr Służebniczek. Pałacyk i obiekty gospodarcze pochodzą z początku XX w., obecnie w znacznym stopniu przebudowane, a w parku założonym w 1906 r. przez hrabiego Tarnowskiego, zachowały się pojedyncze drzewa o charakterze pomnikowym: dęby i klony. We wsi znajduje się jeszcze kilka domów wzniesionych w XIX w. dla robotników fabryki i cmentarz powstańczy z 1863 r.

Tą samą drogą powracamy na prawy brzeg Sanny płynącej coraz bardziej wąskim korytem i wcinają się w podłoże doliny. Dochodzimy do lasu i skręcamy na zachód. Towarzyszy nam mieszany las, nieco podmokły, po lewej – łąki nad rzeką. Po 2 km wędrówki od Ireny, dochodzimy do prostopadłej drogi biegnącej na południe 200 m od tego miejsca wsie Łążek – Tartak ze starym młynem wodnym z lat 20-tych XX w. maszerujemy dalej na zachód, po prawej stronie mijamy las Wangów – zwany tak od jego dzierżawców, po lewej stronie Sanna, która silnie meandrując płynie tu głęboko wcięta, wąską doliną – niemal wąwozem.

Dochodzimy do szosy Zaklików – Borów. Przechodzimy na drugi brzeg rzeki przez most. Zaczyna się tu wieś Łążek Zaklikowski (9km). O powstaniu wsi mówi ludowa legenda o dwu braciach Łążkach, którzy długo szukali dogodnego miejsca na osiedlenie w puszczy i nie mogli dojść do porozumienia przy jego wyborze. W końcu jeden osiadł tutaj a drugi zapoczątkował wieś w Łążku Ordynackim leżącym między Niskiem a Janowem Lubelskim. 2 lutego 1944 r. w tej dużej ongiś wsi oraz okolicznych miejscowościach – hitlerowcy dokonali pacyfikacji. Powodem była aktywna partyzantka, dla której wieś stanowiła główny punkt oparcia. W Łążku Zaklikowskim zginęło 191 osób, a cała zabudowa wsi została spalona.

Idziemy przez wieś na zachód ok. 50 m od ostatnich zabudowań, po lewej stronie – cmentarz ludności cywilnej z II wojny światowej. Na cmentarzu są pochowani mieszkańcy wsi pomordowani w trakcie wspomnianej pacyfikacji. Przed pomnikiem usytuowano pomnik i tablicę ku czci pomordowanych.

Wędrujemy nadal na zachód, młodym sosnowym lasem. 11 km – Łążek Chwałowski we wsi sklep spożywczy. Wieś położona na polanie wśród piaszczysk. Mieściła się tu niegdyś komora celna i przejście graniczne między zaborem rosyjskim i austriackim. Przy wejściu do wsi po prawej stronie – cmentarz ofiar pacyfikacji hitlerowskiej dokonanej w tym samym czasie co w Łążku Zaklikowskim. Śmierć poniosło 92 osoby i spalono 111 budynków. Ofiarom terroru wzniesiono tu pomnik.

Przez wieś idziemy na zachód i dalej drogą wzdłuż Sanny wchodzimy do lasu Knieja. Przy rozwidleniach drogi, wybieramy drogę biegnącą w prawo. Wychodzimy z lasu Knieja koło leśniczówki w przysiółku Borowa Podlasie (15 km), po prawej – mijamy młyn wodny wybudowany w 1920 r., obecnie nieczynny. Dalej wędrujemy na północny zachód, wzdłuż drogi przez wieś Gąsiory i wchodzimy na drogę Chwałowice, po prawej most na Sannie – my skręcamy na północ do Borowa (17 km).

 

Borów – Annopol 13 km ETAP V

 
Do Borowa możemy dojechać komunikacją PKS ze Stalowej Woli, Zaklikowa i Annopola. Natomiast z Annopola możemy wyjechać do Sandomierza, Stalowej Woli, Kraśnika, Opatowa i Opola Lubelskiego.

Borów – wieś leżąca nad Sanną na skraju dużego kompleksu łąk. W 1257 r. nadana przez Bolesława Wstydliwego zakonowi Klarysek w Zawichoście w XIV wieku stała się własnością klarysek krakowskich. W 1373 roku przeniesiona przez królową Elżbietę na prawo niemieckie. Do 1866 r. własność franciszkanów krakowskich, potem przejęta przez rząd. W roku 1880 liczyła 55 domów.

W czasie I wojny światowej w 1939 r. wieś uległa zniszczeniu. Z 1 na 2 lutego 1944 r. hitlerowcy zamordowali 1003 mieszkańców i spalili Borów i dwie wioski: Łążek Zaklikowski i Wólkę Szczecką. Mimo to zachowało się kilka obiektów godnych zwiedzania:

  • Kościół drewnianej konstrukcji z 1662 r. na miejscu kościoła erygowanego przed 1465 p.w. ś.ś.Andrzeja Ap. I Józefa Oblubieńca N.P.Marii. Kościół usytuowany we wschodniej części wsi. Położony w obrębie zadrzewionego cmentarza kościelnego. Na cmentarzu figura – Jana Nepomucena (ludowa, 1 poł. XIX w.). We wsi znajduje się drewniana kapliczka z rzeźbą Chrystusa Frasobliwego oraz figura Matki Bożej z dzieciątkiem z 1919 roku.

    Na cmentarzu ofiar pacyfikacji Borowa i okolicznych wsi (806 mogił) pomnik i mauzoleum, zaś na cmentarzu parafialnym mogiła powstańców z 1863 r. z dużym drewnianym krzyżem. W części południowo-wschodniej cmentarza groby okolicznych właścicieli ziemskich z początków XX w.

Od przystanku PKS idziemy na południe w kierunku Chwałowic, mijamy most na Sannie i skręcamy na zachód wzdłuż rzeki. Ścieżka biegnie między olchami, porastającymi brzeg rzeki. Następnie po 1 km wędrówki wchodzimy na wał przeciwpowodziowy i podążamy nim wzdłuż rzeki. Z wału rozciąga sie piękny widok na malownicze łąki, a w oddali widać pięknie położone miejscowości Zawichost i Nową Wieś. Po prawej stronie łąka nad Sanną jest podmokła i gęsto porośnięta wierzbą i olchą. Gnieździ sie tutaj wiele ciekawych ptaków żyjących na łąkach. Po trzech kilometrach marszu, przechodzimy drogę biegnącą między Kosinem, a przeprawą promową przez Wisłę. Dalej kontynuujemy wędrówkę wałem i dochodzimy do mostu na Sannie we wsi Kosin. Kosin w 1827 r. posiadał 47 domów i 327 mieszkańców, należał do dóbr Borów nadanych przez Bolesława Wstydliwego klasztorowi Św. Andrzeja franciszkanom krakowskim do czasu suprymowania w 1886 r.. W Kosinie prowadzono badania wykopaliskowe (1986 r.) i odkryto osadę kultury łużyckiej. Poza ceramiką typową dla grupy tarnobrzeskiej V okresu epoki brązu, odkryto też monetę z II poł. XVII w.

Przechodzimy na prawy brzeg rzeki i wędrujemy dalej na północ. Wzdłuż rzeki, po prawej stronie, rozciągają się w dolinie rzeki, malownicze łąki, ograniczone początkowo lasami sosnowymi. Lasy te porastają wzniesienia, które w miarę wędrówki coraz bardziej stają się strome i osiągają prawie 50 m wysokości. Po lewej stronie rzeki, ciągnie się wał przeciwpowodziowy, którym wędrowaliśmy do Kosina. Rzeka jest tu stosunkowo płytka o piaszczystym dnie i licznymi kępami roślinności wodnej, ale występują tu coraz częściej stanowiska dla wędkarzy. Dochodzimy do rozlewiska Sanny, za którym wędrujemy już ścieżką u stóp podnóża skarpy porośniętej lasem mieszanym. Krajobraz malowniczy, wymarzone miejsce do uprawiania wędkarstwa. Mijamy linię energetyczną biegnącą prostopadle do naszej wędrówki. Dochodzimy do mostu na Sannie w miejscowości Opoka Duża (7 km).

Z tego miejsca jest ok. 800 m do ujścia Sanny do Wisły. Rzeka na ostatnim odcinku płynie wartkim prądem. My skręcamy w prawo, drogą wiodącą wzdłuż Wisły, a następnie skręcamy w prawo drogą wiodącą na północny wschód i wchodzimy do Annopola (13 km).

Miasto Annopol jest malowniczo położone na południowo zachodnim skraju Wyżyny Lubelskiej na tzw. wzniesieniach urzędowskich w pobliżu rzeki Wisły.

Powstało na byłych gruntach wsi Rachów, która była w XVI i XVII wieku własnością szlacheckich rodzin Rachowskich, Czyżowskich, Morsztynów i Tymińskich.

Najstarsza wzmianka pochodzi z 1724 roku. W owym czasie miasto nazywano Rachowem, miasto to uzyskuje przywilej na jarmarki i targi.

W 1740 r. z fundacji Jana Tomasza Morszczyna wzniesiono Kościół p.w. św. Joachima i Anny, jest to zabytek staropolskiego, drewnianego budownictwa sakralnego o konstrukcji zrębowej, obecnie nieużytkowany.

Annopol od 1795 r. znalazł się w zaborze austriackim, od 1809 r. w Księstwie Warszawskim, a od 1815 r. w Królestwie Polskim. Na początku XIX wieku staje się własnością rodziny Ossolińskich a od 1840 r. Jasińskich. Podczas powstania listopadowego do 1833 r. w okolicy Annopola trwały walki powstańców z wojskami rosyjskimi. W 1863 roku w pobliżu Annopola doszło do bitwy powstańców polskich z wojskami rosyjskimi. W 1869 r. władze carskie pozbawiły Annopol praw miejskich. Podczas I wojny światowej w 1914 i 1915 r. Annopol znajdował się na linii frontu i został poważnie zniszczony.

W okresie międzywojennym, w Annopolu otworzono kopalnię fosforytów. Pod koniec lat 30-tych w Annopolu żyło ok. 1,2 tys. Żydów.

Podczas II wojny światowej, we wrześniu 1939 roku oddziały polskie walczyły w okolicach Annopolu z nacierającymi wojskami niemieckimi. Wysadzono wówczas most na Wiśle. Na wiosnę 1940 roku Niemcy utworzyli w Annopolu getto. W pobliskim Rachowie i Janiszowie powstały obozy pracy przymusowej dla Żydów. W wyniku kolejnych selekcji grupy Żydów deportowano do tych obozów pracy. W październiku 1942 roku Niemcy przeprowadzili likwidację getta w Annopolu, prowadząc większość Żydów do Kraśnika, a następnie wywożąc do ośrodków zagłady. Około 300 Żydów rozstrzelano na cmentarzu w Janiszowie. W listopadzie 1943 roku do obozu pracy w Rachowie deportowano 630 Żydów z obozu pod Kraśnikiem. W 1996 roku Annopol odzyskał prawa miejskie.

Położenie Annopola na wyniosłym brzegu Wisły, półtora kilometra od jej koryta, dogodny dostęp do jej brzegów a także piękny przełom, jakim płynie rzeka w tych okolicach powoduje, że przyjeżdża tu wielu amatorów wypoczynku nad wodą.

Do zabytków godnych zwiedzenia należy zaliczyć:

  • kościół drewniany z 1740 r.

  • kościół murowany z 1934 r., wg projektu Stanisława Fertnera.

  • murowana kapliczka przy ul. Radomskiej z XIX w.

  • pozostałość zespołu dworskiego Rosenbergów z II poł. XIX w.

  • dawna gorzelnia z 1920 r.

 

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Powered by WordPress
n